Giữ nghề nón lá Gia Thanh

Giữa những đổi thay của cuộc sống hiện đại, ở xóm Rền, xã Dân Chủ, những đôi tay cần mẫn vẫn ngày ngày giữ lửa cho nghề làm nón lá Gia Thanh đã có hơn một thế kỷ. Mỗi chiếc nón không chỉ là sản phẩm thủ công mộc mạc mà còn là ký ức văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ, mở ra hướng đi mới khi làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm, đưa những giá trị truyền thống đến gần hơn với du khách.

Bà Triệu Thị Vân - một trong những người có hơn 60 năm gắn bó với nghề làm nón truyền thống

Hơn 60 năm gắn bó với nghề làm nón lá, ngày ngày bà Triệu Thị Vân ở xóm Rền vẫn lặng lẽ ngồi bên hiên nhà, tỉ mỉ từng đường kim, mũi chỉ để giữ nghề truyền thống của quê hương. Mỗi tháng, tùy theo sức khỏe, bà có thể làm từ 15 - 20 chiếc nón. Với bà Vân, làm nón không đơn thuần là kế sinh nhai mà còn là cách gìn giữ nghề truyền thống, lưu giữ những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Bà Vân cho biết: “Gia đình tôi gắn bó với nghề làm nón đã nhiều đời nay, nên tôi luôn mong muốn giữ gìn và truyền lại cho con cháu như một cái nếp nhà. Trong nhà, ai cũng có thể tham gia làm nón, từ việc đơn giản như chuẩn bị lá đến những công đoạn đòi hỏi kỹ thuật hơn. Với tôi, còn làm được ngày nào thì còn giữ nghề ngày đó, để cái nghề của làng không bị mai một theo thời gian”.

Nghề làm nón lá nổi tiếng ở xã Gia Thanh trước đây (nay là xã Dân Chủ) đã có từ lâu đời, được cha ông truyền lại, gắn bó với nếp sống của người dân vùng quê và trở thành nghề phụ giúp nhiều gia đình tăng thêm thu nhập trong những lúc nông nhàn. Hiện nay, nghề làm nón vẫn được người dân xóm Rền gìn giữ qua nhiều thế hệ. Dù thu nhập từ nghề không lớn, nhưng đây vẫn là nguồn sinh kế thiết thực, góp phần cải thiện đời sống của nhiều hộ gia đình. Bằng sự cần mẫn, khéo léo và tỉ mỉ, những người thợ nơi đây vẫn bền bỉ giữ nghề.

Các mũi khâu đều, đẹp thể hiện sự khéo, tinh tế của những người thợ làm nón.

Để làm được một chiếc nón lá, người thợ phải trải qua các công đoạn công phu. Từ vê lá, là lá, nén phẳng, làm vành, may nón, sau đó dỡ khỏi khuôn, tiếp tục cắt cước, nức nón, luồn nhôi, may chóp... Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn trọng và khéo léo. Nón thường được lợp hai lớp lá, ở giữa lót thêm mo tre hoặc mo diễn để tăng độ bền, giúp nón cứng cáp và che mưa tốt hơn. Bên trong, người thợ tỉ mỉ luồn những sợi chỉ màu để tạo quai nón vừa chắc chắn vừa đẹp mắt. Trước khi đưa ra thị trường, nón còn được quét một lớp dầu để tăng độ bền, giữ màu trắng ngà, chống thấm nước và nâng cao giá trị thẩm mỹ. Hiện nay, thị trường nón lá khá sôi động với nhiều mức giá khác nhau. Trung bình, mỗi chiếc nón có giá dao động từ 100.000 – 200.000 đồng. Đối với những sản phẩm được làm bởi thợ có tay nghề cao, công phu và tinh xảo hơn, giá có thể đạt khoảng 250.000 đồng/chiếc.

Hiện nay, làng nghề nón lá Gia Thanh chỉ còn hơn 40 hộ tham gia sản xuất, thời kỳ cao điểm trước đây có gần 180 hộ làm nghề. Nguyên nhân chính do kinh tế ngày càng phát triển, nhiều khu, cụm công nghiệp được hình thành, thu hút lao động trong độ tuổi tham gia làm việc với thu nhập ổn định và cao hơn. Vì vậy, số hộ duy trì nghề truyền thống ngày càng giảm, kéo theo nguy cơ nghề làm nón có thể bị mai một nếu không có giải pháp gìn giữ và phát triển phù hợp.

Nghề làm nón Gia Thanh được người dân bảo tồn, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.

Trước thực trạng nghề làm nón Gia Thanh có nguy cơ mai một, cấp ủy, chính quyền địa phương cùng các thành viên làng nghề đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm gìn giữ, bảo tồn và phát triển nghề truyền thống. Những năm gần đây, địa phương chú trọng xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng. Trong đó, du lịch làng nghề gắn với trải nghiệm văn hóa địa phương được xác định là hướng đi quan trọng, không chỉ thu hút du khách, góp phần nâng cao giá trị kinh tế mà còn mang ý nghĩa thiết thực trong việc bảo tồn nghề truyền thống và gìn giữ các giá trị văn hóa dân tộc.

Bà Triệu Thị Nhường- Trưởng làng nghề nón lá Gia Thanh cho biết: Thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm và du lịch, nghề làm nón lá Gia Thanh ngày càng được nhiều người biết đến, trở thành điểm tham quan, trải nghiệm hấp dẫn, đặc biệt thu hút du khách quốc tế. Những chiếc nón lá mang đậm bản sắc văn hóa địa phương cũng theo các chương trình xúc tiến du lịch của tỉnh Phú Thọ đến với nhiều vùng miền trong cả nước, được đông đảo du khách lựa chọn làm quà lưu niệm và sản phẩm lưu giữ nét đẹp truyền thống của vùng Đất Tổ.

Du khách quốc tế bày tỏ sự thích thú khi được tham quan, trải nghiệm nghề làm nón Gia Thanh. Ảnh tư liệu

Đồng chí Đỗ Quốc Hà – Chủ tịch UBND xã Dân Chủ cho biết: “Để gìn giữ và phát triển bền vững làng nghề nón lá Gia Thanh, thời gian tới xã tiếp tục phối hợp với các cấp, ngành tập trung triển khai các giải pháp bảo tồn gắn với phát triển kinh tế. Trước hết là khuyến khích các hộ dân duy trì nghề truyền thống, hỗ trợ nâng cao tay nghề, cải tiến mẫu mã sản phẩm nhưng vẫn giữ được nét đặc trưng vốn có của nón lá địa phương. Bên cạnh đó, địa phương sẽ đẩy mạnh phát triển du lịch làng nghề gắn với trải nghiệm văn hóa, coi đây là hướng đi quan trọng để tạo thêm sinh kế, thu hút du khách và nâng cao giá trị sản phẩm. Đồng thời, tăng cường tham gia các hội chợ, hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm nón lá Gia Thanh đến với thị trường rộng hơn. Địa phương xác định việc bảo tồn làng nghề không chỉ là giữ lại một nghề truyền thống, mà còn là gìn giữ bản sắc văn hóa của địa phương, vì vậy cần có sự chung tay của chính quyền và người dân để làng nghề tiếp tục phát triển lâu dài, bền vững”.

Đức Anh