Phân luồng học sinh sau THCS: Cần tạo nhiều con đường thành công

Trong những năm qua, công tác tuyển sinh lớp 10 THPT trên địa bàn tỉnh Phú Thọ được triển khai nghiêm túc, ổn định, bảo đảm quyền học tập của học sinh, đáp ứng yêu cầu nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực. Mạng lưới các cơ sở giáo dục tham gia phân luồng sau THCS gồm trường THPT công lập, THPT ngoài công lập, trung tâm giáo dục thường xuyên và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp (GDNN) từng bước được củng cố, góp phần thực hiện chủ trương phân luồng học sinh sau THCS.

Giáo viên Trường THCS Tiên Du tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho học sinh.

Giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS tiếp tục học chương trình THPT đạt bình quân 88,9%; trong đó khu vực Phú Thọ đạt 85,6%, Vĩnh Phúc đạt 93,2%, Hòa Bình đạt 88,5%. Cơ cấu tuyển sinh gồm: THPT công lập 53,9%; THPT ngoài công lập 17,2%; trung tâm giáo dục thường xuyên 14,5%.

Năm học 2026-2027, sau khi hợp nhất tỉnh, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS tiếp tục học tập đạt 99,3%. Trong đó, 96,3% học sinh học chương trình THPT, gồm: THPT công lập 64,2%; THPT ngoài công lập 10%; trung tâm giáo dục thường xuyên 22,1%. Tỷ lệ học sinh tham gia các trình độ đào tạo khác đạt 3%; số còn lại không tiếp tục học tập và tham gia trực tiếp vào thị trường lao động.

Kết quả trên cho thấy nhu cầu học THPT trên địa bàn tỉnh vẫn ở mức rất cao, trong khi tỷ lệ học sinh tham gia GDNN sau THCS còn thấp, chưa đạt yêu cầu định hướng phân luồng theo chủ trương của Trung ương.

Tại Trường THCS Tiên Du, xã Bình Phú, năm học 2025-2026 có 91 học sinh lớp 9. Cô giáo Tống Thị Hồng Vân - Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Công tác định hướng phân luồng được triển khai thường xuyên với nhiều hình thức đổi mới. Nhà trường thành lập Ban tư vấn hướng nghiệp và phân luồng học sinh; xây dựng kế hoạch hằng năm; phối hợp chặt chẽ với giáo viên chủ nhiệm để tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Ngoài các tiết học giáo dục hướng nghiệp theo chương trình, từ tháng 3 hằng năm, nhà trường lồng ghép nội dung hướng nghiệp trong các hoạt động ngoại khóa. Theo thống kê, trong số học sinh tốt nghiệp lớp 9 của nhà trường năm học 2025-2026 có 19 em theo học tại Trung tâm GDNN-GDTX và 15 em lựa chọn học nghề.

Theo dự báo, số học sinh tốt nghiệp THCS trên địa bàn tỉnh sẽ tăng không đồng đều qua các năm và đạt mức cao nhất vào năm 2027 với hơn 81.000 học sinh, tăng khoảng 32,5% so với năm 2025. Điều này sẽ tạo áp lực lớn đối với công tác tuyển sinh lớp 10 cũng như việc thực hiện mục tiêu phân luồng.

Thực tế cho thấy, đa số phụ huynh và học sinh vẫn lựa chọn học THPT công lập với mong muốn tiếp tục học đại học, có việc làm ổn định và cơ hội phát triển lâu dài. Trong khi đó, GDNN chưa tạo được sức hút đủ mạnh. Nhận thức của xã hội về khả năng liên thông giữa GDNN và giáo dục đại học còn hạn chế; cơ hội việc làm, thu nhập và triển vọng phát triển nghề nghiệp sau đào tạo nghề chưa tạo được niềm tin vững chắc đối với phụ huynh và học sinh.

Giáo viên Trường THCS Hưng Hóa, xã Tam Nông trao đổi thông tin về hướng nghiệp.

Để nâng cao hiệu quả phân luồng học sinh sau THCS, tỉnh Phú Thọ xác định nhiều nhóm giải pháp đồng bộ trong giai đoạn đến năm 2030. Trước hết, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của phụ huynh, học sinh và toàn xã hội về vai trò của GDNN; đổi mới, nâng cao chất lượng tư vấn hướng nghiệp trong các cơ sở giáo dục phổ thông; gắn trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục với hiệu quả công tác tư vấn, định hướng nghề nghiệp.

Cùng với đó, tỉnh tập trung nâng cao chất lượng GDNN gắn với nhu cầu thị trường lao động; tăng cường dự báo nhu cầu nhân lực; rà soát, đổi mới ngành nghề đào tạo phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp. Đồng thời đẩy mạnh liên kết giữa cơ sở GDNN với doanh nghiệp trong đào tạo, thực hành và tuyển dụng; thu hút đội ngũ giáo viên, chuyên gia kỹ thuật; tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.

Tỉnh cũng sẽ tiếp tục rà soát, sắp xếp hệ thống các cơ sở GDNN theo hướng tinh gọn, hiệu quả; tập trung đầu tư phát triển các trường nghề trọng điểm tại ba khu vực Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình; từng bước nghiên cứu chuyển đổi các trung tâm GDNN-GDTX đủ điều kiện sang mô hình trung học nghề.

Bên cạnh đó, tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ người học; triển khai đồng bộ chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ học nghề, học GDTX, chính sách liên thông giữa các trình độ đào tạo, ưu tiên học sinh vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; xây dựng kế hoạch phân luồng giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu, chỉ tiêu và lộ trình cụ thể theo từng năm.

Đồng thời, tỉnh huy động tối đa các nguồn lực xã hội để phát triển hệ thống trường THPT ngoài công lập và các cơ sở GDNN; khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư, phối hợp đào tạo và tuyển dụng lao động qua đào tạo. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Trọng tâm trong thời gian tới là đổi mới công tác truyền thông và tư vấn hướng nghiệp ngay từ bậc THCS; nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp gắn với nhu cầu doanh nghiệp; hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ người học.

Mục tiêu cuối cùng của công tác phân luồng không chỉ là điều tiết quy mô tuyển sinh giữa các loại hình giáo dục mà quan trọng hơn là tạo nhiều cơ hội học tập, nhiều con đường lập thân, lập nghiệp cho học sinh, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự phát triển bền vững của tỉnh và đất nước.

Hạnh Thúy