Thổ cẩm kể chuyện bản làng

Nghề dệt thổ cẩm ở xã Xuân Đài, có từ rất lâu đời, là một nét văn hóa đặc trưng của đồng bào người dân tộc Mường nơi đây. Để giữ gìn và phát huy bản sắc của nghề dệt thổ cẩm, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở, đến nay nghề truyền thống này được khôi phục, bảo tồn, đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với nghề thủ công truyền thống theo Quyết định 2322/QÐ-BVHTTDL ngày 9/8/2024 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Các nghệ nhân truyền dạy cho những thế hệ trẻ chung tay bảo tồn và phát huy nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc.

Vào những năm 60, 70 của thế kỷ trước, nghề dệt thổ cẩm phát triển rất mạnh. Gần như nhà nào cũng có một khung cửi, từ già đến trẻ, hầu như ai cũng biết dệt. Con gái Mường lên 7, 8 tuổi đã được bà và mẹ dạy cách trồng bông, quay tơ, kéo sợi; đến 13, 14 tuổi đã biết ngồi khung cửi, dệt nên những tấm thổ cẩm lấp lánh, nhiều màu sắc để may chăn, đệm chuẩn bị lấy chồng.

Để tạo nên những tấm vải thổ cẩm lung linh sắc màu phải trải qua rất nhiều công đoạn như thu hoạch bông, phơi bông, làm tơi mịn bông, kéo sợi, hồ sợi, se sợi, mắc sợi và dệt vải... Tất cả đều được làm thủ công từ đôi bàn tay khéo léo của các chị, các mẹ để tạo được những tấm thổ cẩm đầy màu sắc, hoa văn sinh động như: gối, túi xách, khăn... Những tấm thổ cẩm không chỉ gắn bó mật thiết với đời sống người dân mà còn tượng trưng cho sự giàu có, sung túc trong mỗi gia đình, là vật không thể thiếu trong dịp lễ trọng, việc hiếu, hỉ, tang ma của người Mường.

Nghề dệt thổ cẩm truyền thống được đồng bào dân tộc Mường ở bản Chiềng, xã Xuân Đài giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị, mang lại nguồn thu ổn định cho bà con.

Đồng chí Hà Ngọc Bảy - Chủ tịch UBND xã cho biết: Năm 2008, nghề dệt xóm Chiềng được khôi phục và được UBND tỉnh Phú Thọ công nhận làng nghề, mở ra nhiều cơ hội việc làm, phát triển du lịch cộng đồng cho người dân nơi đây. Những năm qua, xã thường xuyên phối hợp tổ chức, thành lập tổ truyền dạy bao gồm các nghệ nhân, phụ nữ đã thành thạo nghề dệt, để tập trung truyền dạy cho các thế hệ trẻ; tăng cường phối hợp với các cấp bộ, ngành, tranh thủ mọi nguồn lực để khôi phục và phát triển làng nghề, vừa tạo việc làm cho người dân, vừa giữ gìn, phát huy nét đẹp bản sắc văn hóa dân tộc... Năm 2023, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với địa phương tổ chức lớp truyền dạy nghề dệt thổ cẩm cho đồng bào dân tộc Mường; hỗ trợ xây dựng hồ sơ, video, hình ảnh làm tư liệu nghiên cứu, cơ sở phục vụ khôi phục và bảo tồn nghề dệt, toàn bộ kinh phí được hỗ trợ từ nguồn vốn của Dự án “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Phú Thọ năm 2023.

Nhờ làm tốt công tác bảo tồn, đến nay đã phát huy giá trị của nghề dệt thổ cẩm của đồng bào người Mường trên địa bàn. Khi ngắm nhìn những sắc màu và họa tiết thổ cẩm, điều thấy được không chỉ là sự khéo léo của nghệ nhân mà còn cả những tinh hoa trong lịch sử, văn hóa của một cộng đồng.

Xuân sang, hoa đào, hoa mơ nở thắm núi đồi, bản Chiềng xã Xuân Đài càng đẹp thơ mộng, bừng lên sức sống mới. Bản đang dần trở thành điểm du lịch cộng đồng với nghề dệt thổ cẩm truyền thống cùng cảnh quan đẹp, sạch, lưu giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc nơi đây.

Ngọc Lam