Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Kim Thượng:

“Điểm sáng” giáo dục vùng cao

Buổi tối, khi sương núi bao phủ, khu bán trú của Trường Phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT) THCS Kim Thượng (xã Xuân Đài) lại sáng đèn. Bữa cơm chiều vừa dọn xong, những cuốn vở được mở ra trên bàn học. Các em học sinh dân tộc Dao, Mường ngồi nắn nót từng dòng chữ trong không gian tĩnh lặng của núi rừng. Nếu không có ngôi trường này, chặng đường từ bản đến lớp học của các em có thể đã dừng lại giữa chừng. Chính từ những buổi tối như thế, Kim Thượng trở thành nơi giữ học trò ở lại với trường, với chữ và xa hơn là với một tương lai bớt chênh vênh hơn nơi vùng cao Xuân Đài.

Mô hình bán trú - lời giải cho bài toán giáo dục vùng cao

Từ nhiều năm trước, bài toán lớn nhất của giáo dục Xuân Đài không nằm ở chương trình hay sách vở, mà ở chặng đường từ bản đến lớp. Những con dốc dài, mùa mưa trơn trượt, mùa đông sương phủ dày đặc... từng khiến không ít học sinh phải nghỉ học giữa chừng. Việc Trường PTDTBT THCS Kim Thượng chính thức chuyển sang mô hình bán trú từ năm học 2021-2022 đã tạo ra một thay đổi căn bản: Giữ học trò ở lại với trường.

Học sinh nhà trường theo dõi lịch sinh hoạt ngoại khóa hàng tuần trên hệ thống bảng tin.

Hiện nay, nhà trường có 451 học sinh/11 lớp, trong đó 143 học sinh bán trú, chủ yếu là con em đồng bào Dao, Mường ở các bản xa. Đội ngũ 24 cán bộ, giáo viên, nhân viên không chỉ đảm nhiệm việc dạy, mà còn trực tiếp tham gia quản lý, chăm sóc đời sống sinh hoạt hằng ngày cho học sinh. Với các em, trường học trở thành không gian sống, học tập.

Theo thầy Lỗ Quốc Tài - Hiệu trưởng nhà trường, cơ sở vật chất hiện nay cơ bản đáp ứng yêu cầu dạy và học. Hệ thống phòng học, phòng bộ môn được kiên cố hóa; phòng máy với 30 máy tính, phòng tiếng Anh, thư viện đạt chuẩn; khu bán trú, sân chơi, bãi tập được bố trí đồng bộ. Nhưng điều quan trọng hơn cả là mô hình bán trú đã giải quyết được nỗi lo lớn nhất của học sinh vùng cao - quãng đường đến lớp.

Thực tế cho thấy, khi được ăn ở tập trung, được quản lý nền nếp sinh hoạt, tỷ lệ chuyên cần tăng rõ rệt; nguy cơ bỏ học giảm xuống. Những bữa cơm đủ dinh dưỡng, những giờ tự học buổi tối dưới ánh đèn khu bán trú đã tạo nên nhịp học tập đều đặn. Không chỉ học chữ, các em còn được rèn kỹ năng sống, ý thức tự lập, sinh hoạt tập thể và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc qua các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm.

Từ mô hình bán trú, Kim Thượng không chỉ “kéo gần” khoảng cách địa lý, mà còn nối liền con đường học tập cho học sinh vùng cao. Ở đó, mỗi buổi tối sáng đèn không đơn thuần là thêm vài giờ học, mà là thêm một cơ hội để các em đi trọn vẹn hơn con đường đến với tri thức.

Nâng chất lượng giáo dục toàn diện

Khi bài toán “đến được lớp” đã được giải quyết bằng mô hình bán trú, Kim Thượng tập trung nâng chất lượng giáo dục một cách thực chất. Nhà trường chú trọng đổi mới công tác quản lý, lấy học sinh làm trung tâm, lấy hiệu quả học tập và sự trưởng thành của các em làm thước đo.

Đổi mới phương pháp dạy và học của thầy và trò nhà trường.

Trên lớp, phương pháp dạy học được điều chỉnh theo hướng phát triển năng lực. Mỗi bài học không chỉ là truyền đạt kiến thức mà được thiết kế thành chuỗi hoạt động, tự nghiên cứu, thảo luận, trình bày, thực hành và bảo vệ kết quả học tập. Thời gian “nghe giảng” được rút lại, nhường chỗ cho giờ học tương tác, thuyết trình, luyện tập để học sinh vùng cao không còn học thụ động, mà từng bước hình thành khả năng tự học, tự tin diễn đạt.

Song song với đó, nhà trường đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số. Các bài giảng điện tử được xây dựng phù hợp với điều kiện thực tế của học sinh; việc kiểm tra, đánh giá được đa dạng hóa, kết hợp trực tiếp và trực tuyến, đánh giá qua sản phẩm học tập, dự án, thuyết trình. Trang thông tin điện tử của trường thường xuyên cập nhật hoạt động dạy học, tài nguyên giáo dục, kế hoạch tuyển sinh, giúp phụ huynh ở các bản xa vẫn theo sát quá trình học tập của con em mình.

Đổi mới không chỉ nằm trong lớp học. Nhiều năm qua, nhà trường duy trì hiệu quả các phong trào, cuộc vận động của ngành; xây dựng môi trường học đường “an toàn – thân thiện – bình đẳng”. Giáo dục thể chất, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống được lồng ghép thường xuyên thông qua sinh hoạt tập thể, hoạt động trải nghiệm, mô hình “trường học gắn với cuộc sống”. Đáng chú ý, nhà trường từng bước đưa nội dung hướng nghiệp, phân luồng vào thực tiễn. Điểm trung bình ba môn thi vào lớp 10 của học sinh lớp 9 tăng 0,5 điểm so với năm học trước; công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu được duy trì với mục tiêu có giải học sinh giỏi cấp tỉnh.

Trong hành trình ấy, Kim Thượng không đi một mình. Sự đồng hành của các tổ chức, doanh nghiệp, thông qua việc hỗ trợ cơ sở vật chất đã góp phần cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt cho thầy và trò. Những nguồn lực xã hội hóa ấy, mang ý nghĩa thiết thực với một ngôi trường vùng cao.

Từ quản lý đến dạy học, từ lớp học đến khu bán trú, Kim Thượng đang kiên trì xây dựng một mô hình giáo dục toàn diện: Học sinh được học chữ, học cách sống, học cách tự tin bước ra khỏi bản làng. Chính sự thay đổi ấy đang làm nên sức bền cho giáo dục vùng cao Xuân Đài – nơi con chữ không chỉ được giữ lại, mà từng ngày được nâng lên cùng khát vọng đi xa hơn của những đứa trẻ miền núi.

Hương Giang