Đưa các anh trở về với Đất Mẹ

Ngày 17/7/2026, tại Công viên Lê Thị Riêng, Thành phố Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đến thăm, động viên các lực lượng đang thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968. Từ mảnh đất thiêng giữa lòng thành phố mang tên Bác, bài phát biểu xúc động của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gửi đi một thông điệp sâu sắc: Tìm kiếm, xác định danh tính và đưa các liệt sĩ trở về không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà là trách nhiệm thiêng liêng trước Tổ quốc, trước Nhân dân; là mệnh lệnh của lương tri và đạo lý Việt Nam. Thông điệp ấy càng có ý nghĩa đối với Phú Thọ - vùng Đất Tổ, nơi đạo lý nhớ nguồn đã trở thành mạch nguồn bền bỉ trong đời sống tinh thần của mỗi người dân.

Hài cốt liệt sĩ được quàn tại công viên Lê Thị Riêng sau quy tập.

Từ Đất Tổ nghĩ về những người con chưa trở về

Trong tâm thức người Việt Nam, quê hương không chỉ là nơi một con người được sinh ra, mà còn là nơi mỗi người mong được trở về sau hành trình cuộc đời. Với những người lính đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, sự trở về ấy càng trở thành một khát vọng thiêng liêng của gia đình, đồng đội và cả dân tộc.

Gần 60 năm sau chiến tranh, đất nước đã hòa bình, thống nhất và không ngừng phát triển. Những vùng đất từng bị bom đạn tàn phá đã hồi sinh. Những thành phố, làng quê hôm nay mang một diện mạo mới. Nhưng đối với nhiều gia đình liệt sĩ, chiến tranh vẫn chưa thực sự khép lại, bởi người thân của họ vẫn chưa được tìm thấy, chưa được xác định danh tính hoặc còn nằm lại ở một nơi nào đó chưa ai biết đến.

Đó là những người mẹ đã đi hết cuộc đời mà vẫn không thể một lần đứng trước phần mộ của con. Đó là những người vợ dành cả tuổi thanh xuân để chờ đợi. Đó là những người em, người con, người cháu tiếp tục hành trình kiếm tìm thay cho thế hệ đi trước. Phía sau mỗi ngôi mộ chưa có tên, mỗi hài cốt chưa được tìm thấy là một gia đình chưa thể khép lại nỗi đau và một phần lịch sử vẫn đang chờ được gọi đúng tên.

Hiện nay, cả nước vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và hơn 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Trong khi đó, thời gian đang khiến nhiệm vụ trở nên ngày càng khó khăn. Nhân chứng lịch sử ngày một ít đi; ký ức dần phai mờ; hồ sơ, bản đồ có thể bị thất lạc; địa hình chiến trường xưa đã thay đổi; nhiều khu vực còn bom mìn, vật liệu nổ.

Chính vì thế, Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, không đơn thuần là một đợt cao điểm nghiệp vụ. Đây còn là cuộc chạy đua với thời gian, là lời hứa của những người đang sống đối với những người đã khuất: Đất nước không bao giờ quên những người đã hiến dâng tuổi xuân và cuộc đời cho Tổ quốc.

Trong bài phát biểu tại Công viên Lê Thị Riêng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gọi các chiến sĩ đã hy sinh trong mùa Xuân Mậu Thân năm 1968 là những “ngọn gió làm nên bão táp cách mạng Việt Nam”, góp phần “làm nên dáng đứng Việt Nam, xây nên Thành đồng Tổ quốc”. Các anh, các chị không kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất, nhưng chính sự hy sinh ấy đã làm nên ngày thống nhất; không được chứng kiến một Việt Nam hòa bình, phát triển và hội nhập, nhưng chính cuộc đời của họ đã mở ra tương lai cho dân tộc.

Những lời ấy giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn rằng, trong mỗi thành tựu của đất nước hôm nay luôn có sự hiện diện lặng thầm của những người đã ngã xuống. Các anh, các chị không chỉ hóa thân vào lòng đất mà còn hóa thân vào nền hòa bình, sự thống nhất, sự phát triển và tương lai của đất nước.

Với Phú Thọ - vùng đất cội nguồn của dân tộc - thông điệp ấy có sự đồng điệu đặc biệt. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, đạo lý hướng về tổ tiên, cội nguồn đã trở thành một phần căn cốt trong đời sống văn hóa của người dân Đất Tổ. “Uống nước nhớ nguồn” ở đây không chỉ là một lời răn dạy, mà được thể hiện bằng những hành động cụ thể: Chăm lo người có công, gìn giữ nghĩa trang liệt sĩ, thăm hỏi gia đình chính sách, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ và tiếp tục tìm kiếm những người con còn nằm lại nơi chiến trường.

Mỗi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy vì vậy không chỉ là kết quả của một cuộc khảo sát hay khai quật. Đó là sự trở về của một người con với gia đình, quê hương và Tổ quốc; là sự trở về của một phần lịch sử; là việc trả lại tên tuổi, quê quán và ký ức cho người đã hy sinh.

Chiến dịch đặt ra những mục tiêu cụ thể: tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt; xây dựng cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ và đẩy mạnh rà phá bom mìn tại những địa bàn trọng điểm.

Nhưng đằng sau những con số ấy là những con người và những cuộc chờ đợi. Vì vậy, thước đo cao nhất của chiến dịch không chỉ là số hài cốt được quy tập hay số mẫu ADN được giám định, mà còn là có thêm bao nhiêu gia đình được an lòng, bao nhiêu liệt sĩ được gọi bằng chính tên của mình và bao nhiêu người con được trở về với quê hương, đất mẹ.

Để lòng biết ơn trở thành những kết quả cụ thể

Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trước hết là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và các lực lượng chuyên trách, trong đó Quân đội nhân dân Việt Nam giữ vai trò nòng cốt. Nhưng đây đồng thời cũng là trách nhiệm đạo lý của toàn xã hội, bởi các liệt sĩ không hy sinh cho riêng một gia đình hay địa phương nào, mà cho nền độc lập, hòa bình và cuộc sống hôm nay của cả dân tộc.

Một thông điệp nổi bật trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là lòng biết ơn không thể chỉ dừng lại ở những phút tưởng niệm, những vòng hoa hay những lời tri ân trong ngày lễ. Lòng biết ơn phải được chuyển hóa thành quyết tâm chính trị, cơ chế, chính sách, nguồn lực, phương pháp khoa học và kết quả thực chất.

Những kết quả bước đầu tại Công viên Lê Thị Riêng cho thấy, dù chiến tranh đã lùi xa, chúng ta vẫn có cơ sở để tiếp tục tìm kiếm và hy vọng. Khi có quyết tâm chính trị cao, phương pháp khoa học đúng đắn, sự phối hợp chặt chẽ của các lực lượng và sự đồng lòng của Nhân dân, những dấu tích tưởng như đã bị thời gian vùi lấp vẫn có thể được tìm thấy.

Trong cuộc kiếm tìm đặc biệt này, không có thông tin nào là nhỏ bé. Một ký ức của cựu chiến binh, một sơ đồ chiến đấu, một bức thư cũ, một tấm bản đồ, một địa danh dân gian hay một kỷ vật được lưu giữ trong gia đình đều có thể trở thành đầu mối quý giá. Đôi khi, chỉ một chi tiết rất nhỏ cũng có thể giúp xác định một địa điểm, tìm lại một phần mộ và mang đến hy vọng cho một gia đình.

Vì thế, Chiến dịch “500 ngày đêm” cần trở thành một cuộc vận động xã hội sâu rộng. Mỗi cơ quan, tổ chức, gia đình và người dân đều có thể góp phần bằng việc cung cấp và kiểm chứng thông tin; hiến mẫu sinh phẩm của thân nhân; hỗ trợ lực lượng tìm kiếm; số hóa hồ sơ, tư liệu; chia sẻ ký ức, bản đồ, kỷ vật; lan tỏa những câu chuyện chân thực về sự hy sinh và nghĩa tình đồng đội.

Cùng với trách nhiệm của con người, khoa học và công nghệ đang mở ra những cơ hội mới. Giám định ADN thế hệ mới, công nghệ địa vật lý, bản đồ số, trí tuệ nhân tạo và cơ sở dữ liệu dùng chung có thể giúp kết nối những thông tin rời rạc, rút ngắn thời gian tìm kiếm và nâng cao độ chính xác.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh yêu cầu khai thác các nguồn tư liệu trong nước và quốc tế; kết hợp giữa hồ sơ lịch sử, lời kể nhân chứng và khảo sát thực địa. Việc mở rộng hợp tác quốc tế để tiếp cận bản đồ, hình ảnh, hồ sơ chiến tranh từ các quốc gia từng tham chiến không chỉ là giải pháp về thông tin, mà còn là hành động nhân đạo, góp phần khép lại những vết thương chiến tranh bằng sự thật và trách nhiệm đối với con người.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được dẫn dắt bằng trách nhiệm và tình người. Mỗi mẫu ADN không phải là một dữ liệu vô danh, mà chứa đựng niềm hy vọng của một gia đình. Mỗi cuộc tìm kiếm, khai quật phải được tiến hành thận trọng, khoa học và trang nghiêm. Mỗi nguồn tin phải được kiểm chứng kỹ lưỡng, không để những sai sót hay hành vi trục lợi làm tổn thương thêm thân nhân liệt sĩ.

Đối với Phú Thọ, cần tiếp tục rà soát, chuẩn hóa và số hóa hồ sơ liệt sĩ; vận động thân nhân cung cấp thông tin, mẫu sinh phẩm; phát huy vai trò của cựu chiến binh, người cao tuổi và nhân chứng lịch sử; tăng cường phối hợp giữa lực lượng quân đội, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân. Mỗi địa phương, mỗi làng quê cần chủ động rà soát những thông tin còn thiếu, bởi không ít manh mối quý giá có thể vẫn đang nằm trong ký ức của một người dân hay trong một kỷ vật của gia đình.

Bên cạnh việc tìm kiếm, những địa điểm gắn với sự hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ cần được gìn giữ như những không gian giáo dục truyền thống. Những câu chuyện về hành trình tìm kiếm đồng đội cần được kể lại cho thế hệ trẻ, để các em hiểu rằng hòa bình không tự nhiên mà có, mỗi tấc đất quê hương đều thấm đẫm biết bao mồ hôi, nước mắt và máu xương.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã thống nhất chủ trương tiếp tục triển khai Chiến dịch “500 ngày đêm” với quyết tâm cao hơn, quy mô lớn hơn và hiệu quả thiết thực hơn. Quyết tâm cao hơn là không chậm trễ trước cuộc chạy đua với thời gian. Quy mô lớn hơn là không dừng lại ở một địa điểm hay một địa phương. Hiệu quả thiết thực hơn phải được thể hiện bằng số hài cốt được tìm thấy, số danh tính được xác định và số gia đình được đón người thân trở về.

Chiến dịch rồi sẽ có thời điểm kết thúc, nhưng hành trình tri ân không thể có điểm dừng. Chừng nào vẫn còn một liệt sĩ chưa được tìm thấy, một ngôi mộ chưa có tên, một gia đình còn khắc khoải đợi chờ, chừng ấy trách nhiệm của chúng ta trước lịch sử vẫn chưa hoàn thành.

Đưa các anh trở về không chỉ để xoa dịu nỗi đau của quá khứ. Đó còn là cách chúng ta giữ gìn nền tảng đạo lý, củng cố niềm tin xã hội và bồi đắp sức mạnh tinh thần cho tương lai. Từ vùng Đất Tổ linh thiêng, thông điệp ấy càng trở nên sâu sắc: Nhớ về cội nguồn không chỉ bằng lòng thành kính, mà bằng trách nhiệm với từng người con đã ngã xuống vì non sông.

Không một sự hy sinh nào được phép chìm vào quên lãng. Không một người con nào của Tổ quốc bị bỏ lại. Đó là lời hứa của hôm nay trước lịch sử, là mệnh lệnh từ trái tim và cũng là thước đo phẩm giá của dân tộc Việt Nam.

PGS, TS Bùi Hoài Sơn