Giảm thiểu mất cân bằng giới khi sinh - Những vấn đề đặt ra

Mất cân bằng giới khi sinh (MCBGKS) không chỉ là thách thức về nhân khẩu học mà đã trở thành vấn đề xã hội sâu sắc, tác động trực tiếp đến cấu trúc gia đình và sự phát triển bền vững của địa phương. Tại Phú Thọ, dù công tác dân số và phát triển đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, song tỷ số giới tính khi sinh (số bé trai/100 bé gái sinh sống) ở một số địa bàn vẫn duy trì ở mức cao, đặt ra nhiều vấn đề cấp bách đòi hỏi các giải pháp căn cơ, khoa học và đồng bộ.

Giảm mất cân bằng giới khi sinh phải bắt đầu từ việc thay đổi nhận thức của cả xã hội và từng cá nhân (Ảnh: Đón trẻ sơ sinh tại Trung tâm hỗ trợ sinh sản và nam học, Bệnh viện Sản nhi tỉnh).

Thông tin từ Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình tỉnh, mặc dù các chiến dịch truyền thông được triển khai thường xuyên, áp lực về định kiến giới truyền thống, đặc biệt là tư tưởng “trọng nam khinh nữ”, “phải có con trai nối dõi tông đường” vẫn bám rễ sâu trong một bộ phận người dân. Sự lệch pha này không chỉ đơn thuần là con số thống kê.

Các chuyên gia nhân khẩu học cảnh báo, nếu tỷ số giới tính khi sinh tiếp tục mất cân bằng trong thời gian dài, hệ quả trực tiếp sẽ là tình trạng dư thừa nam giới trong độ tuổi kết hôn sau 20 đến 25 năm nữa. Điều này dẫn đến nguy cơ “hôn nhân di cư”, phụ nữ lấy chồng xa, gia tăng tệ nạn buôn bán phụ nữ, bạo lực giới, đồng thời gây sức ép lớn lên an sinh xã hội, trật tự trị an tại các vùng nông thôn.

Quá trình triển khai các giải pháp can thiệp tại Phú Thọ thời gian qua cho thấy ba nút thắt lớn cần sớm được tháo gỡ, đó là: Các quy định cấm công bố giới tính thai nhi và cấm lựa chọn giới tính thai nhi đã có, song công tác thanh, kiểm tra các phòng khám tư nhân, cơ sở y tế ngoài công lập còn gặp nhiều khó khăn do thủ thuật ngày càng tinh vi như siêu âm sớm, sàng lọc ADN không xâm lấn.

Mô hình câu lạc bộ “Phụ nữ không sinh con thứ ba”, “Cặp vợ chồng sinh con một bề” đôi khi mang nặng tính hình thức, chưa tác động sâu đến nhận thức cốt lõi của những người ra quyết định trong gia đình (gồm cả người cao tuổi và nam giới). Bên cạnh đó, về mặt tâm lý, nguyên nhân sâu xa của việc thích sinh con trai là tâm lý “dựa dẫm tuổi già”. Khi hệ thống an sinh xã hội tại nông thôn chưa thực sự phủ kín và đảm bảo mức sống chất lượng cho người già neo đơn, người dân vẫn xem con trai là “bảo hiểm tuổi già” an toàn nhất.

Theo Tiến sỹ, bác sỹ Đoàn Xuân Kiên - Giám đốc Trung tâm ỗ trợ sinh sản và nam học, Bệnh viện Sản nhi tỉnh, để giải quyết tận gốc vấn đề MCBGKS đòi hỏi một chiến lược tổng thể mang tính liên ngành với các trụ cột trọng tâm, đó là: Ngành Y tế cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng tăng cường thanh tra đột xuất các cơ sở khám chữa bệnh, phòng khám sản phụ khoa tư nhân. Xử lý nghiêm khắc, thậm chí tước giấy phép hành nghề vĩnh viễn đối với các cơ sở hoặc cá nhân tiếp tay cho việc chẩn đoán và lựa chọn giới tính thai nhi. Đối với công tác tuyên truyền, thay vì các khẩu hiệu chung chung, truyền thông cần đi vào chiều sâu, gắn liền với các điển hình tiên tiến là những gia đình sinh con một bề là gái nhưng thành đạt, hiếu thảo và hạnh phúc. Đưa nội dung bình đẳng giới và hệ lụy của MCBGKS vào chương trình ngoại khóa tại các trường trung học phổ thông, giúp thế hệ trẻ hình thành tư duy tiến bộ trước khi bước vào đời sống hôn nhân. Cũng theo Tiến sỹ, bác sỹ Đoàn Xuân Kiên, rất cần có thêm các gói hỗ trợ thiết thực, nâng cao mức sống và chăm sóc y tế cho người cao tuổi, đặc biệt là các gia đình không có con trai. Đồng thời, tạo sinh kế, cơ hội việc làm và khẳng định vai trò kinh tế - xã hội của phụ nữ trong gia đình và cộng đồng, qua đó từng bước xóa bỏ định kiến giới từ gốc rễ.

Giảm thiểu MCBGKS không phải là nhiệm vụ ngày một ngày hai, mà là cuộc cách mạng lâu dài về tư duy văn hóa. Chỉ khi các cấp ủy Đảng, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội cùng vào cuộc với quyết tâm chính trị cao, kết hợp giữa “xây” (nâng cao nhận thức, an sinh) và “chống” (xử lý nghiêm vi phạm), thì tương lai tại các địa phương mới có thể tạo ra bước chuyển biến vững chắc, đảm bảo sự phát triển dân số hài hòa, cân bằng và bền vững.

Minh Tự