Không gian ảo, niềm tin số, hậu quả thật

Không gian mạng có thể là ảo, nhưng những gì diễn ra ở đó không hề ảo. Một lời quảng cáo có thể khiến hàng nghìn người bỏ tiền mua sản phẩm; một thông tin sai lệch có thể làm tổn hại danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức; một nội dung được lan truyền với tốc độ cao có thể tác động trực tiếp đến nhận thức và hành vi của cộng đồng...

Sức ảnh hưởng càng lớn, trách nhiệm càng cao

Tại KOL Summit 2026 diễn ra ngày 7/9, Trung tướng, Tiến sĩ Lê Xuân Minh - Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Phó Chủ tịch điều hành Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Chủ tịch Liên minh Niềm tin số, nhấn mạnh: Người có sức ảnh hưởng tại Việt Nam không còn là những cá nhân hoạt động riêng lẻ mà đã trở thành một cộng đồng có khả năng dẫn dắt xu hướng, kết nối giá trị và đóng góp ngày càng rõ nét vào đời sống xã hội.

Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ 2, KOL Summit 2026, diễn ra ngày 7/9, tại Trung tâm hội nghị Thiskyhall Sala, Thành phố Hồ Chí Minh, với sự tham dự của hơn 1.000 nghệ sĩ, nhà sáng tạo nội dung, chuyên gia công nghệ cùng đại diện các cơ quan quản lý. Ảnh: Tư liệu

KOL có thể là nghệ sĩ, chuyên gia, doanh nhân, người sáng tạo nội dung hoặc những cá nhân xây dựng được cộng đồng lớn trên mạng xã hội với điểm chung là khả năng tác động đến công chúng.

Một video có thể tạo ra xu hướng. Một lời giới thiệu có thể khiến hàng vạn người mua sản phẩm. Một quan điểm được người có hàng triệu người theo dõi đưa ra có thể nhanh chóng trở thành chủ đề của xã hội.

Do đó, không thể chỉ nhìn KOL như những cá nhân phát ngôn trên mạng mà bỏ qua sức ảnh hưởng thực tế của họ. Vụ việc liên quan đến sản phẩm kẹo rau củ Kera là một dẫn chứng rõ ràng về hậu quả của việc sử dụng sức ảnh hưởng thiếu trách nhiệm.

Tháng 3/2025, Quang Linh Vlogs và Hằng Du Mục bị xử phạt hành chính, mỗi người 70 triệu đồng, vì quảng cáo không đúng, gây nhầm lẫn về chất lượng sản phẩm và phải cải chính thông tin.

Sau đó, vụ việc được điều tra hình sự. Quang Linh Vlogs và Hằng Du Mục bị khởi tố, bắt tạm giam; đến tháng 5/2025, Nguyễn Thúc Thùy Tiên cũng bị khởi tố, bắt tạm giam để điều tra về hành vi lừa dối khách hàng.

Ngày 19/11/2025, Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh tuyên phạt Quang Linh Vlogs, Hằng Du Mục và Nguyễn Thúc Thùy Tiên mỗi người 2 năm tù về tội “Lừa dối khách hàng”; hai bị cáo Lê Tuấn Linh và Lê Thành Công lần lượt nhận 3 năm 3 tháng và 3 năm tù. Bản án sau đó được các bị cáo chấp nhận và có hiệu lực.

Những người bị xét xử, vướng vòng lao lý đều có sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội. Họ tham gia quảng bá, livestream, đưa thông tin về sản phẩm Kera và có khả năng tác động trực tiếp đến quyết định mua hàng của người tiêu dùng.

Theo kết luận của cơ quan chức năng, nhóm này không bị xử lý về tội sản xuất hàng giả mà về hành vi lừa dối khách hàng. Từ một nội dung quảng bá trên mạng, sự việc đã chuyển thành thiệt hại đối với người tiêu dùng và cuối cùng là trách nhiệm hình sự. Đó là minh chứng rõ ràng rằng sức ảnh hưởng trên không gian mạng có thể tạo ra những hậu quả hoàn toàn thực tế.

Vấn đề đáng chú ý ở đây là vai trò của sức ảnh hưởng. Những người tham gia quảng bá Kera không phải những người bán hàng vô danh. Họ có lượng người theo dõi lớn, có khả năng tạo dựng niềm tin và thúc đẩy hành vi mua hàng của công chúng.

Khi niềm tin ấy bị sử dụng không đúng, hậu quả không còn dừng ở một nội dung trên mạng xã hội. Nó có thể chuyển thành thiệt hại kinh tế của người tiêu dùng và cuối cùng là trách nhiệm pháp lý. Đây cũng là lý do việc yêu cầu KOL kiểm chứng thông tin, minh bạch trong quảng cáo, chịu trách nhiệm về nội dung đăng tải là cần thiết.

Không gian mạng không phải vùng đứng ngoài pháp luật. Một người có thể ngồi trước điện thoại để nói chuyện với hàng triệu người, nhưng những thông tin được phát đi vẫn tạo ra tác động trong đời sống thực.

Tự do sáng tạo

Một số trang tin chống phá, phản động cố tình diễn giải việc tăng cường trách nhiệm đối với KOL thành “siết vòng kim cô”, “bóp nghẹt tự do, dân chủ”, “bóp nghẹt sáng tạo”, ... đánh đồng việc thực hiện trách nhiệm pháp lý với việc hạn chế quyền tự do.

Trên thực tế, tự do biểu đạt không đồng nghĩa với quyền phát tán thông tin sai sự thật. Tự do sáng tạo không đồng nghĩa với quảng cáo gian dối. Quyền kinh doanh không đồng nghĩa với việc gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Điều 19 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị ghi nhận quyền tự do biểu đạt, đồng thời cho phép những hạn chế nhất định khi được pháp luật quy định và cần thiết để bảo vệ quyền, danh dự của người khác, an ninh quốc gia, trật tự công cộng, sức khỏe hoặc đạo đức xã hội.

Pháp luật Việt Nam cũng từng bước hoàn thiện khuôn khổ quản lý phù hợp với sự phát triển của môi trường số. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, quy định rõ hơn trách nhiệm của người chuyển tải sản phẩm quảng cáo, trong đó có người trực tiếp quảng cáo, khuyến nghị, xác nhận sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trên mạng.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng quy định trách nhiệm đối với người có ảnh hưởng khi cung cấp thông tin về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, trong đó có việc thông báo cho người tiêu dùng về việc được tài trợ để cung cấp thông tin.

Luận điệu xuyên tạc của các đối tượng chống phá.

Những quy định này không yêu cầu KOL phải im lặng. KOL vẫn có quyền sáng tạo nội dung, bày tỏ quan điểm, tham gia các vấn đề xã hội và quảng bá sản phẩm theo quy định pháp luật.

Điều được đặt ra là phải trung thực với thông tin cung cấp, minh bạch về lợi ích liên quan và chịu trách nhiệm về hậu quả do hành vi của mình gây ra.

Đó là ranh giới giữa sáng tạo và vi phạm pháp luật, giữa chia sẻ thông tin và phát tán thông tin sai sự thật, giữa quảng bá sản phẩm và đánh lừa người tiêu dùng.

Trong xã hội số, niềm tin trở thành một giá trị đặc biệt. Người dùng ngày càng chịu tác động từ những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội. Vì vậy, trách nhiệm của KOL không chỉ nằm ở việc tránh vi phạm pháp luật mà còn ở ý thức tự kiểm chứng, cân nhắc tác động xã hội trước khi đăng tải, chia sẻ thông tin.

Sức ảnh hưởng càng lớn thì yêu cầu về trách nhiệm càng cao. Đó không phải là “vòng kim cô”, mà là nguyên tắc cần thiết để bảo vệ người sử dụng mạng xã hội, bảo vệ người tiêu dùng và xây dựng môi trường thông tin lành mạnh.

Có thể mất nhiều năm để xây dựng một cộng đồng hàng triệu người theo dõi, nhưng chỉ một thông tin sai cũng có thể làm mất đi niềm tin ấy. Một nội dung có thể được tạo ra trong vài phút, nhưng hậu quả của nó có khi kéo dài nhiều năm.

Vì thế, điều xã hội cần không phải là KOL nói ít đi, mà là nói có trách nhiệm hơn; không phải hạn chế sáng tạo, mà là đưa sức sáng tạo vào khuôn khổ pháp luật và chuẩn mực xã hội. Không gian mạng có thể ảo, nhưng niềm tin là thật, lợi ích là thật và hậu quả cũng là thật.

Trung Tín