Xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù

Trên tiến trình phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, Quảng Ninh đang từng bước chuyển dịch tư duy từ khai thác tài nguyên sẵn có sang kiến tạo giá trị khác biệt, trong đó văn hóa được xác định là nền tảng cốt lõi để hình thành các sản phẩm đặc thù, bền vững và có chiều sâu.

Trình diễn nghi lễ lẩu then ở thôn Ngàn Vàng Giữa, xã Lục Hồn.

Quảng Ninh là địa phương có cấu trúc văn hóa đa dạng bậc nhất cả nước, với sự cộng cư của nhiều tộc người, nhiều lớp trầm tích lịch sử và không gian văn hóa khác nhau: Văn hóa biển, văn hóa công nghiệp mỏ, văn hóa Phật giáo Trúc Lâm, văn hóa các dân tộc thiểu số. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các điểm đến, chỉ có dựa vào bản sắc văn hóa riêng có mới tạo được lợi thế dài hạn.

PGS.TS Phạm Đức Anh, Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, cho rằng, phát triển du lịch không chỉ góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế mà còn góp phần bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đặc biệt tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Dưới góc độ văn hóa - xã hội, du lịch ngày càng trở thành kênh quan trọng để quảng bá hình ảnh Quảng Ninh và kết nối các giá trị bản địa với xã hội đương đại.

Hoà nhạc dân tộc và cổ điển phục vụ du khách tham quan trên du thuyền tại Vịnh Hạ Long.

Quảng Ninh định hướng xây dựng sản phẩm du lịch khác biệt, đặc thù, có chiều sâu, trong đó văn hóa địa phương không chỉ là phần phụ trợ mà được đặt ở vị trí trung tâm của chuỗi giá trị du lịch, từ thiết kế sản phẩm, tổ chức trải nghiệm đến xây dựng thương hiệu điểm đến. Trong chiến lược chung ấy, các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số được xem là không gian văn hóa mở nơi có thể phát triển các sản phẩm du lịch gắn với bảo tồn di sản và nâng cao sinh kế cho người dân.

Xã Bình Liêu là một trong những địa phương có nhiều lợi thế để nhân rộng mô hình này. Tại Hội thảo khoa học “Xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch đặc thù gắn với văn hóa bản địa trên địa bàn xã Bình Liêu” do Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển tổ chức tháng 12/2025, xác định Bình Liêu là địa bàn miền núi, biên giới có tới hơn 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là Tày, Dao Thanh Phán và Sán Chỉ. Quá trình cư trú lâu dài đã hình thành tại đây một hệ thống giá trị văn hóa phong phú, thể hiện qua lễ hội, tín ngưỡng, nghệ thuật trình diễn dân gian, kiến trúc nhà ở, tri thức bản địa, ẩm thực và các hình thức sinh hoạt cộng đồng gắn với điều kiện tự nhiên vùng núi. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương định hình các sản phẩm du lịch vừa mang bản sắc tộc người, vừa mang không gian đặc thù mà không nhiều địa phương khác có được.

Điểm nổi bật trong cách tiếp cận của Quảng Ninh nói chung và Bình Liêu nói riêng là không “đóng băng” văn hóa trong không gian bảo tồn tĩnh, mà chủ trương chuyển hóa các giá trị văn hóa sống thành sản phẩm du lịch trải nghiệm. Việc tổ chức Bình Liêu Then Festival đã góp phần đưa di sản này ra khỏi không gian bản làng, trở thành sản phẩm du lịch văn hóa có sức lan tỏa, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh.

Một điểm xuyên suốt trong định hướng phát triển du lịch của Bình Liêu là coi cộng đồng địa phương là chủ thể trung tâm. Các mô hình homestay gắn với kiến trúc truyền thống, trải nghiệm “một ngày làm người bản địa”, tham gia sinh hoạt văn hóa, lễ hội, chợ phiên... đang dần hình thành hệ sinh thái du lịch cộng đồng mang bản sắc rõ nét. Yếu tố biên giới cũng được khai thác như một giá trị gia tăng, thông qua các tour tìm hiểu lịch sử vùng biên, chợ phiên, giao lưu văn hóa, qua đó tạo nên sự khác biệt cho du lịch Bình Liêu trong tổng thể du lịch Quảng Ninh.

Bà Đặng Thu Phương, Chủ tịch UBND xã Bình Liêu, cho biết: Việc xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù, khác biệt, bền vững và dựa trên nền tảng văn hóa bản địa là yêu cầu mang tính chiến lược đối với sự phát triển lâu dài của địa phương. Địa phương đã nhìn nhận một cách toàn diện hơn về mối quan hệ hữu cơ giữa bảo tồn văn hóa bản địa phát triển du lịch bền vững, phát huy vai trò của cộng đồng và kinh tế tư nhân, đồng thời làm rõ những dư địa, lợi thế so sánh cũng như các điều kiện cần thiết để từng bước hình thành hệ thống sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng, không trùng lặp, không hòa tan.

Thực tiễn xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù từ văn hóa địa phương ở Bình Liêu cho thấy một hướng đi phù hợp với chiến lược phát triển bền vững của Quảng Ninh. Những bài học về cách tiếp cận văn hóa như nguồn lực sống, vai trò chủ thể của cộng đồng, sự phối hợp giữa chính quyền với nhà khoa học và doanh nghiệp có giá trị tham khảo cho nhiều địa phương khác trong tỉnh. Quan trọng hơn, mô hình này góp phần làm phong phú bức tranh du lịch Quảng Ninh, đưa hình ảnh tỉnh không chỉ gắn với biển đảo và đô thị hiện đại, mà còn là điểm đến của những không gian văn hóa vùng cao, vùng biên giàu bản sắc.

Xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù từ văn hóa địa phương không chỉ là giải pháp phát triển kinh tế, mà còn là con đường bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trong bối cảnh hiện đại. Quảng Ninh, với cách làm bài bản và tầm nhìn dài hạn, đang từng bước khẳng định vị thế tiên phong trong việc gắn phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa.

Nguồn baoquangninh.vn