Khi khoa học công nghệ đồng hành cùng sản xuất

Từ đồi chè Yên Sơn, gà đen Pà Cò, vùng cam Cao Phong, đến vườn rau công nghệ cao ở Đà Bắc,... khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước đi vào sản xuất, giúp người dân nâng năng suất, chất lượng, giảm chi phí và gia tăng giá trị nông sản.

Người dân thôn Thống Nhất xã Thung Nai báo cáo kết quả bước đầu triển khai thực hiện sản xuất nông nghiệp theo hướng tuần hoàn với cán bộ Trung tâm giống cây trồng và BVTV tỉnh.

Đưa khoa học công nghệ vào từng luống chè, con gà

Ở vùng Yên Sơn, cây chè từ lâu đã trở thành cây trồng chủ lực. Toàn vùng hiện có trên 300ha chè, trong đó, Công ty Chè Yên Sơn liên kết sản xuất với người dân khoảng 218ha, diện tích còn lại do các hộ tự đầu tư phát triển.

Cùng với vùng nguyên liệu, hơn chục cơ sở chế biến chè đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm đã hình thành; nhiều sản phẩm tham gia chương trình OCOP cấp tỉnh. Qua rà soát, các hộ trồng chè ở vùng Yên Sơn hiện không có hộ nghèo, cận nghèo. Những ngôi nhà mới kiên cố mọc lên giữa các đồi chè là minh chứng sinh động cho sự chuyển biến của một vùng sản xuất khi cây trồng chủ lực được tổ chức theo hướng hàng hóa, gắn sản xuất với chế biến và thị trường.

Gia đình ông Nguyễn Quang Tâm ở khu 4 xã Cao Phong được cán bộ chuyên môn hướng dẫn sử dụng các chế phẩm sinh học để bảo vệ cây cam.

Còn ở xã Pà Cò, chuyện về con gà đen lại cho thấy một hướng tiếp cận khác khi người dân đưa tài sản trí tuệ trở thành công cụ phát triển sản phẩm. Từ giống gà bản địa vốn được người dân nuôi chủ yếu để phục vụ gia đình, sau khi “Gà đen Pà Cò” được Cục Sở hữu trí tuệ - Bộ KHCN cấp chứng nhận bảo hộ nhãn hiệu tập thể, sản phẩm đã có thêm cơ hội bước ra thị trường.

Cán bộ Trung tâm KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Sở Khoa học và Công nghệ hướng dẫn người dân sử dụng các ứng dụng thương mại điện tử trong việc quảng bá, giao dịch sản phẩm gà đen Pà Cò.

Gia đình anh Sùng A Lư ở thôn Xà Lính vừa tái đàn hơn 50 con gà đen. Anh Lư cho biết, trước đây gia đình chỉ nuôi để ăn hoặc sử dụng trong dịp lễ, Tết. Nay nhu cầu thị trường tăng, giá bán tốt hơn, gia đình mạnh dạn mở rộng quy mô nuôi để bán.

Ông Sùng A Hiệp - Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Pà Cò chia sẻ: “Gà đen Pà Cò từ sản phẩm chăn nuôi nhỏ lẻ, sau khi được áp dụng các tiến bộ KHCN hiện đại trong chăn nuôi, sản xuất đang từng bước trở thành hàng hóa có giá trị, tạo sinh kế cho người dân”.

Từ sản xuất theo kinh nghiệm đến sản xuất hiện đại

Cùng với xây dựng thương hiệu, khoa học kỹ thuật đang được đưa trực tiếp vào từng công đoạn sản xuất. Tại xã Cao Phong, mô hình tái canh cam được triển khai trên diện tích gần 14 ha với sự tham gia của 32 hộ thuộc đội sản xuất Bắc Phong, thôn 2. Các hộ được hỗ trợ cây giống sạch bệnh, phân bón, thuốc BVTV và tập huấn kỹ thuật xử lý đất, trồng, chăm sóc, phòng trừ dịch hại.

Điểm đáng chú ý là trước khi trồng, đất được lấy mẫu phân tích, đánh giá tồn dư nấm và xử lý nguồn sâu bệnh. Các chế phẩm sinh học, vi sinh từng bước thay thế biện pháp hóa học truyền thống. Đây chính là cách phục hồi đất, giảm rủi ro dịch bệnh và tạo quỹ đất an toàn cho cây cam tái canh dựa trên các ứng dụng KHCN.

Hệ thống quan trắc khí tượng thông minh tự động đo đạc, thu thập và truyền tải dữ liệu thời tiết theo thời gian thực được đầu tư tại HTX Nông nghiệp dịch vụ - cung ứng thực phẩm Đà Bắc, mang lại hiệu quả cao.

Nếu ở Cao Phong, khoa học kỹ thuật giúp “hồi sinh” đất và vườn cây, thì tại Đà Bắc, dữ liệu đang trở thành một phần của quy trình sản xuất.

Mô hình ứng dụng đồng bộ công nghệ số trong sản xuất rau quả an toàn theo VietGAP được triển khai trên quy mô 1,5 ha tại HTX Nông nghiệp dịch vụ - cung ứng thực phẩm Đà Bắc, gồm nhà màng, nhà lưới, khu sản xuất ngoài trời, trạm quan trắc thời tiết IoT, hệ thống tưới và bón phân tự động. Các thông số về nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa được thu thập trực tiếp tại ruộng để tính toán chỉ số Eto (nồng độ hoặc dư lượng của khí Ethylene Oxide có trong các sản phẩm y tế, thực phẩm, hoặc môi trường làm việc), từ đó xác định nhu cầu nước theo từng loại cây và giai đoạn sinh trưởng. Việc tưới nước không còn chỉ dựa vào kinh nghiệm mà chuyển sang tưới dựa trên dữ liệu. Đánh giá bước đầu cho thấy hệ thống tự động giúp giảm từ 10%-50% lượng nước tưới, lượng phân bón, công lao động, chi phí thuốc BVTV... Đây là những con số cho thấy, việc ứng dụng KHCN trong sản xuất nông nghiệp không chỉ nằm ở thiết bị hiện đại mà phải được chuyển hóa thành hiệu quả cụ thể.

Trung tâm KHCN, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số - Sở Khoa học và Công nghệ trồng thử nghiệm giống dưa Ichiba bằng công nghệ mới trước khi triển khai đưa vào trồng đại trà.

Theo báo cáo của Sở Khoa học và Công nghệ, trong 9 tháng đầu năm 2026, hoạt động ứng dụng, chuyển giao công nghệ được đẩy mạnh theo hướng gắn với nhu cầu thực tiễn, doanh nghiệp và sản xuất. Các mô hình trình diễn, thử nghiệm, hoàn thiện quy trình kỹ thuật được xây dựng để chuyển giao, nhân rộng, nhất là trong nông nghiệp.

Toàn tỉnh hiện có 25 doanh nghiệp KHCN và 6 doanh nghiệp công nghệ cao, tổng doanh thu 9 tháng đầu năm ước đạt trên 70.000 tỷ đồng. Những kết quả ấy cho thấy, hướng đi đang rõ dần khi KHCN tham gia vào hoạt động sản xuất, cùng hướng tới một mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng.

Khi người trồng chè biết đầu tư vào chế biến, người nuôi gà biết xây dựng thương hiệu, người trồng cam biết cải tạo đất bằng quy trình khoa học và người sản xuất rau biết sử dụng và đưa KHCN vào quản lý dữ liệu để quyết định lượng nước, lượng phân bón, thì KHCN thực sự trở thành một phần của đời sống kinh tế.

Theo đồng chí Phạm Thế Hải, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, sau hợp nhất 3 tỉnh, công tác phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được kiện toàn từ tỉnh đến cơ sở, với nhiệm vụ ngày càng gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Hệ thống tưới tự động được các nhà vườn ở xã Vân Sơn đầu tư đồng bộ.

Từ những mô hình cụ thể, có thể thấy giá trị của KHCN không nằm ở những thiết bị công nghệ mà nó ở khả năng giải quyết những bài toán về nâng cao giá trị sản phẩm; sản xuất tiết kiệm, hiệu quả hơn. Khi đó, KHCN từng bước trở thành động lực của tăng trưởng.

Mạnh Hùng