Bộ Công an đề xuất tách riêng tội “hàng kém chất lượng”

Bộ luật Hình sự hiện chưa có tội danh riêng với sai phạm về hàng kém chất lượng, trong khi loại vi phạm này đang được xử lý chung với hàng giả, theo Bộ Công an là chưa phù hợp.

Trong dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự 2026, đang được lấy ý kiến đến hết 7/5, Bộ Công an đề xuất tách riêng hai nhóm hành vi. Việc này được kỳ vọng giúp phân hóa trách nhiệm hình sự, tránh tình trạng áp dụng chung một khung xử lý cho các vi phạm có bản chất khác nhau.

Trong năm 2025, số liệu Bộ Công an cho thấy tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả có xu hướng tăng 47,17%. Cụ thể, hơn 123.000 vụ việc vi phạm đã bị phát hiện, xử lý, thu nộp ngân sách hơn 15.000 tỷ đồng, theo Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Nhiều vụ lớn liên quan thuốc chữa bệnh, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sữa giả.

Bất cập trong việc áp dụng cùng một điều luật

Pháp luật hiện hành quy định 4 tội danh liên quan sản xuất, buôn bán hàng giả, gồm: hàng hóa không đặc thù (Điều 192); lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193); thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194); và thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi (Điều 195).

Tuy nhiên, chưa có sự tách biệt rõ giữa hàng giả và hàng kém chất lượng. Các cơ quan chức năng đang phải áp dụng cùng một điều luật để xử lý cả hai hành vi.

Trong khi đó, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hai loại vi phạm này khác nhau: hàng giả thường có yếu tố gian dối ngay từ đầu, còn hàng kém chất lượng có thể xuất phát từ lỗi quy trình.

Việc xử lý chung khiến pháp luật chưa phân hóa được trách nhiệm, chưa bảo đảm tính công bằng, theo Bộ Công an.

Một khoảng trống khác là chưa có quy định xử lý hình sự với hành vi sử dụng hàng giả là bao gói, chứa đựng thực phẩm.

Thực tế, các loại bao bì nhựa, hộp xốp, màng bọc thực phẩm có thể được sản xuất từ nhựa tái chế độc hại hoặc nguyên liệu không đạt chuẩn, nhưng lại làm giả nhãn hiệu, tiêu chuẩn chất lượng của các thương hiệu để đánh lừa người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Do đó, trong dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự 2026, Bộ Công an đề xuất tách riêng hai nhóm hành vi. Thứ nhất là hành vi sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng (như một nhóm hành vi độc lập để phân hóa với hàng giả). Thứ hai là hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là chất hỗ trợ chế biến thực phẩm và dụng cụ bao gói, chứa đựng thực phẩm.

Cảnh sát kiểm tra các hộp thực phẩm chức năng bị bỏ ở bãi đất trống dọc đường Nguyễn Văn Linh, huyện Bình Chánh cũ, trưa 6/6/2025. Ảnh: Đình Văn

Khác nhau giữa hàng giả với hàng kém chất lượng

Theo khoản 7 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, hàng giả là hàng hóa không đúng bản chất, công dụng; không có giá trị sử dụng hoặc sai lệch so với công bố; hoặc có các chỉ tiêu chất lượng chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu theo quy chuẩn, tiêu chuẩn đã đăng ký, công bố.

Ngoài ra, hàng giả còn bao gồm thuốc giả theo Luật Dược 2016; thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không có hoặc không đủ hoạt chất; hàng hóa giả mạo nhãn, bao bì, nguồn gốc, xuất xứ; tem, nhãn, bao bì giả.

Trong khi đó, theo Thông tư liên tịch 10/2000, hàng kém chất lượng là hàng hóa vẫn có giá trị sử dụng nhưng các chỉ tiêu chất lượng thấp hơn công bố hoặc tiêu chuẩn tối thiểu, không gây hại đến sức khỏe, sản xuất, môi trường; hoặc hàng hóa bị thay đổi thành phần, định lượng nhưng không gây hại.

Theo vnexpress.net