Về Làng Dòng vui lễ Tế Xuân

Những ngày đầu năm mới Bính Ngọ, khi sắc Xuân còn e ấp trên từng cánh đào phai, từng ngõ xóm, Làng Dòng, xã Xuân Lũng hiện lên như một điểm dừng chân yên bình trong hành trình du Xuân về miền Đất Tổ. Không ồn ào, náo nhiệt, Làng Dòng níu chân du khách bằng nhịp sống chậm rãi và không gian làng quê cổ kính, trong đó phải kể đến lễ Tế Xuân ở Đình Cả - nghi lễ truyền thống được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Người làng vẫn bảo, muốn cảm nhận trọn vẹn hồn Xuân ở Làng Dòng, hãy về đây vào sáng mùng 4 Tết Nguyên đán. Khi ấy, sương Xuân còn giăng mỏng trên mái đình, mùi hương trầm quyện trong gió sớm, tiếng chuyện trò râm ran của người dân từ khắp các ngả đường đổ về Đình Cả - Trung tâm văn hóa, tâm linh của làng. Không gian ấy vừa linh thiêng, vừa gần gũi, mở ra cho du khách một cảm giác an yên hiếm có giữa những ngày đầu năm.

Lễ Tế Xuân được tổ chức tại sân Đình Cả - Trung tâm lễ hội của Làng Dòng (Xuân Lũng) xưa và nay.

Làng Dòng, tên nôm là Kẻ Dòng, là vùng đất quần tụ lâu đời của người Việt cổ, nơi còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, những phong tục, tập quán gắn với đời sống tâm linh của cộng đồng vẫn được người dân nâng niu, gìn giữ. Trong đó, lễ Tế Xuân là nghi lễ quan trọng bậc nhất, không chỉ mang ý nghĩa cầu mùa, cầu phúc, mà còn là dịp để cộng đồng cùng nhau trở về với cội nguồn, nhắc nhớ công đức tổ tiên và các bậc tiền nhân.

Lễ vật của các dòng họ được dâng lên hai vị Thành hoàng làng là Cao Sơn Đại vương và Quý Minh Đại vương.

Đình Cả - nơi diễn ra lễ Tế Xuân có nguồn gốc từ thời Hùng Vương, thờ hai vị Thành hoàng làng là Cao Sơn Đại vương và Quý Minh Đại vương. Đây là những vị thần đã giúp Vua Hùng thứ XVIII trong công cuộc giữ nước. Xưa kia, đình không chỉ là chốn linh thiêng mà còn là nơi sinh hoạt cộng đồng, dạy và học của người dân trong làng. Dẫu từng bị hạ giải, nhưng với tình cảm và niềm tin của Nhân dân, đến cuối năm 2009, Đình Cả đã được phục dựng, trở thành điểm tựa để các sinh hoạt văn hóa truyền thống được hồi sinh mạnh mẽ.

Các cụ cao niên trong làng thực hiện nghi thức tế lễ.

Trong dòng chảy của mùa Xuân, lễ Tế Xuân ở Làng Dòng mang đến cho du khách một trải nghiệm văn hóa trọn vẹn và giàu bản sắc. Trước giờ cử hành nghi lễ, đoàn rước kiệu bát cống xuất phát từ Đình Cả, đi vòng quanh làng, qua nhà thờ của một số dòng họ lớn rồi trở lại đình. Đoàn rước gồm múa lân, cờ hội, múa sinh tiền rộn rã, kiệu bát cống và đội tế lễ. Màu cờ sắc áo hòa quyện cùng nhịp trống, nhịp chiêng tạo nên bức tranh Xuân sinh động, khiến không gian làng quê thêm rộn ràng, tươi vui.

Điểm dễ nhận thấy trong đoàn rước là sự tham gia đông đủ của các thế hệ. Người cao tuổi khoan thai đảm nhiệm vai trò chủ lễ, thanh niên khỏe khoắn khiêng kiệu, trẻ nhỏ theo chân cha mẹ, háo hức hòa mình vào không khí ngày hội. Đoàn rước đi đến đâu, người dân hai bên đường lại nhập vào dòng người đến đó, tạo nên cảm giác gắn kết cộng đồng bền chặt.

Đoàn rước kiệu bát cống xuất phát từ Đình Cả đi vòng quanh làng

Không chỉ hấp dẫn bởi không khí lễ hội, lễ Tế Xuân Làng Dòng còn khiến du khách ấn tượng bởi sự chỉn chu, nghiêm cẩn trong từng nghi thức. Từ khâu chuẩn bị lễ vật đến nội dung văn tế đều tuân thủ chặt chẽ những quy định cổ truyền. Theo tư liệu dân gian và ghi chép trong cuốn “Kẻ Dòng nội truyện” của Nhà văn Nguyễn Văn Toại, lễ vật dâng tế phải là lợn đen tuyền, được chăm sóc kỹ lưỡng trước ngày hiến tế, thể hiện sự thành kính và ước vọng về một năm mới thanh sạch, đủ đầy.

Văn tế Xuân được soạn thảo công phu, gắn với địa danh Làng Dòng, nêu rõ niên hiệu, tên các vị chức sắc và gửi gắm mong ước của người dân về mùa màng bội thu, cuộc sống yên vui. Sau nghi lễ tế Thành hoàng, nghi thức tiên chỉ xuống ruộng cày đường cày đầu tiên được thực hiện như một biểu tượng mở đầu cho năm sản xuất mới, gợi nhắc về mối quan hệ bền chặt giữa con người và đồng đất quê hương.

Đoàn rước đi đến đâu tạo nên không khí náo nhiệt, vui tươi đến đó.

Với những người yêu du lịch văn hóa, Làng Dòng không chỉ là nơi để “xem hội”, mà còn là điểm đến để cảm nhận chiều sâu văn hóa làng quê Việt. Dạo bước quanh đình làng, lắng nghe câu chuyện về các dòng họ, về lễ Tế Xuân, du khách như được trở về với một không gian xưa cũ, nơi mỗi phong tục đều gắn với ký ức cộng đồng và niềm tin vào những giá trị bền lâu.

Cụ Nguyễn Ngọc Nghi (87 tuổi), người nhiều năm gắn bó phụ trách trông coi Đình Cả, chia sẻ rằng, với người dân Làng Dòng, lễ Tế Xuân là niềm tự hào, là “hồn cốt” của làng. Chính vì vậy, việc gìn giữ và trao truyền nghi lễ này cho thế hệ trẻ được coi là trách nhiệm chung của cả cộng đồng, để mỗi mùa Xuân về, nét đẹp văn hóa ấy lại tiếp tục được thắp sáng, trở thành niềm tự hào của những người con vùng đất học xa quê mỗi dịp Tết đến Xuân về.

Giữa hành trình du Xuân về miền Đất Tổ, Xuân Lũng hiện lên như một nốt trầm sâu lắng. Không cần những dịch vụ du lịch sôi động, chính sự nguyên sơ, mộc mạc và chiều sâu văn hóa đã tạo nên sức hút riêng. Để rồi, khi rời làng, dư âm của lễ Tế Xuân, của không gian đình làng, của sắc xuân làng quê vẫn còn vương vấn, như lời mời gọi nhẹ nhàng cho những cuộc trở về sau.

Hồng Nhung