Phân luồng học sinh sau THCS: Cần nâng sức hút giáo dục nghề nghiệp

Những năm gần đây, công tác tuyển sinh lớp 10 THPT trên địa bàn tỉnh được triển khai nghiêm túc, ổn định, bảo đảm quyền học tập của học sinh và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực. Cùng với hệ thống trường THPT công lập, ngoài công lập, các trung tâm giáo dục thường xuyên (GDTX) và cơ sở giáo dục nghề nghiệp (GDNN) từng bước được củng cố, góp phần thực hiện chủ trương phân luồng học sinh sau THCS. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn học sinh vẫn lựa chọn THPT, trong khi giáo dục nghề nghiệp chưa tạo được sức hút tương xứng.

Giáo viên Trường THCS Tiên Du tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho học sinh.

Giai đoạn 2021 - 2025, bình quân 88,9% học sinh tốt nghiệp THCS trên địa bàn tỉnh tiếp tục học chương trình THPT; trong đó 53,9% học tại các trường THPT công lập; 17,2% học tại các trường ngoài công lập và 14,5% học tại các Trung tâm GDTX.

Năm học 2026-2027, tỷ lệ học sinh tiếp tục học sau THCS đạt 99,3%; trong đó 96,3% theo học chương trình THPT, còn tỷ lệ tham gia các trình độ đào tạo nghề chỉ đạt khoảng 3%.

Kết quả trên cho thấy nhu cầu học THPT vẫn ở mức rất cao, trong khi mục tiêu phân luồng sau THCS theo định hướng của Trung ương chưa đạt như kỳ vọng.

Thực tế tại Trường THCS Tiên Du (xã Bình Phú) cho thấy, công tác hướng nghiệp được triển khai từ khá sớm. Ngoài các tiết học hướng nghiệp theo chương trình, từ tháng 3 hằng năm, nhà trường lồng ghép nội dung tư vấn nghề nghiệp vào các buổi sinh hoạt ngoại khóa, đồng thời thành lập Ban tư vấn hướng nghiệp và phân luồng học sinh.

Cô giáo Tống Thị Hồng Vân - Hiệu trưởng nhà trường cho biết thêm: Trường còn mời các cựu học sinh đang theo học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trở về giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm học tập và cơ hội việc làm để học sinh, phụ huynh có thêm thông tin trước khi lựa chọn hướng đi sau THCS. Năm học 2025 - 2026, trong tổng số 91 học sinh lớp 9 của trường, có 19 em theo học tại Trung tâm GDNN - GDTX và 15 em lựa chọn học nghề.

Giáo viên Trường THCS Hưng Hóa (xã Tam Nông) trao đổi thông tin về hướng nghiệp.

Theo dự báo, số học sinh tốt nghiệp THCS sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới, dự kiến đạt trên 81.000 em vào năm 2027, tăng khoảng 32,5% so với năm 2025. Trong khi đó, tâm lý của đa số phụ huynh vẫn coi học THPT là con đường thuận lợi nhất để vào đại học và có việc làm ổn định. Ngược lại, GDNN chưa tạo được niềm tin mạnh mẽ về cơ hội việc làm, thu nhập và khả năng phát triển nghề nghiệp; việc liên thông giữa đào tạo nghề với giáo dục đại học cũng chưa được nhiều phụ huynh, học sinh hiểu đầy đủ.

Để nâng cao hiệu quả phân luồng, tỉnh xác định triển khai nhiều nhóm giải pháp đồng bộ trong giai đoạn đến năm 2030. Trọng tâm là đổi mới công tác truyền thông và tư vấn hướng nghiệp ngay từ bậc THCS; gắn trách nhiệm của các cơ sở giáo dục trong việc định hướng nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở trường của học sinh và nhu cầu thị trường lao động.

Cùng với đó, tỉnh sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp theo hướng gắn với doanh nghiệp, đổi mới chương trình đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị hiện đại, phát triển đội ngũ giáo viên và mở rộng mô hình đào tạo gắn với việc làm. Hệ thống các cơ sở GDNN cũng sẽ được rà soát, sắp xếp theo hướng tinh gọn, hiệu quả, đồng thời hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ học nghề, nhất là đối với học sinh vùng khó khăn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đáng chú ý, tỉnh cũng kiến nghị Trung ương nghiên cứu điều chỉnh chính sách phân luồng theo hướng linh hoạt, phù hợp với điều kiện phát triển của từng địa phương, không áp dụng cứng tỷ lệ phân luồng trên phạm vi cả nước. Đồng thời, tiếp tục có chính sách hỗ trợ học sinh học nghề thông qua miễn học phí, hỗ trợ sinh hoạt phí, tín dụng ưu đãi, học bổng và khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo, tuyển dụng lao động.

Phân luồng học sinh sau THCS không nhằm hạn chế cơ hội học tập mà hướng tới mở ra nhiều con đường phát triển phù hợp với năng lực và nguyện vọng của mỗi học sinh. Khi giáo dục nghề nghiệp thực sự nâng cao chất lượng, gắn chặt với nhu cầu của doanh nghiệp và bảo đảm cơ hội việc làm sau tốt nghiệp, học nghề sẽ trở thành một lựa chọn hấp dẫn. Khi đó, công tác phân luồng mới đạt được mục tiêu đề ra, góp phần đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong giai đoạn mới.

Hạnh Thúy