Khám phá không gian văn hóa dân tộc Mông

Song song việc giữ gìn những giá trị truyền thống qua nhiều thế hệ, đồng bào dân tộc Mông ở xã Pà Cò đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng để vừa bảo tồn nét đẹp văn hóa, vừa tạo nguồn sinh kế bền vững.

Du khách quốc tế khám phá không gian văn hóa chợ phiên Pà Cò.

Cũng như các bản làng ở vùng cao Tây Bắc, người Mông nơi đây vẫn duy trì thói quen sinh hoạt trong nếp nhà truyền thống có kiến trúc dạng trệt, mái thấp. Bên cạnh kiểu nhà trình tường bằng đất nện, nhiều ngôi nhà có vách tường làm bằng ván gỗ, kết hợp thêm vật liệu mới như mái lợp tôn hoặc proximăng giúp tăng độ bền. Theo ông Phàng A Khang ở xóm Xà Lính, nhà của người Mông dù nhỏ hay to đều phải có 3 gian được sắp xếp theo thứ tự gian đầu, gian giữa, gian cuối và tối thiểu phải có 2 cửa, trong đó 1 cửa chính và 1 cửa phụ. Đồng bào Mông bao giờ cũng làm nhà quay lưng về hướng Bắc (dựa vào núi) và để cửa quay ra hướng Nam (quay về xuôi) là hướng có gió thoáng mát, xung quanh nhà trồng cây ăn quả... tạo không gian sống hài hòa với thiên nhiên.

Người dân bản Mông tự hào sinh ra trên vùng đất có cảnh quan tươi đẹp, hoang sơ, sở hữu kho tàng di sản văn hóa đặc sắc. Tiêu biểu là nghề làm giấy giang truyền thống thể hiện công sức, sự khéo léo và tri thức dân gian. Không giống giấy dùng để viết, giấy giang của đồng bào mang ý nghĩa thiêng liêng, gắn với các nghi lễ thờ cúng tổ tiên, lễ Tết và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng. Đặc biệt, nhiều công đoạn làm giấy giang đã trở thành sản phẩm văn hóa độc đáo, góp phần đưa du lịch trải nghiệm đến gần hơn với bản sắc dân tộc.

Tại đây còn có chợ phiên Pà Cò diễn ra vào Chủ nhật hàng tuần. Chợ phiên nổi tiếng là điểm đến văn hóa rực rỡ sắc màu. Chợ bày bán phong phú các sản vật vùng cao, như: Mật ong rừng, măng nứa, rau cải nương, vải, thổ cẩm, trang sức bạc..., không khí giao thương náo nhiệt. Lên với chợ phiên, du khách còn được thưởng thức ẩm thực của đồng bào miền núi; hòa vào không gian gặp gỡ, giao lưu tình cảm, gắn kết cộng đồng. Ông Shimon - du khách đến từ nước Anh chia sẻ: Tôi ấn tượng sâu sắc với nét văn hóa bản địa của người Mông ở Pà Cò. Trên hành trình khám phá nơi đây, tôi rất thích thú khi được ngắm những ngôi nhà trệt mộc mạc và có cảm giác bình yên, tách biệt hoàn toàn với đô thị ồn ào. Tôi đã có những trải nghiệm chân thực về văn hóa khi tự tay tham gia các công đoạn làm nghề, cảm thấy thán phục người phụ nữ Mông ngồi dệt vải lanh, nhuộm chàm, thêu thổ cẩm, vẽ hoa văn bằng sáp ong bằng đôi tay khéo léo và sự tỉ mỉ. Đồng chí Vàng A Váu - Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: Những nét văn hóa độc đáo của dân tộc Mông đang được người dân bảo tồn, phát huy, đồng thời xác định là tiềm năng phát triển du lịch. Hiện nay, trên địa bàn có hàng chục hộ tham gia mô hình du lịch cộng đồng. Các sản phẩm trải nghiệm văn hóa tiêu biểu ở đây là nghề thủ công truyền thống, nghệ thuật dân gian, chợ đêm Pà Cò, trải nghiệm nông nghiệp và thưởng thức ẩm thực truyền thống.

Những năm gần đây, cấp ủy, chính quyền địa phương thường niên tổ chức lễ hội Gầu Tào. Bên cạnh ý nghĩa chính là tạ ơn thần linh, trời đất phù hộ cho bản làng yên vui, mưa thuận gió hòa, tăng cường tình đoàn kết cộng đồng, lễ hội còn là không gian văn hóa đặc sắc, thu hút du khách trong nước, quốc tế đến trải nghiệm và khám phá. Cùng với đó, mô hình du lịch cộng đồng ngày càng phát triển, góp phần giới thiệu, quảng bá những di sản văn hóa của đồng bào Mông thông qua các hoạt động hướng dẫn du khách vẽ hoa văn bằng sáp ong, dệt thổ cẩm, trình diễn múa khèn, hái chè Shan tuyết và tìm hiểu cách sao chè thủ công, giã bánh giầy...

Bùi Minh