Nhân rộng diện tích lúa cấy theo mô hình giảm phát thải

Những năm gần đây, cùng với mục tiêu nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với sản xuất nông nghiệp. Tại Phú Thọ, nhiều mô hình canh tác lúa theo hướng phát thải thấp được triển khai, góp phần thay đổi tập quán sản xuất, nâng cao hiệu quả và hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Vụ Mùa năm 2026, xã Tề Lỗ triển khai 47 ha lúa giảm phát thải tại 6 thôn. Cùng cán bộ nông nghiệp xã kiểm tra ruộng lúa, ông Nguyễn Kim Sỹ, Trưởng thôn Giã Bàng 3, xã Tề Lỗ, vui vẻ cho biết: “Thôn chúng tôi được hỗ trợ 10 ha lúa giảm phát thải. Qua sản xuất, chúng tôi nhận thấy mô hình này giúp giảm lượng giống, nước, phân bón và nhân công, trong khi cây lúa vẫn phát triển tốt so với phương thức canh tác trước đây”.

Cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh kiểm tra mô hình cấy lúa giảm phát thải tại thôn Giã Bàng 3, xã Tề Lỗ.

Phương thức canh tác truyền thống thường duy trì nước ngập trên ruộng, vừa tốn nhiều nước tưới, vừa làm gia tăng phát thải khí nhà kính, nhất là khí mê-tan. Ước tính, sản xuất lúa nước chiếm 34 - 43% tổng lượng nước tưới và đóng góp khoảng 75% lượng khí mê-tan phát thải trong nông nghiệp.

Khí mê-tan được hình thành trong điều kiện yếm khí do quá trình phân giải các chất hữu cơ như rơm rạ, phân bón hữu cơ và rễ lúa. Trong khi đó, trồng lúa giảm phát thải áp dụng kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ, giúp đất được bổ sung ô-xy theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Điều này không chỉ tiết kiệm nước tưới mà còn hạn chế quá trình hình thành khí mê-tan - một trong những loại khí nhà kính phát sinh nhiều trong sản xuất lúa nước.

Bên cạnh đó, việc gieo cấy thưa, sử dụng lượng giống hợp lý, bón phân cân đối và quản lý dịch hại tổng hợp cũng góp phần giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Kết quả từ Chương trình “Canh tác tiết kiệm nước, giảm phát thải trong sản xuất lúa bền vững tại Phú Thọ” do Trung tâm Nông nghiệp hữu cơ thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam triển khai cho thấy, trong năm 2025, trên diện tích hơn 2.000 ha, lượng phát thải giảm bình quân khoảng 9,96 tấn các-bon/ha/năm, tương đương gần 58% so với phương thức canh tác thông thường. Đồng thời, số lần tưới và công lao động giảm, cây lúa sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh, năng suất tăng từ 7 - 12%.

Thực tế sản xuất cũng cho thấy, khi áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, lượng giống gieo có thể giảm từ 20 - 30%, lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật giảm đáng kể nhưng năng suất vẫn được duy trì ổn định. Năm 2026, toàn tỉnh gieo cấy trên 3.000 ha theo hình thức trên, tăng 50% so với cùng kỳ năm 2025.

Việc triển khai canh tác tiết kiệm nước, giảm phát thải trong sản xuất lúa bền vững trên địa bàn tỉnh bước đầu đã đem lại hiệu quả kinh tế cho bà con nông dân. Tuy nhiên, để việc giảm phát thải trong sản xuất lúa mang lại hiệu quả thiết thực và lâu dài hơn nữa cho người nông dân, thời gian tới, ngành Nông nghiệp và Môi trường cần định hướng kết hợp đồng bộ các biện pháp canh tác, như sử dụng chế phẩm phân hủy rơm rạ, phân bón hữu cơ... Qua đó, nâng cao hiệu quả canh tác, giảm lượng phát thải trên một đơn vị diện tích và đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn cho người nông dân.

Sử dụng máy bay không người lái và thuốc BVTV sinh học trong phòng chống sâu bệnh ở mô hình cấy lúa giảm phát thải nhằm tiết kiệm chi phí, tăng hiệu quả sản xuất tại xã Hiền Quan.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh trong nông nghiệp, ngành Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ tiếp tục tham mưu Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, UBND tỉnh ban hành các văn bản về cơ chế, chính sách phát triển và mở rộng mô hình sản xuất lúa giảm phát thải trên diện tích gieo cấy lúa trong toàn tỉnh.

Đồng thời, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị trực thuộc đẩy mạnh tập huấn, chuyển giao kỹ thuật và nhân rộng các phương thức canh tác tiên tiến. Không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường, mô hình còn nâng cao hiệu quả sản xuất, gia tăng giá trị hạt gạo, từng bước xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, xanh và phát triển bền vững.

Ông Đặng Ngọc Nga - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh cho biết: Việc mở rộng mô hình lúa giảm phát thải sẽ tiếp tục được Trung tâm phối hợp với các địa phương triển khai trong thời gian tới nhằm ứng phó với tình trạng biến đổi khí hậu hiện nay, tiết kiệm chi phí sản xuất, tăng hiệu quả kinh tế, nâng cao thu nhập cho bà con nông dân.

Quân Lâm