Văn hóa ẩm thực thúc đẩy du lịch cộng đồng

Phía sau mỗi món ăn là một câu chuyện về đất và người. Từ chén chè xanh đượm vị trung du, miếng thịt chua Thanh Sơn, mâm cơm truyền thống của đồng bào Mường đến những đặc sản vùng núi Tam Đảo..., văn hóa ẩm thực trở thành “đại sứ” quảng bá hình ảnh Phú Thọ sau sáp nhập. Ẩm thực vừa góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch, vừa tạo nên những trải nghiệm khác biệt, níu chân du khách và mở ra hướng phát triển bền vững cho du lịch cộng đồng.

Du khách quốc tế tham quan, trải nghiệm gói bánh chưng tại làng cổ Hùng Lô, phường Vân Phú.

Sau khi hợp nhất không gian phát triển, tỉnh Phú Thọ sở hữu hệ sinh thái du lịch đa dạng, kết hợp hài hòa giữa giá trị lịch sử, văn hóa, sinh thái và nghỉ dưỡng. Từ Đền Hùng, hát Xoan, làng cổ Hùng Lô đến những đồi chè Long Cốc, Vườn quốc gia Xuân Sơn, hồ Hòa Bình, Mai Châu, Tam Đảo, Đại Lải..., tỉnh đang hình thành chuỗi sản phẩm du lịch liên hoàn, đáp ứng nhiều phân khúc du khách. Trong bức tranh ấy, văn hóa ẩm thực nổi lên như một “sợi chỉ đỏ” kết nối các điểm đến, giúp mỗi hành trình khám phá bản sắc vùng đất thêm hấp dẫn. 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh đón hơn 10,54 triệu lượt khách, trong đó có 3,22 triệu lượt khách lưu trú, 74 nghìn lượt khách quốc tế. Doanh thu du lịch đạt gần 10,76 nghìn tỷ đồng, tăng 10,9% so với cùng kỳ. Đây không chỉ là kết quả của mở rộng không gian du lịch, mà còn phản ánh hiệu quả của định hướng phát triển du lịch xanh, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa bản địa.

Nếu phong cảnh là điều khiến du khách tìm đến thì hương vị ẩm thực lại là điều khiến họ nhớ mãi về một vùng đất. Phú Thọ hôm nay mang sự giao thoa của văn hóa trung du, miền núi và đồng bằng. Mỗi vùng đều có những món ăn mang dấu ấn riêng, phản ánh điều kiện tự nhiên và tập quán sinh hoạt của cộng đồng cư dân. Từ chén chè xanh chát dịu ngọt hậu, đến vị chua giòn, thơm bùi của thịt lợn lên men ăn kèm lá sung đã trở thành món quà được nhiều du khách lựa chọn mỗi khi về với Phú Thọ. Là cá thính, cọ ỏm, bánh tai, bưởi Đoan Hùng hay những sản vật vùng hồ Hòa Bình... Mỗi món ăn đều mang theo câu chuyện về tập quán canh tác, về sự sáng tạo của cư dân bản địa qua nhiều thế hệ.

Thời gian gần đây, thác Thung, bãi Pặng và những cánh rừng xanh ngút ngàn ở xã vùng cao Vân Sơn đã trở thành điểm nhấn trong hành trình trải nghiệm của nhiều du khách. Sau những giờ trekking, tắm thác hay khám phá thiên nhiên, du khách được thưởng thức những món ăn dân dã như ốc núi đá, cá suối nướng, rau su su, măng nứa, vịt suối,... Những món ăn không cầu kỳ về nguyên liệu, nhưng chứa đựng sự tinh tế trong cách chế biến và tình cảm mến khách của người vùng cao.

Anh Nguyễn Đình Nam ở Ba Vì, Hà Nội là người nhiều kinh nghiệm tổ chức hoạt động cắm trại chia sẻ: “Đến với Vân Sơn, điều hấp dẫn du khách không chỉ là được tắm thác, hòa mình vào thiên nhiên mà còn là cơ hội thưởng thức ẩm thực xứ Mường ngay giữa không gian xanh mát của núi rừng. Nhiều đoàn khách sau khi trải nghiệm đều mong muốn quay trở lại vì cảm nhận được sự chân chất, gần gũi của người dân nơi miền sơn cước”.

Mâm cơm của đồng bào vùng cao Vân Sơn phục vụ du khách khi đến tham quan.

Không chỉ ở vùng cao, ẩm thực còn góp phần làm nên sức sống của các điểm du lịch văn hóa cộng đồng. Những năm qua, làng cổ Hùng Lô, phường Vân Phú phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn giá trị truyền thống thông qua ẩm thực đặc trưng. Bên cạnh tham quan đình cổ, nghe Hát Xoan hay khám phá những ngôi nhà hàng trăm năm tuổi, du khách còn được trực tiếp trải nghiệm gói bánh chưng, tham quan làng nghề làm mì gạo - những hoạt động mang đậm hơi thở văn hóa làng quê Đất Tổ.

Trong không gian ngôi nhà cổ hơn 200 năm tuổi, bà Nguyễn Thị Yến, tổ dân phố Ba Nhất chia sẻ: “Gia đình tôi thường xuyên đón khách nước ngoài đến tham quan, trải nghiệm gói bánh chưng. Nhiều du khách rất thích thú khi được cùng gói bánh, tìm hiểu phong tục của người Việt. Dù khác ngôn ngữ nhưng mọi người đều cảm nhận được sự gần gũi, thân thiện qua những hoạt động này”. Mỗi chiếc bánh chưng, mỗi sợi mì gạo đều biết “kể chuyện", giúp du khách hiểu hơn về truyền thuyết Lang Liêu, nền văn minh lúa nước và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Vì thế, mỗi năm làng cổ Hùng Lô đón hàng trăm đoàn khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm.

Thời gian qua, nhiều địa phương trong tỉnh đã chủ động đưa ẩm thực trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng. Các mô hình homestay, farmstay, điểm du lịch cộng đồng không chỉ giới thiệu món ăn truyền thống mà còn hướng dẫn du khách chế biến, kết hợp trải nghiệm làng nghề, sinh hoạt văn hóa và khám phá thiên nhiên. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển du lịch xanh, lấy cộng đồng làm trung tâm và bản sắc văn hóa làm nền tảng.

Trong không gian phát triển mới, Phú Thọ có cơ hội lớn để xây dựng thương hiệu du lịch mang bản sắc riêng. Với sự phong phú của văn hóa ẩm thực trung du và miền núi, cùng sự chung tay của cộng đồng trong gìn giữ, phát huy bản sắc, Phú Thọ từng bước biến những hương vị quê hương thành lợi thế cạnh tranh, góp phần đưa du lịch cộng đồng phát triển theo hướng bền vững, giàu bản sắc và ngày càng hấp dẫn.

Hồng Nhung