Về nơi lưu giữ thời khắc lịch sử

Giữa dòng người hành hương về Đền Hùng, nhiều bước chân chậm lại trước bức phù điêu “Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong”. Có người đứng lặng ngắm từng đường nét; có gia đình lưu lại bức ảnh trong chuyến về nguồn; nhiều em nhỏ chăm chú nghe kể về cuộc gặp lịch sử dưới chân núi Nghĩa Lĩnh. Trên nền đồng vững chãi, khoảnh khắc cách đây hơn bảy thập kỷ hiện lên gần gũi, làm sống dậy lời căn dặn của Bác: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.

Nổi bật giữa ngã 5 Đền Giếng, bức phù điêu trở thành điểm nhấn, phục vụ các hoạt động lễ hội Đền Hùng.

Ngày 19/9/1954, trước khi Đại đoàn Quân Tiên Phong về tiếp quản Thủ đô, Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp gỡ, nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ tại Đền Giếng. Người căn dặn bộ đội giữ nghiêm kỷ luật, bảo vệ tài sản của Nhân dân, giữ gìn phẩm chất người quân nhân cách mạng. Từ cuộc gặp trước một nhiệm vụ lịch sử, lời Bác đã trở thành thông điệp trao truyền qua các thế hệ về trách nhiệm với non sông, đất nước.

Năm 2001, bức phù điêu bằng đá tái hiện sự kiện ấy được xây dựng tại khu vực ngã năm Đền Giếng. Hơn hai thập kỷ gắn bó với không gian Đất Tổ, công trình trở thành điểm dừng chân quen thuộc của đồng bào, du khách và là nơi diễn ra nhiều hoạt động dâng hoa, báo công, giáo dục truyền thống.

Qua thời gian, mưa nắng để lại dấu vết trên chất liệu đá. Để gìn giữ lâu dài công trình mang giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt này, Quân ủy Trung ương (Bộ Quốc phòng) đã công đức tu bổ, tôn tạo, thay thế bức phù điêu bằng đá bằng chất liệu hợp kim đồng. Công trình được triển khai từ tháng 6/2023, hoàn thành vào tháng 3/2024, khánh thành ngày 8/4/2024, đúng dịp Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm Giáp Thìn. Bức phù điêu cũ được hạ giải, lắp ghép lại tại sân Bảo tàng Bộ Tư lệnh Quân khu 2, tiếp tục được trân trọng gìn giữ.

Bức phù điêu mới có hình vòng cung, dài 28,16m, cao 10,99m. Những tấm hợp kim đồng dày trung bình 1,5cm được đúc rời, sau đó lắp dựng, hàn ghép trực tiếp tại hiện trường. Hệ thống sân, bậc tam cấp, vườn hoa, cây xanh, điện chiếu sáng cùng 18 cột cờ hai bên được bố trí đồng bộ, tạo nên một không gian trang nghiêm, thoáng rộng mà không tách rời cảnh quan chung của Khu Di tích.

Phía sau bề mặt liền mạch của tác phẩm là một quá trình thi công công phu. Từng tấm đồng có kích thước khoảng 100x100cm được tạo tác, đúc tại xưởng, sau đó chuyển đến Đền Hùng để ghép nối trên hệ khung thép gắn với tường bê tông cốt thép. Mỗi mối nối bảo đảm độ chính xác để khi hoàn thiện, người xem không nhận ra ranh giới giữa các mảnh ghép. Quy trình thực hiện phần mỹ thuật được tuân thủ chặt chẽ, vừa giữ tinh thần của tác phẩm cũ, vừa tạo cho công trình một diện mạo bề thế, bền vững hơn trước thời gian.

Giữa vòng cung ấy, hình ảnh Bác Hồ ngồi nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ là trung tâm của tác phẩm. Xung quanh Người là những gương mặt trẻ chăm chú lắng nghe; phía sau là rừng cọ, đồi chè trập trùng mang dáng hình quen thuộc của miền Đất Tổ. Những đường nét chắc khỏe, sinh động không chỉ khắc họa chân dung, tư thế của từng nhân vật mà còn gợi được không khí trang nghiêm, gần gũi của cuộc gặp năm xưa. Trước bức phù điêu, người xem không chỉ chiêm ngưỡng một tác phẩm điêu khắc, mà còn như được trở về với một thời khắc lịch sử.

Bức phù điêu được đúc bằng chất liệu đồng, có hình vòng cung với chiều dài 28,16m; cao 10,99m.

Trên hành trình về với các Vua Hùng, bức phù điêu tại Đền Giếng tạo nên sự nối tiếp tự nhiên giữa câu chuyện dựng nước và giữ nước. Mỗi ngày, nhất là trong mùa lễ hội, nhiều đoàn khách dừng chân tại đây. Mỗi đoàn mỗi cách tiếp cận bức phù điêu khác nhau nhưng đều góp phần đưa câu chuyện của quá khứ đến gần hơn với cuộc sống hôm nay.

Từ khoảng sân rộng, người xem có thể bao quát toàn bộ tác phẩm; khi tiến lại gần, từng gương mặt, ánh mắt, nếp áo dần hiện lên rõ nét. Sự chăm chú của những người lính hướng về Bác tạo thành mạch cảm xúc chính, khiến người đứng trước công trình dường như cũng lắng lại. Có người chỉ dừng chân trong ít phút, nhưng ít phút ấy đủ để nghe một câu chuyện, đọc lại lời Bác và hiểu thêm vì sao Đền Giếng trở thành nơi gắn với một dấu mốc đặc biệt của lịch sử dân tộc.

Đồng chí Phạm Tiến Đạt - Giám đốc Khu Di tích lịch sử Đền Hùng cho biết: Việc tu bổ, tôn tạo cơ bản giữ nguyên tinh thần của tác phẩm bằng đá xây dựng năm 2001, đồng thời mở rộng quy mô, thay đổi chất liệu để tăng độ bền, tính thẩm mỹ và sự hài hòa với cảnh quan. Qua ngôn ngữ điêu khắc, bức phù điêu giúp đồng bào, du khách, nhất là thế hệ trẻ tiếp cận sự kiện lịch sử một cách trực quan, dễ nhớ. Cùng với bảo vệ công trình, chăm sóc cảnh quan, Khu di tích tiếp tục nâng cao chất lượng thuyết minh, gắn điểm đến với các hoạt động dâng hoa, báo công và giáo dục truyền thống.

Qua những buổi báo công, sinh hoạt truyền thống, lời thuyết minh hay câu chuyện cha mẹ kể cho con trẻ, ý nghĩa cuộc gặp năm 1954 được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Hai chữ “giữ nước” vì thế không còn là khái niệm xa xôi, mà bắt đầu từ những việc gần gũi: Trân trọng lịch sử, gìn giữ truyền thống, góp sức xây dựng quê hương và sống có trách nhiệm với cộng đồng.

Từ Đền Giếng, dòng người tiếp tục bước lên núi Nghĩa Lĩnh. Phía sau, hình ảnh Bác Hồ và những người lính Đại đoàn Quân Tiên Phong vẫn nổi bật trên nền đồng. Giữa non thiêng Đất Tổ, bức phù điêu lưu giữ một thời khắc không thể quên, để lời căn dặn năm xưa tiếp tục theo mỗi người trên hành trình hôm nay.

Hương Giang