Khi cấp xã trở thành mũi nhọn tăng trưởng

Một năm sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Phú Thọ đang cho thấy những chuyển động đáng chú ý. Cùng với việc tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian, vai trò của chính quyền cơ sở từng bước kiến tạo phát triển, trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị tăng trưởng của địa phương.

Sau sáp nhập, toàn tỉnh hiện có 148 xã, phường, giảm hơn 69% số đơn vị hành chính cấp xã so với trước. Bộ máy được tinh gọn đáng kể, giảm hàng trăm đầu mối, đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền cho cơ sở. Các xã, phường được giao nhiều nhiệm vụ hơn, nhiều thẩm quyền hơn và cũng phải chịu trách nhiệm lớn hơn đối với sự phát triển của địa phương.

Nhờ chủ trương đẩy mạnh phát triển các ngành nghề thương mại dịch vụ, thu ngân sách nhà nước 6 tháng đầu năm 2026 trên địa bàn phường Vĩnh Phúc ước đạt hơn 1.650 tỷ đồng, bằng 128% dự toán năm.

Điều đáng chú ý là quá trình đổi mới tổ chức bộ máy diễn ra đồng thời với những kết quả tích cực về phát triển kinh tế. Năm 2025, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Phú Thọ đạt 10,52%, nằm trong nhóm địa phương tăng trưởng hai con số của cả nước. Thu hút đầu tư tiếp tục khởi sắc, cải cách hành chính và chuyển đổi số có nhiều chuyển biến rõ nét.

Những kết quả đó cho thấy cải cách bộ máy không chỉ nhằm mục tiêu tinh giản tổ chức mà còn tạo ra động lực mới cho phát triển.

Nếu như trước đây cấp xã chủ yếu thực hiện các công việc quản lý dân cư, đất đai, hộ tịch, giải quyết thủ tục hành chính thì hiện nay phạm vi trách nhiệm đã mở rộng hơn rất nhiều. Có thể nói, cấp xã đang từng bước trở thành chủ thể phát triển kinh tế ngay từ cơ sở. Đây cũng là sự thay đổi mang tính bản chất trong tư duy quản lý nhà nước.

Trong mô hình cũ, nhiều địa phương quen với việc chờ chỉ đạo, chờ phân bổ nguồn lực hoặc chờ cấp trên giải quyết những vấn đề phát sinh. Trong mô hình mới, yêu cầu đặt ra là phải chủ động tìm giải pháp, huy động nguồn lực và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Chính vì vậy, cùng với việc kiện toàn bộ máy, tỉnh đã đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cơ sở. Nhiều lĩnh vực như tài chính, xây dựng, công thương, tư pháp, y tế đã được giao thêm thẩm quyền cho cấp xã thực hiện. Sự phân quyền đó không đơn thuần là chuyển giao công việc mà là chuyển giao trách nhiệm phát triển. Thực tiễn đã cho thấy khi được trao thêm quyền chủ động, nhiều địa phương đã nhanh chóng biến quyền hạn thành động lực phát triển.

Đồng chí Nguyễn Trung Hải - Bí thư Đảng ủy phường Vĩnh Phúc cho biết: Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn phường có tới gần 700 hộ kinh doanh thành lập mới và 340 hộ thay đổi nội dung đăng ký kinh doanh.

Thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn ước đạt hơn 1.650 tỷ đồng, bằng 128% dự toán năm. Địa phương cũng đang triển khai 96 dự án đầu tư công với tổng nguồn vốn hơn 273 tỷ đồng. Những con số này phản ánh sức sống của khu vực kinh tế cơ sở khi chính quyền địa phương chủ động đồng hành cùng doanh nghiệp và người dân trong phát triển sản xuất kinh doanh.

Nếu tại phường Vĩnh Phúc, động lực tăng trưởng đến từ công nghiệp, dịch vụ và kinh tế tư nhân thì ở khu vực nông thôn, vai trò kiến tạo của chính quyền cơ sở cũng đang được thể hiện ngày càng rõ nét.

Tại xã Hiền Quan, đồng chí Phó Chủ tịch UBND xã Phan Kim Trọng cho biết: Tổng vốn đầu tư toàn xã hội trên địa bàn trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 356 tỷ đồng, tổng thu ngân sách đạt 8,9 tỷ đồng, vượt 27% kế hoạch năm. Cùng với việc duy trì hơn 521ha lúa, địa phương đang triển khai Đề án phát triển nông nghiệp hàng hóa giai đoạn 2026-2030, hình thành các mô hình liên kết sản xuất phôi nấm, nấm linh chi, đông trùng hạ thảo, dầu lạc, chăn nuôi đặc sản và phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng xây dựng thương hiệu.

Phát triển ngành nghề tiểu thủ công nghiệp là một trong những mũi nhọn kinh tế của xã Hiền Quan.

Chỉ trong 6 tháng đầu năm, xã đã cấp mới 75 giấy đăng ký kinh doanh cho các hộ dân với tổng vốn đăng ký trên 10,7 tỷ đồng. Những con số ấy cho thấy ngay cả ở khu vực nông thôn, cấp xã không còn chỉ thực hiện chức năng quản lý hành chính mà đã chủ động dẫn dắt quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, khai thác tiềm năng địa phương và tạo sinh kế mới cho người dân.

Từ phường Vĩnh Phúc đến xã Hiền Quan, dù điều kiện phát triển khác nhau nhưng điểm chung đều là sự chủ động của chính quyền cơ sở trong huy động nguồn lực, đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp, biến lợi thế sẵn có thành động lực tăng trưởng mới.

Ở góc độ kinh tế, đây là điều có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi thực tế cho thấy phần lớn các hoạt động sản xuất kinh doanh đều diễn ra tại cơ sở. Hàng chục nghìn hộ kinh doanh, hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa đang hoạt động trên địa bàn tỉnh đều có mối liên hệ trực tiếp với chính quyền xã, phường. Những thay đổi ấy có thể không tạo ra những con số hàng nghìn tỷ đồng ngay lập tức nhưng lại góp phần hình thành nền tảng phát triển bền vững cho địa phương.

Một trong những điểm sáng đáng ghi nhận là công tác cải cách hành chính và chuyển đổi số tại cơ sở. Hiện nay, toàn tỉnh đã chuẩn hóa hơn 2.000 thủ tục hành chính, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Nhiều dịch vụ công được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp.

Riêng tại phường Vĩnh Phúc, tỷ lệ hồ sơ nộp trực tuyến đạt gần 100%; hàng nghìn hồ sơ được giải quyết trong những tháng đầu năm, phần lớn được xử lý trước hạn. Đây là minh chứng rõ nét cho thấy chuyển đổi số đang trực tiếp nâng cao chất lượng phục vụ người dân và tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh. Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng phát triển, đây chính là một trong những yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương.

Không phải ngẫu nhiên mà tỉnh xác định năm 2026 là năm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở. Mục tiêu không chỉ là đào tạo cán bộ làm tốt công việc hành chính mà còn phải xây dựng đội ngũ có tư duy quản trị hiện đại, có khả năng ứng dụng công nghệ và đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp trong phát triển kinh tế. Nhìn rộng hơn, đây cũng là xu thế tất yếu của nền quản trị hiện đại.

Một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang mang lại những tín hiệu tích cực. Dẫu phía trước vẫn còn không ít khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất và yêu cầu nâng cao năng lực cán bộ, nhưng hướng đi đã được xác định rõ.

Trong hành trình xây dựng tỉnh Phú Thọ phát triển nhanh và bền vững, những khu công nghiệp hiện đại, những dự án lớn hay những trung tâm logistics quy mô vùng chắc chắn là động lực quan trọng. Bên cạnh đó còn có một động lực khác âm thầm hơn, gần gũi hơn, đó là sự chuyển động từ chính quyền cơ sở.

Bởi cuối cùng, mọi chủ trương phát triển đều phải bắt đầu từ nơi gần dân nhất. Và tăng trưởng bền vững cũng luôn bắt đầu từ cơ sở.

Quang Nam