Nâng cao chất lượng dân số - Nền tảng để phát triển bền vững

Nâng cao chất lượng dân số không chỉ là mục tiêu của ngành Y tế mà còn là yêu cầu quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực. Bám sát quan điểm chuyển trọng tâm công tác dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang “Dân số và Phát triển”, thời gian qua, tỉnh Phú Thọ đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từng bước nâng cao chất lượng dân số, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Cán bộ xã Pà Cò tuyên truyền vận động phụ nữ dân tộc Mông thực hiện tốt công tác chăm sóc sức khoẻ sinh sản, kế hoạch hoá gia đình.

Từ đẩy mạnh tuyên truyền...

Trong buổi ngoại khóa về chăm sóc sức khỏe sinh sản (SKSS) vị thành niên tại Trường THPT Hạ Hòa năm học vừa qua, chúng tôi cảm nhận rõ sự đổi mới trong cách truyền tải kiến thức về dân số và SKSS. Thay vì tuyên truyền một chiều, chương trình được tổ chức bằng hình thức hỏi - đáp, xử lý tình huống và giao lưu trực tiếp, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách trực quan, sinh động hơn về SKSS, bình đẳng giới, tình bạn, tình yêu tuổi học trò và trách nhiệm chuẩn bị cho hôn nhân, gia đình. Không chỉ dừng ở các hoạt động ngoại khóa, nhà trường còn lồng ghép giáo dục dân số, SKSS và kỹ năng sống vào chương trình chính khóa thông qua các môn học, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Cùng với đó, cán bộ y tế học đường phối hợp với giáo viên thường xuyên tư vấn, giải đáp những vấn đề học sinh quan tâm, góp phần trang bị cho các em kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ bản thân và xây dựng lối sống lành mạnh. Em Nguyễn Thu Phương, học sinh lớp 10A1 chia sẻ: "Qua các buổi ngoại khóa và những tiết học trên lớp, em hiểu đây là những kiến thức cần thiết để bảo vệ bản thân, chuẩn bị cho cuộc sống hôn nhân và xây dựng gia đình hạnh phúc sau này”.

Không riêng trường học, công tác truyền thông dân số còn được triển khai thường xuyên tại cơ sở, nơi đội ngũ cán bộ y tế và cộng tác viên dân số trực tiếp “đi từng ngõ, gõ từng nhà”. Tại Trạm Y tế xã Đồng Lương, công tác truyền thông dân số được duy trì thường xuyên bằng nhiều hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng. Bên cạnh việc phát huy hiệu quả hệ thống truyền thanh cơ sở, cán bộ y tế và cộng tác viên dân số còn trực tiếp đến từng thôn, hộ gia đình để tuyên truyền về khám sức khỏe trước hôn nhân, sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Nhờ đó, nhận thức của người dân từng bước được nâng lên. Trong 6 tháng đầu năm 2026, xã Đồng Lương phát sóng trên 30 tin, bài trên hệ thống truyền thanh; duy trì giao ban cộng tác viên dân số định kỳ, thường xuyên cập nhật dữ liệu dân số tại 19 thôn. Tỷ lệ các cặp vợ chồng áp dụng biện pháp tránh thai hiện đại đạt mức cao. 116 phụ nữ có thai được quản lý. Bác sĩ Bùi Ngọc Thảo - Giám đốc Trạm Y tế xã Đồng Lương cho biết: "Điều đáng mừng nhất là nhận thức của người dân đã có nhiều chuyển biến. Ngày càng nhiều cặp vợ chồng chủ động tìm hiểu và sử dụng các dịch vụ khám sức khỏe trước hôn nhân, sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh. Từ chỗ chỉ quan tâm đến việc sinh đủ con, nhiều gia đình đã chú trọng đến việc sinh con khỏe mạnh, nuôi dạy con tốt và nâng cao chất lượng cuộc sống". Từ trường học đến cơ sở, công tác truyền thông dân số đang từng bước tạo chuyển biến về nhận thức và hành vi của người dân, góp phần đưa các chương trình dân số và phát triển đi vào cuộc sống.

... Đến thực hiện mục tiêu dân số và phát triển

Bên cạnh đổi mới công tác truyền thông, tỉnh Phú Thọ tập trung triển khai đồng bộ các chương trình, đề án về dân số và phát triển theo tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII. Với quan điểm chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, tỉnh chú trọng giải quyết toàn diện các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Chi cục Dân số tỉnh Phú Thọ đẩy mạnh truyền thông trực quan, lan tỏa thông điệp chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên và nâng cao chất lượng dân số.

Để cụ thể hóa mục tiêu đó, Chi cục Dân số tỉnh đã tham mưu cho Sở Y tế, UBND tỉnh ban hành các kế hoạch, chương trình phù hợp với thực tiễn sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời củng cố mạng lưới cán bộ dân số, y tế cơ sở, bảo đảm các hoạt động được triển khai liên tục, hiệu quả. Cùng với việc mở rộng các dịch vụ chăm sóc SKSS, các cơ sở y tế đẩy mạnh tư vấn khám sức khỏe trước hôn nhân, sàng lọc trước sinh, sơ sinh; chăm sóc sức khỏe vị thành niên, thanh niên, người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số. Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, công tác dân số của tỉnh đạt nhiều kết quả tích cực. Trong 5 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh có 14.187 phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh, đạt 86,4% kế hoạch (KH); 10.203 trẻ sơ sinh được sàng lọc, đạt 77,02% KH, qua đó phát hiện và can thiệp sớm 3 trường hợp mắc bệnh bẩm sinh. Có 6.654 nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước hôn nhân, đạt 92,8% KH; hơn 148 nghìn người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ...

Những kết quả trên không chỉ phản ánh hiệu quả các chương trình dân số mà còn cho thấy nhận thức của người dân đã có chuyển biến rõ nét. Ngày càng nhiều cặp vợ chồng chủ động khám sức khỏe trước hôn nhân, phụ nữ mang thai tham gia sàng lọc trước sinh, đưa trẻ đi sàng lọc sơ sinh và quan tâm hơn đến chăm sóc SKSS, sức khỏe người cao tuổi. Chất lượng dân số từng bước được nâng lên, góp phần xây dựng nguồn nhân lực khỏe mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác dân số của tỉnh vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức: Quy mô dân số lớn, trên 26% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số; nhiều địa bàn miền núi còn hạn chế về điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Cùng với đó là tình trạng chênh lệch giới tính khi sinh còn cao, già hóa dân số diễn ra nhanh, mức sinh đang có xu hướng giảm nhanh, trong khi nguồn lực dành cho công tác dân số và đội ngũ cán bộ, cộng tác viên dân số ở cơ sở còn nhiều áp lực sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy. Trước yêu cầu mới, Chi cục Dân số tỉnh tiếp tục đổi mới công tác truyền thông theo từng nhóm đối tượng; mở rộng tiếp cận các dịch vụ khám sức khỏe trước hôn nhân, sàng lọc trước sinh, sơ sinh, chăm sóc SKSS và người cao tuổi; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực y tế cơ sở và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm thực hiện hiệu quả công tác dân số và phát triển.

Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh, tạo nền tảng quan trọng để thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng dân số.

Đồng chí Nguyễn Việt Phương - Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh cho biết: “Nâng cao chất lượng dân số là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Thời gian tới, Chi cục sẽ tiếp tục tham mưu triển khai hiệu quả các kế hoạch, chương trình về dân số và phát triển; mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ dân số có chất lượng, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh”.

Chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển không chỉ là yêu cầu của công tác dân số trong giai đoạn mới mà còn là bước đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Với những giải pháp được triển khai đồng bộ từ trường học đến cơ sở, Phú Thọ đang từng bước nâng cao chất lượng dân số, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững.

Anh Thơ