Hồ trên núi

Hồ ở đây là địa danh bản người Dao, xã Yên Sơn nằm cách biệt giữa mây ngàn gió núi. Qua thời gian, nhân khẩu có tăng lên, cuộc sống cũng bớt nhiều khó khăn, thiếu thốn, tuy nhiên, bản nhỏ này dường như vẫn đang trong giấc ngủ dài, tĩnh lặng đến u ám, thanh bình đến buồn tẻ, thiếu một cú hích đủ mạnh để bừng tỉnh, vươn mình tạo dựng cuộc sống trù phú, đủ đầy.

Gia đình Bí thư Chi bộ, Trưởng khu Hồ Đặng Văn Nguyên đã hiến 3.400m² để xây dựng điểm lẻ Trường Mầm non - Tiểu học Yên Sơn 2.

Nghĩa tình bên kia Cổng trời

Để vào được bản Hồ phải vượt khoảng hai chục cây số ngược núi, qua con dốc dựng ngược có tên Cổng trời. Không chỉ vị trí heo hút, bản sắc văn hóa độc đáo mà bản người Dao gây ấn tượng bởi phong cách sống phóng khoáng, nghĩa tình. Mùa Xuân của bản cũng không chỉ đến bởi đất trời mà còn đến từ lòng người với những câu chuyện nhân văn, cảm động như lửa ấm trong tiết trời buốt giá.

Niềm vui của các cháu học sinh mầm non khi được tặng bánh chưng Tết.

Tọa lạc trên khu đất cao ráo, bằng phẳng là điểm lẻ của Trường Mầm non - Tiểu học Yên Sơn 2. Khu đất rộng 3.400m² này vốn là đất thổ cư, sinh sống lâu đời của cha con Trưởng khu Đặng Văn Nguyên. Năm 2014, khi điểm trường được đầu tư xây mới nhưng do vị trí dự định thi công quá hẻo lánh, cheo leo trên sườn đồi rất bất tiện nên chính quyền đã đến vận động, đặt vấn đề với gia đình anh Nguyên. Không chút bận tâm, bố con anh nhờ dân làng đến chặt cây, dọn đất, khiêng ngôi nhà sàn xuống góc vườn rồi xoa tay tuyên bố hiến tặng toàn bộ khoảnh đất bằng phẳng rộng 3.400m² cho xã xây trường. “Chỗ học của các cháu quan trọng hơn. Đất rộng, mình dựng nhà ở đâu chẳng được. Lo cho con cháu mình thì ai tính toán thiệt hơn. Các cháu có chỗ học khang trang là mình vui rồi...” - Anh Nguyên cười sảng khoái nhớ lại.

Về Trường Tiểu học Yên Sơn 2 công tác từ năm 2019, quãng đường từ nhà ở tổ 1, phường Hòa Bình đến trường của thầy Hà Trung Dũng là 34km. Hàng tuần, chiều thứ 5 và sáng thứ 6 có lịch dạy Tiếng Anh cho học sinh trên Hồ, quãng đường của thầy lại đội lên. Những ngày mưa bão, nước lũ dâng cao, đập tràn chia cắt, các thầy lại phải đi vòng qua xã bạn, mất cả giờ mới có thể vào bản, lên lớp.

Vườn rau xanh do các thầy giáo vỡ đất trồng, chăm sóc, cung cấp cho bữa ăn của học sinh tiểu học.

Cả khối tiểu học trên bản Hồ hiện có 14 học sinh, trong đó lớp 4 chỉ có một cháu. Thế nên trường vẫn duy trì lớp ghép cho cả khối. Cũng bởi đường xá xa xôi cách trở nên tỷ lệ học sinh của bản Hồ cứ hao hụt dần theo các cấp học. Đến nay, bản vẫn chưa có ai đỗ đạt, theo học các trường đại học, cao đẳng. Nghe phổ biến chủ trương xóa lớp ghép, chuyển điểm lẻ về khu chính, bà con lo lắm.

Học sinh THCS còn có thể trọ học chứ lứa tuổi tiểu học thì gia đình không thể yên tâm, mà đưa đón con ngày mấy lượt qua quãng đường hai chục cây số đường đèo dốc cũng là bất khả thi... Mong lắm các nhà quản lý sẽ xem xét, tính toán đến yếu tố đặc thù để tạo điều kiện thuận lợi cho bà con dân bản.

Giờ trưa, điểm lẻ của Trường Mầm non - Tiểu học Yên Sơn 2 rộn vui trong không khí của nhà... có cỗ. Hôm trước, các thầy cô cho học sinh tiểu học trải nghiệm gói, nấu bánh chưng. Hôm nay bánh chín, các anh chị mang làm quà cho các bé học mầm non. Nhìn các cháu nhỏ háo hức nhận chiếc bánh chưng tày nhỏ như cổ tay với nụ cười rạng rỡ, ánh mắt lấp lánh niềm vui mới cảm nhận được hạnh phúc đôi khi đến từ những điều tưởng chừng rất nhỏ nhưng ấm áp nghĩa tình. Từ đầu năm học đến nay, 14 học sinh của khối tiểu học được ăn bữa trưa tại trường.

Theo lời kể của thầy giáo Đinh Văn Dũng thì đội thiện nguyện Công an tỉnh hỗ trợ mỗi cháu 10.000 đồng/bữa/ngày. Để có thể nấu được bữa ăn đảm bảo dinh dưỡng, các gia đình tự nguyện đóng góp gạo và luân phiên cử người đến nấu nướng, phục vụ, các thầy giáo cuốc đất, trồng rau giúp các cháu có thêm thực phẩm. Bố mẹ đi làm vắng, hôm nay ông Đặng Văn Thắng đến lịch lên nấu nướng, phục vụ cháu nội và các bạn học bữa trưa.

Cặm cụi từ 9h lo vo gạo, cắm cơm, thái thịt, nhặt rau..., hơn 11h, bữa ăn đã hoàn tất cũng là lúc buổi học sáng kết thúc. Nhìn hơn chục đứa trẻ nhỏ tíu tít nhận khẩu phần ăn nóng hổi, lễ phép mời thầy, mời bạn rồi ăn uống ngon lành, thêm một lần nữa ý niệm về hạnh phúc từ những điều tưởng chừng rất nhỏ nhưng ấm áp nghĩa tình lại xuất hiện trong tôi.

Bản xa vẫn đợi...

Bữa trưa của học sinh tiểu học từ nguồn hỗ trợ của đội thiện nguyện Công an tỉnh.

Đường giao thông được cứng hóa, dẫu mưa lũ tàn phá, xuống cấp nhiều nhưng vẫn có thể lưu thông thuận tiện. Điện lưới quốc gia cũng đã vượt núi, băng qua Cổng trời thắp sáng từng gian nhà cheo leo bên sườn dốc. Được Đảng, Nhà nước ưu ái đầu tư với nhiều dự án, công trình thiết thực đảm bảo an sinh xã hội, đời sống của đồng bào Dao bản Hồ mấy năm gần đây đã có nhiều chuyển biến tích cực.

Nhà xây kiên cố xuất hiện ngày càng nhiều thay thế cho những mái lá lụp xụp, xiêu vẹo vì mưa nắng qua bao năm tháng. Từ tỷ lệ hộ nghèo tuyệt đối thì nay 31 nóc nhà của bản chỉ còn 15 hộ nghèo, 9 hộ cận nghèo. Dẫu vẫn ở trong tốp tỷ lệ hộ nghèo cao nhất của tỉnh nhưng như vậy đã là đáng quý lắm rồi, bởi lẽ, cho đến nay, cuộc sống của người dân nơi đây vẫn khép kín trong các hoạt động sản xuất nông nghiệp thuần túy.

Không ngành nghề phụ, không kinh doanh dịch vụ, tất cả trông cậy vào ruộng và rừng. 7 hộ được đánh giá là có điều kiện kinh tế khá giả hơn cũng là nhờ tiết kiệm, tích lũy từ đời này qua đời khác. Đất rừng sản xuất tuy nhiều, chia bình quân mỗi hộ cũng được khoảng 5ha nhưng do chỉ trồng cây nguyên liệu thuần túy nên hiệu quả kinh tế mang về chưa cao. Cả khu chỉ có 3,4ha đất trồng lúa cằn cỗi, bạc màu, cố công chăm sóc cũng chỉ đạt năng suất hơn bảy chục cân mỗi sào.

Thế nên thóc lúa làm ra không đủ, phần lớn các gia đình trong bản vẫn phải chịu cảnh ăn đong. Rau màu rất ít, chăn nuôi nhỏ lẻ, manh mún chủ yếu phục vụ nhu cầu thực phẩm gia đình. Nguồn thu chính của người dân bản Hồ hiện là 80 ha sắn, mỗi năm một vụ, dẫu giá không cao nhưng với sản lượng bình quân khoảng 20 tấn mỗi nhà thì đây vẫn là nguồn thu lớn, ổn định nhất.

Vấn đề quan trọng nhất hiện giờ của bản Hồ là tìm ra hướng đi triển vọng, phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững trên cơ sở phát huy tiềm năng, thế mạnh sẵn có của địa phương. Không thiếu những mô hình kinh tế hiệu quả đã được áp dụng tại những địa phương có điều kiện tương tự. Đơn cử như 80ha sắn kia nếu ở Làng nghề sản xuất trứng tằm lá sắn Thống Nhất của xã Đồng Lương thì lợi nhuận thu về sẽ tăng theo cấp số nhân.

Mang chuyện kể lại với Bí thư Chi bộ, Trưởng khu Đặng Văn Nguyên, anh trầm ngâm: “Chúng tôi cũng đang tính toán, tìm hướng phát triển. Đây cũng là gợi ý đáng để thử nghiệm. Bà con rất mong muốn Nhà nước sớm quan tâm đầu tư cải thiện hệ thống đường giao thông trong khu chứ hiện giờ khó khăn lắm, chỉ có mỗi trục chính được cứng hóa, còn lại là đường đất. Trời nắng còn có thể đi lại được chứ mưa gió là đành ở nhà. Nếu được đầu tư mô hình chăn nuôi quy mô lớn thì cũng có thể là hướng mở triển vọng”.

Bản Hồ hiện có 7 hộ kinh tế khá giả, xây dựng được nhà khang trang, kiên cố.

Bản Hồ sẽ vươn xa, phát triển trù phú. Giấc mơ này chỉ có thể hiện thực hóa khi chính quyền và người dân nơi đây mở hướng làm giàu bằng tinh thần đồng thuận, hành động quyết liệt với nỗ lực vượt khó, tư duy đổi mới, sáng tạo, quyết tâm tạo dựng cuộc sống mới tốt đẹp hơn. Còn hiện giờ, bản xa vẫn đợi...

Cao Khôi