Kể chuyện di sản bằng công nghệ số

Từ những hiện vật, di tích đến các giá trị văn hóa, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng đang từng bước đưa di sản lên không gian số bằng QR, VR3D, bản đồ 3D và bảo tàng số. Công nghệ không chỉ tạo trải nghiệm mới cho du khách mà còn mở thêm hướng bảo tồn, lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa vùng Đất Tổ.

Du khách quét mã QR, nghe thuyết minh tự động.

Đứng trước Bảo tàng Hùng Vương, thay vì tập trung nghe hướng dẫn viên thuyết minh, nhiều du khách lựa chọn dùng điện thoại quét mã QR. Chỉ sau vài giây, thông tin về lịch sử hình thành, kiến trúc, tín ngưỡng, lễ hội cùng hình ảnh, video và các tư liệu liên quan đến di tích hiện trên màn hình. Cách tiếp cận mới đang từng bước thay đổi phương thức khám phá di sản, đồng thời mở ra hướng đi mới trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa tại Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng.

Đến tham quan bảo tàng, bà Vũ Thị Dung, phường Việt Trì chia sẻ: Mỗi khi lên Đền Hùng dâng hương, tri ân công đức tổ tiên, tôi dành thời gian tham quan các địa điểm trong khu di tích, trong đó có Bảo tàng Hùng Vương. Được hướng dẫn quét mã QR để tìm hiểu các hiện vật trưng bày, tôi như được trở về quá khứ, hiểu rõ hơn lịch sử dựng nước và giữ nước của cha ông.

Bảo tàng Hùng Vương đang lưu giữ, trưng bày và bảo quản hơn 5.000 tài liệu, hiện vật khoa học; trong đó có gần 700 hiện vật gốc thuộc các giai đoạn văn hóa Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn - thời đại Hùng Vương. Cùng với đó là hệ thống tranh, ảnh giới thiệu về đất nước, con người thời nguyên thủy, Nhà nước Văn Lang, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và những di sản đặc sắc của vùng Đất Tổ.

Phó trưởng Phòng Quản lý di tích, văn hóa - lễ hội, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng Nguyễn Thị Bích Phượng cho biết: Khi đến tham quan bảo tàng, người dân và du khách chỉ cần quét mã QR để sử dụng ứng dụng 63Stravel - Khám phá Việt Nam. Đây là ứng dụng thuyết minh tự động tại Bảo tàng Hùng Vương bằng 5 ngôn ngữ: Việt, Hàn, Anh, Trung Quốc và Nhật Bản, được triển khai từ năm 2023. Thông qua mã QR, du khách trong nước và quốc tế chủ động tiếp cận thông tin về lịch sử, văn hóa, hiện vật, đồng thời thuận tiện hơn trong hành trình tham quan, khám phá.

Không chỉ tại Bảo tàng, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng đang từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, hướng dẫn và phục vụ du khách. Một trong những đề tài đang được thực hiện là ứng dụng công nghệ thông tin số hóa kiến trúc và dữ liệu du lịch Đền Hùng, nhằm cung cấp thông tin chính xác, thống nhất về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng và các điểm tham quan trong khu di tích. Ứng dụng công nghệ số không chỉ phục vụ công tác quản lý, quảng bá, giới thiệu di sản mà còn đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, bảo tồn, phục dựng tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương; đồng thời tạo thêm kênh thông tin quảng bá, thu hút du khách, góp phần phát triển du lịch của tỉnh Phú Thọ.

Đội nghiệp vụ Bảo tàng Hùng Vương rà soát, cập nhật dữ liệu hiện vật trưng bày để thực hiện Đề án “Phát triển kinh tế số gắn với du lịch số tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng”.

Từ năm 2025, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng phối hợp với Trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông - Đại học Thái Nguyên triển khai ứng dụng công nghệ VR3D xây dựng bảo tàng thực tế ảo tại Bảo tàng Hùng Vương. Đây là giải pháp nhằm xây dựng mô hình bảo tàng thực tế ảo tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng, số hóa, bảo tồn và phát huy giá trị hiện vật, không gian trưng bày; hỗ trợ nghiên cứu, giáo dục truyền thống lịch sử - văn hóa, nâng cao trải nghiệm tham quan, tìm hiểu di sản cho du khách trong và ngoài tỉnh.

Cùng với đó, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng đã ra mắt Cổng thông tin denhung.vn, tạo thêm một kênh kết nối giữa di tích với người dân, du khách. Thông qua cổng thông tin, du khách có thể đăng ký dâng hương, quét mã QR thực hiện công đức và cập nhật những thông tin mới nhất về hoạt động tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng.

Trước những thay đổi về địa giới hành chính cũng như sự bổ sung, điều chỉnh hệ thống hiện vật trưng bày tại bảo tàng, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng đang gấp rút triển khai Đề án “Mô hình phát triển kinh tế số gắn với du lịch số tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng”. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của đề án là xây dựng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu số về di tích, di sản, tư liệu, hiện vật và các giá trị văn hóa liên quan; số hóa hồ sơ, tư liệu, hình ảnh, bản đồ, tài liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu và bảo tồn. Cùng với đó là đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động du lịch với các giải pháp như bản đồ 3D, VR360, thuyết minh theo vị trí, trợ lý AI có kiểm soát, kiosk, hologram, nội dung du lịch học đường và bảo tàng số. Các nội dung lịch sử, phục dựng, nghi lễ, kịch bản hologram và nhân vật thờ tự cũng được thẩm định chặt chẽ nhằm bảo đảm tính chính xác, phù hợp và sự tôn nghiêm của không gian di sản trước khi đưa vào khai thác.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng đang tạo thêm những cách thức mới để bảo tồn, phát huy và lan tỏa giá trị di sản. Khi lịch sử được kể bằng ngôn ngữ công nghệ, hành trình về nguồn cội trở nên gần gũi, sinh động hơn, góp phần để di sản sống mãi trong đời sống hôm nay và mai sau.

Quỳnh Chi