Ngày mới ở Mường Động

Buổi sáng đầu năm, khi sương còn vương trên mái nhà sàn và tiếng gà gọi nắng vọng từ cuối bản, Mường Động bước vào Xuân theo cách rất riêng. Trên cánh đồng, những đường cày đầu vụ mở đất cho một năm mới; ở sân hội, tiếng chiêng Mường ngân lên gọi người con xa quê về với bản; còn trên những con đường bê tông vừa hoàn thiện, nhịp đi lại đã rộn ràng hơn trước. Xuân ở Mường Động vì thế không chỉ là khoảnh khắc lễ hội, mà là thời điểm nhìn rõ nhất sức sống đang lan tỏa trên vùng đất Mường nhiều đổi thay.

Đội văn nghệ xóm Thung Mường được trang bị bộ chiêng mới, lan tỏa không gian văn hóa cồng chiêng Mường trong sinh hoạt cộng đồng và các dịp lễ hội ở Mường Động.

Nhịp sống mới

Những ngày đầu năm, đi dọc các xóm bản ở Mường Động, có thể cảm nhận rõ nhịp sống đã quen mà vẫn mới. Ngoài cánh đồng, những đường cày mở đất cho vụ Xuân nối tiếp nhau; trên nương đồi, người dân tranh thủ thời tiết thuận lợi để chăm sóc cây trồng, chuẩn bị giống, phân bón. Nông nghiệp - lâm nghiệp vẫn là trụ cột của địa phương, nhưng cách làm đã khác trước. Năm 2025, sản lượng cây lương thực của xã đạt hơn 10 nghìn tấn, năng suất lúa, ngô ổn định; rừng sau khai thác được trồng lại kịp thời; nhiều mô hình trồng mía, cây gai xanh, cây ăn quả mang lại nguồn thu khá cho người dân. Đáng kể hơn cả là sự thay đổi trong tư duy sản xuất: Từ làm để đủ ăn sang làm để bán, từ nhỏ lẻ sang hướng tới vùng hàng hóa, gắn sản phẩm với thị trường và tiêu chuẩn chất lượng.

Tuy vậy, bức tranh sản xuất đầu Xuân vẫn còn những mảng trầm. Chăn nuôi tiếp tục chịu tác động của dịch bệnh, chi phí đầu vào tăng cao; đầu ra nông sản chưa thật sự ổn định, tình trạng được mùa nhưng giá thấp vẫn khiến nhiều hộ nông dân phải tính toán dè dặt. Chia sẻ về điều này, đồng chí Nguyễn Hoàng Thư, Bí thư Đảng ủy xã Mường Động cho rằng: “Không thể chỉ trông vào sản xuất truyền thống. Xã đang từng bước định hướng nông nghiệp sạch, tăng liên kết sản xuất - tiêu thụ, đồng thời gắn nông nghiệp với du lịch sinh thái để giảm rủi ro và tạo thêm sinh kế cho người dân”. Theo ông, mục tiêu quan trọng nhất là giúp bà con yên tâm làm ăn ngay trên mảnh đất quê hương, thay vì phải tìm sinh kế bấp bênh ở nơi khác.

Song song với sản xuất, diện mạo nông thôn Mường Động những năm gần đây đổi thay rõ rệt. Hệ thống giao thông được đầu tư đồng bộ hơn, 100% tuyến đường trục xã đã được cứng hóa, nhiều tuyến liên thôn được mở rộng, rút ngắn khoảng cách từ bản làng tới trung tâm. Điện, nước, viễn thông từng bước đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và sản xuất; trường học, trạm y tế được quan tâm nâng cấp. Thu nhập bình quân đầu người năm 2025 ước đạt trên 46 triệu đồng; tỷ lệ hộ nghèo giảm còn khoảng 7,5%. Đáng chú ý, việc triển khai dịch vụ công trực tuyến và các tổ công nghệ số cộng đồng đã giúp nhiều thủ tục hành chính trở nên nhanh chóng, minh bạch hơn, tạo cảm giác gần gũi, thuận tiện cho người dân vùng núi.

Những chuyển động ấy đủ để người dân Mường Động bước vào mùa Xuân mới với tâm thế vững vàng hơn. Trên nền đất quen, một nhịp sống mới đang được hình thành - chậm rãi, chắc chắn và bền bỉ theo cách của vùng đất Mường.

Giữ hồn Mường để mở lối đi xa

Nếu sản xuất và hạ tầng tạo nên nhịp đi đều cho đời sống thường nhật, thì văn hóa và cảnh quan lại là nơi mùa Xuân ở Mường Động lan tỏa rõ nhất. Ở vùng đất này, những giá trị bản địa không nằm yên trong quá khứ, mà vẫn hiện diện trong sinh hoạt hằng ngày: Trong tiếng Mường vang lên nơi bếp lửa, trong nếp nhà sàn còn được giữ lại giữa bản, trong lễ hội đầu năm gọi người dân trở về với đất, với nhau.

Con đường qua Mường Động rực sắc cờ những ngày đầu Xuân.

Mường Động có một lợi thế đặc biệt đó là: Văn hóa Mường vẫn là một phần sống động của cộng đồng. Mo Mường, hát giao duyên, lễ hội truyền thống - trong đó có Lễ hội Chùa Sim ở xóm Sim Ngoài - không phải những “màn trình diễn” phục vụ du khách, mà là sinh hoạt văn hóa cộng đồng được người dân duy trì qua nhiều thế hệ. Các câu lạc bộ văn hóa Mường ở thôn, xóm vẫn hoạt động đều, vừa để gìn giữ phong tục, vừa tạo không gian gắn kết cộng đồng. Chính sự tiếp nối tự nhiên ấy khiến văn hóa nơi đây có khả năng trở thành nền tảng cho du lịch cộng đồng, thay vì chỉ là lớp vỏ trang trí bên ngoài.

Cùng với văn hóa là cảnh quan và nguồn nước khoáng - những yếu tố làm nên “địa thế” riêng của Mường Động. Thung Réch, Thượng Tiến, Cửu thác Tú Sơn... vẫn giữ được vẻ nguyên sơ của rừng, suối, thác, đồi núi. Đặc biệt, nguồn suối khoáng nóng quý giá mở ra khả năng phát triển các loại hình nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe gắn với thiên nhiên. Hiện nay, một số điểm du lịch sinh thái đã hình thành, song quy mô còn nhỏ, dịch vụ lưu trú, ẩm thực chưa đồng bộ. Nhưng chính sự “chưa hoàn chỉnh” ấy lại cho thấy dư địa phát triển còn rộng, cần có cách làm phù hợp với điều kiện địa phương.

Điều đáng chú ý là trong những câu chuyện về du lịch ở Mường Động, người dân không đứng ngoài. Du lịch cộng đồng được nhìn nhận không chỉ là đón khách, mà là tạo thêm sinh kế ngay trong bản làng: Từ homestay, ẩm thực Mường, trải nghiệm lễ hội, nghề truyền thống đến các sản phẩm OCOP gắn với văn hóa và nước khoáng. Mỗi bản làng được kỳ vọng có một sản phẩm riêng, vừa đủ để giữ bản sắc, vừa đủ để tạo thu nhập, thay vì chạy theo những mô hình lớn vượt quá khả năng.

Song song với đó là những bước chuẩn bị âm thầm nhưng cần thiết: Hoàn thiện hạ tầng thiết yếu, đào tạo kỹ năng du lịch cộng đồng cho người dân, từng bước ứng dụng chuyển đổi số trong quảng bá, kết nối tour tuyến. Những việc này không tạo ra hiệu ứng tức thì, nhưng giúp du lịch Mường Động có cơ hội đi xa hơn, tránh lặp lại những “vết trượt” của phát triển nóng.

Mùa Xuân ở Mường Động, vì thế, không chỉ hiện lên trong lễ hội hay cảnh sắc, mà trong cả cách địa phương nhìn về tương lai. Khi đất đai, văn hóa và con người được đặt đúng vị trí, con đường phát triển du lịch nơi đây có thể đi theo cách riêng: Đủ chậm để không đánh mất mình, đủ rõ để mở thêm những hướng đi mới cho bản Mường trong những mùa Xuân tiếp theo.

Nguyễn Yến