Li kỳ những vật thiêng trên đất Vĩnh Yên

Vĩnh Yên xưa (nay thuộc phường Vĩnh Yên và phường Vĩnh Phúc) là vùng đất cổ với bề dày hàng trăm năm lịch sử. Bên cạnh nhịp sống sầm uất của một đô thị năng động và phồn vinh, vẫn còn một Vĩnh Yên cổ kính, trầm mặc. Điển hình phải kể đến những khí thiêng sông núi tụ lại, tồn tại dưới hình hài những kỳ cây, cổ thạch được người dân thành kính tôn vinh.

Từ cây đề Khai Quang ngạo nghễ vươn cao...

Tại khu vực cửa ngõ Vĩnh Yên thuộc phường Khai Quang cũ, một cây đề cổ thụ vươn mình sừng sững trước trời cao. Thân cây lớn đến mức nhiều người ôm không xuể, tán lá rộng, xanh tốt quanh năm. Cây đề từ lâu đã trở thành hình ảnh quen thuộc với người dân địa phương.

Cây đề Khai Quang trong mùa thay lá.

Không ai xác định được chính xác tuổi đời của cây, chỉ biết rằng khi những người cao tuổi nhất trong vùng sinh ra, cây đã tồn tại. Trải qua nhiều biến động lịch sử, cây vẫn đứng vững, trở thành “chứng nhân” thầm lặng của sự đổi thay.

Các cụ xưa có câu: “Thần cây đa, ma cây gạo, cú cáo cây đề” đúng với cây đề này. Bởi, với tuổi đời lâu năm, cành tán rậm cùng nhiều hang hốc, chính cây nói riêng cùng vô số lời đồn kì bí khiến “cụ đề” ngày càng linh thiêng trong mắt người dân địa phương. Đáng chú ý, trong quá trình mở rộng mặt nền Quốc lộ 2, thay vì chặt bỏ, đơn vị thi công đã phải điều chỉnh thiết kế, đưa cây vào giữa dải phân cách để bảo tồn. Hiện nay, dưới gốc cây có một ban thờ nhỏ, người dân thường xuyên thắp hương vào ngày rằm, mùng một.

Theo người dân sở tại, dù không phải mê tín dị đoan nhưng không phải tự nhiên cây đề tồn tại được đến bây giờ. Cho nên, có thờ có thiêng, có kiêng có lành.

Thực tế cũng cho thấy, khu vực này trước kia thường xảy ra tai nạn giao thông với nhiều hậu quả đáng tiếc. Tuy nhiên, từ khi lập ban thờ dưới gốc cây, tình trạng này giảm đáng kể. Dù chưa có cơ sở khoa học chứng minh, nhiều người vẫn tin rằng cây đề mang yếu tố linh thiêng, góp phần “che chở” cho người qua lại.

... đến gốc vừng kì bí phía Hà Tiên

Tại khu vực ngã 5 giao cắt giữa các tuyến đường Nguyễn Tất Thành - Trần Phú - Chùa Hà thuộc phường Vĩnh Phúc, phía sát mép đường có một gốc cây lộc vừng cổ thụ chu vi lên đến 6 - 7 người ôm không xuể. Cây lộc vừng này có chiều cao khiêm tốn nhưng cành lá cực kỳ xanh tốt với nhiều mầm, cành có hình dáng, tư thế khác lạ. Đây có lẽ là một trong những “cụ cây” nổi tiếng nhất không chỉ Vĩnh Yên mà còn trên toàn tỉnh Vĩnh Phúc cũ vì những sự kiện, lời đồn kỳ lạ.

Gốc vừng chùa Hà Tiên như nhân chứng sống ở đất Vĩnh Yên.

Điều khiến cây lộc vừng trở nên nổi tiếng là những câu chuyện xoay quanh việc di dời cách đây gần 30 năm. Theo lời kể của người dân, trong quá trình mở rộng, làm mới một số tuyến đường qua khu vực này, đơn vị chức năng đã nghe về sự linh thiêng của cây lộc vừng nên không có ý định đốn hạ mà chỉ dự kiến tỉa cành cho gọn và sau đó chuyển cây sang một vị trí khác cho tôn nghiêm hơn. Tuy nhiên, không hiểu vì sao mà cả 3 người thợ đầu tiên phụ trách công việc này đều bị tai nạn một cách đáng tiếc nên không thể hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Công việc tiếp tục được giao cho 2 cha con người thợ khác nhưng thật không may, chỉ sau ngày làm việc đầu tiên, cả 2 cha con đều gặp tai nạn giao thông trên đường về nhà. Hoảng sợ trước những sự kiện không thể lý giải được, những người có trách nhiệm trong việc thi công công trình này quyết định không tổ chức di dời nữa mà giữ cây ở nguyên vị trí ban đầu, đồng thời “nắn” lại một phần tuyến đường để đảm bảo thuận lợi cho các phương tiện giao thông.

Theo những người cao tuổi ở khu vực chùa Hà Tiên kể lại, cây lộc vừng xưa có chiều cao khá lớn, tán rộng che mát cả một khoảng trời, xung quanh cây lại có vô số cây báng súng (còn gọi là xà cừ) cổ thụ bao bọc tạo nên một khung cảnh tôn nghiêm, kỳ bí. Tuy nhiên, để phục vụ đô thị hóa, các loại cây khác đều dần biến mất, chỉ còn duy nhất cây lộc vừng này.

Do bị ảnh hưởng bởi quá trình cắt tỉa, giờ đây chiều cao của cây chỉ còn ở mức khiêm tốn nên người dân địa phương thường gọi là “gốc vừng” cho giống với hình dáng thoạt nhìn. Gốc vừng không chỉ là một danh từ linh thiêng với một bộ phận người dân mà còn là một địa chỉ, một dấu mốc, đặc điểm vị trí của đông đảo người dân Vĩnh Yên cũ mỗi khi cần thông báo với ai đó điểm đến của mình.

...và hòn đá mọc linh thiêng chốn làng Vèo

Một địa điểm khác cũng thường được nhắc đến là khối đá hình trụ nằm tại khu vực ngã ba, trên đường đi tắt từ phường Vĩnh Phúc qua làng Vèo thuộc xã Định Trung cũ tới xã Tam Dương. Khối đá cao khoảng 60cm với chu vi tương tự. Khối đá này mọc lên giữa ngã ba đường vốn đã là sự lạ. Nó tồn tại bao đời nay mà không bị mòn đi, cũng không bị nứt vỡ hay bị ai đó phạt bỏ càng là sự lạ hơn.

Hòn đá mọc nằm án ngữ giữa ngã ba đường ở làng Vèo.

Nhiều thế hệ người dân ở làng Vèo truyền tai nhau rằng, thủa “đá thần” mới xuất hiện, do vị trí án ngữ giữa đường làng gây nhiều bất tiện cho việc tham gia giao thông nên nhiều lần người dân đã tổ chức san gạt. Lạ thay, dù vừa hôm trước hòn đá bị san phẳng, chỉ sau 1 đêm hòn đá đã mọc lại đúng ở chỗ cũ với chiều cao, bề rộng và hình thù y nguyên. Vài lần như thế, người dân tôn thờ như một vị thành hoàng làng. Do vậy, khối “đá thần” này còn được nhiều người gọi là “hòn đá mọc”.

Dù chưa có kiểm chứng cụ thể, câu chuyện này đã khiến người dân tin rằng đây là “đá thiêng” và không ai dám xâm phạm. Trong một lần thi công bằng máy ủi, phương tiện được cho là bất ngờ gặp sự cố khi tiến gần khối đá.

Nhiều người dân làng Vèo kể rằng, khi mở rộng đường làng đi qua khu vực “đá thần”. Lúc ấy, chiếc máy ủi đang tiến về phía hòn đá thì bất ngờ chết máy. Có người còn quả quyết nhìn thấy chiếc máy ủi “bị đẩy lùi lại” như có bàn tay vô hình đè lên. Người lái máy ủi sợ, không tiếp tục công việc. Sự việc càng làm dày thêm yếu tố huyền bí, dù cũng có ý kiến cho rằng đây có thể chỉ là sự trùng hợp hoặc tâm lý e ngại của con người trước những yếu tố tâm linh.

Vĩnh Yên có những công trình hiện đại sánh ngang với xu thế hội nhập của đất nước. Sự tồn tại song song giữa các công trình hiện đại và những “vật thiêng” dân gian tạo nên nét đặc trưng riêng cho Vĩnh Yên - một đô thị không chỉ phát triển mà còn giàu chiều sâu văn hóa.

Quang Nam