Về nơi lưu giữ dấu ấn lịch sử

Giữa không gian xanh mát của vùng đất miền núi Minh Hòa, đình Phục Cổ nằm lặng lẽ dưới bóng những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Trải qua nhiều biến động của lịch sử, ngôi đình từng bị tàn phá, rồi được phục dựng bằng sự chung tay của chính quyền và Nhân dân địa phương. Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng, đình Phục Cổ còn lưu giữ dấu ấn lịch sử, phong tục, tập quán và nét văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào Mường.

Ông Phùng Văn Tý - Thủ từ đình Phục Cổ giới thiệu cho đoàn viên thanh niên trong xã hiểu thêm về giá trị lịch sử của di tích.

Tên gọi của ngôi đình gắn với địa danh làng Phục Cổ - một trong bốn làng thuộc tổng Đông Lỗ, châu Yên Lập trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, hiện không còn tư liệu xác định chính xác năm khởi dựng. Tuy nhiên, căn cứ vào tư liệu kiểm kê năm 1964, những hiện vật còn lưu giữ và truyền ngôn của Nhân dân, ngôi đình được xác định có lịch sử hình thành từ khoảng thế kỷ XIX hoặc có thể sớm hơn.

Từ buổi đầu dựng lập, đình Phục Cổ đã gắn bó với đời sống tinh thần của người dân trong vùng. Theo bài chúc văn viết bằng chữ Nôm trên giấy dó, có niên đại đầu thế kỷ XIX, đình thờ Vua Quang Trung và thất vị đại vương. Đây là những vị thần được Nhân dân tôn thờ, tưởng nhớ công lao, gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Không chỉ là nơi thờ tự, ngôi đình còn gắn với truyền thống đấu tranh cách mạng của quê hương. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đình từng là địa điểm tập hợp nghĩa quân du kích của Chiến khu Phục Cổ tham gia giải phóng châu Yên Lập. Dấu ấn ấy góp phần làm nên giá trị lịch sử của di tích, khẳng định sự gắn bó giữa không gian văn hóa cộng đồng với truyền thống yêu nước, đấu tranh bảo vệ quê hương của người dân địa phương.

Trải qua những biến động của thời gian, ngôi đình nhiều lần bị hư hại. Với mong muốn khôi phục không gian sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng, năm 2008, chính quyền và Nhân dân xã Minh Hòa đã vận động, quyên góp kinh phí phục dựng đình trên nền móng cũ. Công trình được xây dựng theo kiến trúc chữ Đinh, gồm hai tòa đại bái và hậu cung, cơ bản kế thừa kiểu dáng ngôi đình xưa. Đình có khuôn viên rộng, không gian thoáng đãng, phía trước là khoảng đất rộng gần 5.000m2, thuận lợi tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội. Trong khuôn viên còn có những cây cổ thụ với niên đại trên 200 năm.

Một trong những giá trị nổi bật của đình Phục Cổ là hệ thống di vật, cổ vật còn được lưu giữ. Trong đó có bài chúc văn chữ Nôm trên giấy dó, các hiện vật gốm sứ, lư hương, ấm chén, trang phục tế lễ, tàn, cờ ngũ sắc... Nhiều hiện vật có niên đại đầu thế kỷ XIX, phản ánh đời sống tín ngưỡng cũng như trình độ thủ công, mỹ thuật của cư dân địa phương qua các thời kỳ. Đây không chỉ là những đồ vật phục vụ nghi lễ, mà còn là tư liệu có giá trị giúp thế hệ hôm nay tìm hiểu về lịch sử hình thành, sinh hoạt văn hóa của cộng đồng làng Phục Cổ xưa. Hằng năm, người dân tổ chức các kỳ lễ cầu vào rằm tháng Giêng, ngày 1/5, ngày 5 và 6/11, ngày 25/12 âm lịch. Trong đó, ngày 5 và 6/11 âm lịch là kỳ cầu chính, được người dân gọi là ngày Vua Quang Trung. Phần lễ được tổ chức theo nghi thức truyền thống với hoạt động rước lễ, tế lễ, thể hiện lòng thành kính và đạo lý uống nước nhớ nguồn. Sau phần lễ là các hoạt động vui chơi, diễn xướng dân gian như ném còn, đẩy gậy, kéo co, hò đu, hát ví, hát rang, đánh cồng chiêng... mang đậm bản sắc văn hóa Mường.

Từ ngôi đình nhiều lần bị tàn phá, đình Phục Cổ đã được phục dựng trở thành biểu tượng văn hóa, tín ngưỡng của người dân địa phương.

14 năm gắn bó với ngôi đình, ông Phùng Văn Tý (79 tuổi) là người trực tiếp đảm nhận việc trông coi, hương khói tại di tích. Với ông, công việc thủ từ không đơn thuần là chăm lo việc thờ tự mà còn là trách nhiệm giữ gìn nơi lưu dấu lịch sử, phong tục của quê hương. Ông Tý chia sẻ: “Qua những năm tháng gắn bó, tôi càng thấm thía giá trị của ngôi đình đối với đời sống cộng đồng. Bởi vậy, việc bảo vệ cảnh quan, gìn giữ các hiện vật, duy trì những nghi lễ truyền thống và giới thiệu cho người dân, khách thập phương hiểu hơn về lịch sử di tích là những việc tôi thường làm để các giá trị văn hoá truyền thống tiếp tục sống trong cộng đồng”.

Cùng với người cao tuổi, lớp trẻ Minh Hòa cũng có vai trò quan trọng trong hành trình bảo tồn di sản. Là giáo viên, đoàn viên thanh niên Trường Tiểu học Minh Hòa, cô giáo Nguyễn Thị Kim Liên cho rằng, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ cần bắt đầu từ chính những di tích, phong tục và câu chuyện lịch sử gần gũi tại quê hương. Mỗi đoàn viên, thanh niên cần chủ động tham gia các hoạt động bảo vệ di tích, giữ gìn cảnh quan, tuyên truyền nét đẹp văn hóa địa phương. Đối với các nhà trường, việc lồng ghép giáo dục lịch sử, văn hóa quê hương trong các hoạt động học tập, trải nghiệm cũng góp phần giúp học sinh hiểu, tự hào và có ý thức tiếp nối truyền thống.

Từ ngôi đình nhiều lần bị tàn phá, đình Phục Cổ đã được phục dựng và tiếp tục trở thành điểm tựa tinh thần của người dân Minh Hòa. Tuy nhiên, bảo tồn di tích không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn công trình kiến trúc hay các hiện vật, mà quan trọng hơn là duy trì những phong tục, nghi lễ, trò chơi dân gian và ý thức trân trọng di sản trong mỗi người dân.

Hồng Nhung