Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá

Đó là chủ đề phòng chống thuốc lá năm 2026 được Tổ chức Y tế thế giới và các quốc gia đặt ra. Thông điệp nhằm tập trung nguồn lực, nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của thuốc lá, đồng thời kêu gọi hành động cụ thể giảm thiểu tỷ lệ sử dụng.

Nhân viên Bệnh viện Phổi tỉnh Phú Thọ tuyên truyền về tác hại của thuốc lá cho người bệnh và người nhà bệnh nhân nhằm lan tỏa thông điệp sống không khói thuốc đến cộng đồng.

Tác hại của thuốc lá và những thách thức

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sử dụng thuốc lá là nguyên nhân gây ra 28 nhóm bệnh, với nhiều nhóm bệnh nguy hiểm như: Ung thư, tim mạch, các bệnh hô hấp, đặc biệt là viêm đường hô hấp và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, ảnh hưởng tới sức khỏe sinh sản và sinh dục ở con người.

Sử dụng thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn thế giới, trong đó có khoảng 1,6 triệu ca tử vong do các bệnh liên quan đến hút thuốc thụ động. Trên toàn cầu, chi phí liên quan đến sử dụng thuốc lá, bao gồm chi phí chăm sóc sức khỏe và tổn thất năng suất lao động, ước tính lên tới 1,4 nghìn tỷ đô la mỗi năm.

Tại Việt Nam, báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật Phòng chống tác hại (PCTH) thuốc lá của Bộ Y tế cho thấy, nhờ có nhiều nỗ lực trong công tác PCTH thuốc lá, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu thông thường ở nam giới trưởng thành giảm, đồng thời tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động cũng giảm đáng kể cả ở các hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc.

Theo điều tra tình hình sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành trên 15 tuổi, tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong nam giới giảm từ 47,4% (năm 2010) xuống 38,9% (năm 2023); tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong thanh thiếu niên từ 13 - 17 tuổi giảm từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019; trong nhóm từ 13 đến 15 tuổi giảm từ 2,5% (năm 2014) xuống 1,9% (năm 2022).

Học sinh Trường THPT Chuyên Hoàng Văn Thụ chuyển tải thông điệp về xây dựng môi trường học đường lành mạnh, không khói thuốc trong buổi sinh hoạt dưới cờ.

Cùng với các nước trên thế giới, Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp thiết phải duy trì và tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá, đặc biệt trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tiếp tục gia tăng, có nguy cơ làm suy yếu các thành tựu trong công tác PCTH thuốc lá.

Trong nhiều năm qua, ngành công nghiệp thuốc lá liên tục thay đổi hình thức quảng bá nhằm thu hút người sử dụng mới. Những sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng được thiết kế với kiểu dáng hiện đại, nhiều màu sắc, hương vị hấp dẫn như bạc hà, trái cây, cà phê... cùng các chiến dịch quảng cáo trên mạng xã hội đã đánh trúng tâm lý tò mò của thanh thiếu niên. Đằng sau vẻ ngoài được cho là “thời thượng”, “ít độc hại” hay “giúp cai thuốc” là những nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe và sự phát triển của thế hệ trẻ.

Chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 (31/5) được Tổ chức Y tế thế giới xác định là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Chiến dịch nhằm phơi bày các chiến lược của các tập đoàn thuốc lá trên thế giới trong việc lôi kéo một thế hệ người dùng mới, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, đồng thời né tránh các biện pháp kiểm soát thuốc lá ngày càng chặt chẽ trên toàn cầu.

Thông qua chủ đề này, Tổ chức Y tế thế giới nhấn mạnh cam kết trong việc thúc đẩy thực thi chính sách nhằm bảo vệ thanh thiếu niên trước nguy cơ nghiện chất nicotine, đồng thời kêu gọi Chính phủ các nước, tổ chức y tế, xã hội dân sự và giới trẻ cùng chung một sứ mệnh: Hướng tới một tương lai không thuốc lá.

Cán bộ Bệnh viện Đa khoa Hòa Bình tư vấn giải pháp cai nghiện thuốc lá cho người bệnh.

Chung tay kiến tạo môi trường không khói thuốc

Cách đây không lâu, Khoa Hồi sức cấp cứu, Bệnh viện đa khoa Hòa Bình tiếp nhận bệnh nhân B.T.T.L - ̣xã Quyết Thắng nhập viện trong tình trạng tê yếu nửa người phải, kích thích từng cơn, cảm giác nói khó, thay đổi tri giác. Bác sĩ Tạ Huy Kiên - Trưởng Khoa Hồi sức cấp cứu cho biết: Kết quả thăm khám, qua chụp cộng hưởng từ và khai thác tiền sử kết luận, bệnh nhân bị tổn thương não do nhiễm độc hóa chất từ thuốc lá điện tử.

Thống kê từ đầu năm 2025 đến nay, Bệnh viện đa khoa Hòa Bình đã tiếp nhận 5 bệnh nhân trẻ bị tổn thương não, ngộ độc hoá chất từ thuốc lá điện tử. Đặc biệt có trường hợp bệnh nhi mới chỉ 6 tuổi cũng đã bị tổn thương não. Khai thác thông tin thì bố, mẹ cháu thường xuyên sử dụng thuốc lá điện tử.

Bác sĩ Tạ Huy Kiên cho rằng, những người hút thuốc lá điện tử thụ động nguy cơ nhiễm độc cao, thậm chí cao hơn cả người hút trực tiếp. Khi não đã bị tổn thương phải điều trị lâu dài và khó có thể hồi phục hoàn toàn. Điều này cực kỳ nguy hiểm với những người trẻ khi tương lai còn ở phía trước.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo: Không chỉ thuốc lá điếu truyền thống gây ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng cũng chứa nhiều hóa chất độc hại, kim loại nặng và chất gây ung thư nguy hiểm. Nhiều trường hợp tổn thương phổi cấp tính liên quan đến thuốc lá điện tử đã được ghi nhận trên thế giới, thậm chí dẫn đến tử vong. Một số loại thuốc lá điện tử còn bị pha trộn ma túy tổng hợp, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tâm thần và trật tự an toàn xã hội.

Điều đáng lo hiện nay không chỉ là số người hút thuốc, mà là nguy cơ nicotine dần bị “bình thường hóa” trong giới trẻ. Thuốc lá điện tử xuất hiện ngày càng nhiều trong học đường, trên mạng xã hội hay trong các cuộc tụ tập của thanh thiếu niên. Độ tuổi tiếp cận nicotine ngày càng trẻ hóa, kéo theo nguy cơ gia tăng các bệnh lý mạn tính và gánh nặng y tế.

Đồng chí Phùng Thị Thu Hà - Phó Giám đốc Sở Y tế nhấn mạnh: Cùng với nhiều kết quả tích cực trong việc giảm tỷ lệ hút thuốc lá điếu truyền thống, việc sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh, thanh thiếu niên gia tăng nhanh chóng, trở thành thách thức lớn đối với ngành Y tế và toàn xã hội. Tỉnh đang tích cực triển khai Chiến lược Quốc gia về PCTH của thuốc lá và quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên địa bàn. Thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu bảo vệ, nâng cao sức khỏe người dân thông qua các hoạt động thi hành pháp luật về PCTH của thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá mới.

Đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông PCTH của thuốc lá trên các phương tiện thông tin đại chúng và tổ chức các hoạt động tuyên truyền đến cấp ủy, chính quyền các cấp, các sở, ban, ngành, đoàn thể, cơ quan, đơn vị, nhà máy, xí nghiệp, nhà hàng, người bệnh và người dân tại cộng đồng về tác hại của thuốc lá, lợi ích của việc cai nghiện thuốc lá, xây dựng môi trường sống không thuốc lá. Các hình thức truyền thông đa dạng, như: Mít tinh hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá từ ngày 25 - 31/5/2026; treo băng rôn, khẩu hiệu và các hoạt động hội thảo, hội nghị, cuộc thi...

Mỗi người dân hãy chủ động nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và các sản phẩm chứa nicotine; tích cực xây dựng môi trường sống lành mạnh, an toàn vì sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng. Bên cạnh đó, các cấp chính quyền, ngành chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện môi trường không khói thuốc; kiểm soát chặt chẽ hoạt động quảng cáo, kinh doanh thuốc lá và thuốc lá điện tử, đặc biệt trên không gian mạng.

Tại các trường học, lồng ghép nội dung PCTH của thuốc lá vào chương trình giáo dục kỹ năng sống, ngoại khóa phù hợp với các cấp học, bậc học; triển khai các mô hình trường học không khói thuốc, nơi làm việc không khói thuốc, khu dân cư không khói thuốc gắn với các tiêu chí văn hóa, an toàn; tổ chức các cuộc thi, chiến dịch truyền thông trong thanh thiếu niên nhằm tạo sân chơi lành mạnh, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi về PCTH của thuốc lá. Phụ huynh, nhà trường và xã hội quan tâm, đồng hành cùng thanh thiếu niên để ngăn chặn nguy cơ nghiện nicotine ngay từ sớm, góp phần bảo vệ thế hệ tương lai trước những tác hại lâu dài của thuốc lá.

Bùi Minh