Hiện thực hóa Chiến lược quốc gia quản lý chất thải rắn

Sau sáp nhập, tỉnh Phú Thọ ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong triển khai "Chiến lược quốc gia về quản lý chất thải rắn". Không chỉ hoàn thiện cơ chế, chính sách, tỉnh đang từng bước cụ thể hóa quản lý tổng hợp chất thải bằng những mô hình sát thực tiễn, tạo chuyển biến rõ nét từ cơ sở và trong hành động của cộng đồng.

HTX nông nghiệp và vệ sinh môi trường Cao Phong thực hiện việc thu gom rác thải trên địa bàn xã.

Điểm nhấn trong quản lý chất thải

Theo đánh giá, công tác tổ chức triển khai “Chiến lược quốc gia về quản lý chất thải rắn” đã được cấp ủy, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở tập trung thực hiện đồng bộ. Hệ thống văn bản từ 3 tỉnh trước khi sáp nhập về thực hiện “Chiến lược quốc gia về quản lý chất thải rắn” tương đối hoàn chỉnh, tạo nền tảng giúp tỉnh mới nhanh chóng kế thừa và vận hành một cách hiệu quả, đồng bộ.

Trong 13 nhiệm vụ, giải pháp của “Chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn”, đến nay tỉnh đã hoàn thành 12 nhiệm vụ. Kết quả nổi bật nhất thuộc về nhóm chất thải nguy hại, khi 100% khối lượng phát sinh với khoảng 236.020 tấn/năm được thu gom, xử lý đạt chuẩn môi trường. Đối với chất thải sinh hoạt đô thị, tỷ lệ thu gom đạt 97,8%, vượt mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, bài toán công nghệ xử lý chất thải vẫn là “điểm nghẽn” khi tỷ lệ chôn lấp trực tiếp chiếm tới 44,2%, cao hơn nhiều so với yêu cầu dưới 30%.

Nhà máy chế biến viên gỗ nén xuất khẩu BVN, xã Đại Đồng chú trọng công tác vệ sinh công nghiệp trong quá trình sản xuất.

Tại khu vực nông thôn, tỷ lệ thu gom chất thải đạt 81,2%, cơ bản hoàn thành mục tiêu của Chiến lược. Tuy nhiên, sự chênh lệch về tỷ lệ thu gom, xử lý giữa các vùng còn lớn, đặc biệt ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa - nơi dịch vụ thu gom chưa được phủ kín, người dân vẫn phải tự xử lý bằng hình thức đốt hoặc chôn lấp.

Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn trong việc thu gom, xử lý chất thải nhưng tỉnh đã tạo được điểm nhấn trong lĩnh vực chất thải công nghiệp và chất thải đặc thù. Đáng kể nhất là tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải công nghiệp đạt khoảng 88,3%; chất thải xây dựng được tái chế, tái sử dụng với khối lượng lớn; chất thải chăn nuôi và phụ phẩm nông nghiệp từng bước được tận dụng theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Tuy vậy, trong 23 mục tiêu của Chiến lược, tỉnh mới đạt 8 mục tiêu, đạt 34,8%, vẫn còn 9 mục tiêu chưa đạt và 6 mục tiêu chưa đủ dữ liệu đánh giá. Những hạn chế về công nghệ, hạ tầng và nhận thức cộng đồng vẫn đang được xem là “nút thắt” cần tháo gỡ trong giai đoạn tới.

Hành động từ cơ sở

Theo đánh giá của các chuyên gia và nhà quản lý, công tác quản lý chất thải không chỉ phụ thuộc vào chính sách mà còn ở cách tổ chức thực hiện tại cơ sở và sự tham gia trực tiếp của người dân.

Đoàn viên thanh niên xã Mai Châu tích cực tham gia thu gom, xử lý rác thải, giữ gìn vệ sinh môi trường trên các tuyến đường giao thông.

Tại xã Mai Châu, cách làm bài bản trong thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt đã tạo ra chuyển biến rõ rệt. Tỷ lệ thu gom đạt trên 90%, tỷ lệ xử lý đạt khoảng 80% - con số đáng ghi nhận đối với địa bàn miền núi. Hoạt động thu gom được giao cho HTX nông nghiệp, vệ sinh và môi trường thực hiện. Rác thải từ các khu dân cư được thu gom bằng xe đẩy, sau đó vận chuyển bằng xe chuyên dụng đến khu xử lý tập trung, áp dụng công nghệ đốt kết hợp chôn lấp. Cùng với đó, xã đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân phân loại rác tại nguồn, bố trí các thùng rác di động.

Để nâng cao tỷ lệ thu gom, xử lý rác thải, xã tăng cường tuyên truyền Luật Bảo vệ môi trường, đồng thời triển khai các mô hình tự quản về môi trường tại khu dân cư. Đồng chí Nguyễn Phú Cường - Phó Chủ tịch UBND xã Mai Châu cho biết: “Chúng tôi xác định muốn làm tốt thì phải thay đổi nhận thức của người dân. Khi người dân hiểu và cùng tham gia thì việc thu gom, xử lý rác thải mới hiệu quả và bền vững. Ngoài ra, xã đã xây dựng và duy trì mô hình “Ngày thứ Bảy cùng dân”. Mỗi thứ Bảy hàng tuần, 100% cán bộ, công chức xã xuống cơ sở cùng người dân vệ sinh đường làng, ngõ xóm, thu gom rác thải. Hoạt động này không chỉ giải quyết vấn đề môi trường trước mắt mà còn tạo sự gắn kết, nâng cao ý thức của cộng đồng trong vấn đề thu gom, xử lý rác thải và bảo vệ môi trường nông thôn.”

Ngoài rác thải sinh hoạt, rác thải trong sản xuất nông nghiệp được người dân xã Mường Thàng thu gom, xử lý theo quy định.

Không chỉ ở Mai Châu, nhiều mô hình thiết thực trong thu gom rác thải bảo vệ môi trường đã được triển khai trên địa bàn tỉnh. Tại phường Hòa Bình, mô hình “Thu gom rác thải tái chế” của Hội Liên hiệp Phụ nữ đã biến rác thải thành nguồn quỹ hỗ trợ hội viên khó khăn. Từ nguồn quỹ này, Chi hội phụ nữ tổ 6 đã trao tặng 2 con nghé, trị giá 32 triệu đồng cùng nhiều phần quà cho phụ nữ và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

Trong lĩnh vực giáo dục, phong trào “Phòng, chống và phân loại rác thải nhựa trong trường học” được triển khai đồng bộ tại 100% trường học trên địa bàn tỉnh. Cô giáo Phạm Ngọc Hà - Hiệu trưởng Trường THPT Công nghiệp cho biết: Thông qua mô hình, học sinh được hướng dẫn phân loại rác, hình thành thói quen từ trên ghế nhà trường. Đây là giải pháp thiết thực để giáo dục ý thức bảo vệ môi trường một cách lâu dài.

Bên cạnh đó, nhiều mô hình như “đổi rác lấy cây xanh”, “ngôi nhà xanh”, “tuyến phố không rác”, “phụ nữ xách làn đi chợ”... tiếp tục được nhân rộng trong toàn tỉnh, góp phần thay đổi thói quen sinh hoạt của người dân theo hướng thân thiện môi trường. Đặc biệt, sự tham gia của các tổ chức đoàn thể, đội thanh niên tình nguyện đã tạo nên lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, vận động, từng bước hình thành lối sống xanh trong cộng đồng.

Người dân xóm Hải Phong, xã Thung Nai thu gom rác thải tái chế đúng nơi quy định.

Thực tế cho thấy, khi người dân trực tiếp tham gia và trở thành chủ thể, công tác quản lý chất thải không còn là nhiệm vụ của riêng chính quyền mà trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội. Đây cũng là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả thực hiện “Chiến lược quốc gia về quản lý chất thải rắn” trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới.

Mạnh Hùng