Lạ lẫm bánh trứng kiến

Mỗi độ tháng Hai, tháng Ba âm lịch là lúc bà con dân tộc Mường ở Phú Thọ bước vào mùa lấy trứng kiến để làm nhân bánh. Từ sản vật của núi rừng, qua bàn tay khéo léo của người dân, những chiếc bánh trứng kiến mang hương vị đặc trưng được làm nên, trở thành món ăn độc đáo gắn với đời sống văn hóa của cộng đồng.

Món bánh trứng kiến độc đáo của người Mường ở Phú Thọ.

Theo kinh nghiệm được truyền từ nhiều thế hệ, trứng kiến ngạt non là nguyên liệu ngon nhất để làm bánh. Những hạt trứng trắng ngần, béo thơm và có vị bùi đặc trưng tạo nên hương vị riêng mà không loại nguyên liệu nào có thể thay thế. Việc lấy trứng kiến cũng đòi hỏi sự am hiểu và kinh nghiệm, từ nhận biết đúng loại tổ đến lựa chọn thời điểm thích hợp để thu hoạch.

Trứng kiến - nguyên liệu chính để làm nên món bánh dân dã, độc đáo.

Mỗi chuyến vào rừng tìm tổ kiến, người dân mang theo dao, mẹt, thúng và bó bông chít. Sau khi hạ tổ kiến xuống, đồng bào khéo léo tách tổ thành nhiều mảnh, dùng que tre cố định rồi nhẹ nhàng gõ để kiến và trứng rơi xuống mẹt. Những con kiến già nhanh chóng bò đi hoặc được quét sạch bằng bó chít, chỉ giữ lại phần trứng và nhộng trắng ngà. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn bởi chỉ cần sơ suất, những quả trứng nhỏ li ti có thể bị vỡ, ảnh hưởng đến chất lượng món ăn.

Qua bàn tay khéo léo của chị Lê Thị Xuân (xã Tân Sơn) đã tạo nên những chiếc bánh trứng kiến mang hương vị đặc trưng của núi rừng.

Nếu trứng kiến là nguyên liệu tạo nên nét đặc sắc của món bánh thì sự khéo léo của người làm bánh cùng các loại lá rừng lại góp phần tạo nên hương vị riêng biệt. Bột bánh được làm từ gạo nếp ngâm mềm rồi xay mịn, nhào kỹ đến khi dẻo. Trứng kiến sau khi làm sạch được xào cùng hành, mỡ lợn và gia vị. Tùy từng gia đình, phần nhân còn được kết hợp với một số loại rau rừng như rau đáu, lá kiệu, rau dổi hoặc nõn chuối để tăng thêm hương thơm.

Lớp bột nếp được nặn vừa đủ để bọc kín nhân bánh rồi gói trong lá ngõa non - loại lá rừng thuộc họ sung có mùi thơm dịu đặc trưng trước khi đưa vào chõ hấp. Khi bánh chín, hương thơm của lá hòa quyện với vị béo bùi của trứng kiến tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng. Thưởng thức chiếc bánh còn nóng, thực khách cảm nhận rõ vị dẻo thơm của nếp, vị bùi, ngậy nhưng không ngấy của trứng kiến cùng hương lá rừng thanh mát.

Không chỉ là món ăn dân dã, bánh trứng kiến còn gắn bó với đời sống văn hóa của người Mường. Vào dịp Tết Thanh minh, nhiều gia đình làm bánh để dâng cúng tổ tiên, gửi gắm ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống no ấm. Sau nghi lễ, các thành viên trong gia đình cùng quây quần thưởng thức bánh như một cách gìn giữ nét đẹp truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Ngày nay, cùng với sự phát triển của du lịch cộng đồng, đặc biệt tại vùng đệm Vườn quốc gia Xuân Sơn, bánh trứng kiến ngày càng được nhiều người biết đến. Nhiều du khách lựa chọn đến đúng mùa trứng kiến để trải nghiệm cùng người dân vào rừng tìm tổ kiến, rồi trực tiếp sàng trứng, gói bánh và thưởng thức món ăn ngay bên bếp lửa nhà sàn.

Để du khách có thể thưởng thức món bánh trứng kiến trái mùa, một số gia đình còn bảo quản trứng kiến trong tủ đông, tuy nhiên hương vị thơm ngon nhất vẫn là những mẻ bánh được làm từ trứng kiến tươi.

Giữa nhiều đặc sản nổi tiếng của vùng Đất Tổ, bánh trứng kiến vẫn tạo nên dấu ấn riêng bởi sự mộc mạc, hương vị độc đáo và những giá trị văn hóa được gìn giữ trong từng công đoạn chế biến. Đó không chỉ là món ăn từ sản vật núi rừng mà còn là kết tinh của kinh nghiệm lao động, sự khéo léo của người phụ nữ Mường và tình yêu với thiên nhiên được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Phương Thanh