Bình đẳng giới trong hôn nhân và gia đình: Nhìn từ thực tiễn những vụ ly hôn

Kỳ 2: Cần đảm bảo bình đẳng sau ly hôn

Từ thực tiễn các vụ án ly hôn trên địa bàn tỉnh cho thấy, để bảo đảm bình đẳng giới một cách thực chất, không chỉ dừng lại ở quy định pháp luật mà cần có giải pháp kết hợp với thay đổi nhận thức xã hội. Việc giải quyết các vấn đề sau ly hôn chính là thước đo hiệu quả của chính sách bình đẳng giới và trách nhiệm bảo vệ quyền con người trong hôn nhân, gia đình.

Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

Khi quan hệ vợ chồng không còn hạnh phúc, không có tiếng nói chung, pháp luật cho phép một trong hai bên khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn. Đây là quyền hợp pháp được bảo vệ trong Luật Hôn nhân và Gia đình. Tuy nhiên, để bảo đảm bình đẳng giới thực chất, quá trình xét xử cần đặt quyền lợi, nghĩa vụ giữa vợ và chồng trong mối quan hệ tổng thể: Kinh tế, tinh thần và trách nhiệm với con chung.

Thẩm phán Toà án nhân dân khu vực 6 - Phú Thọ giải thích cho đương sự về quyền và nghĩa vụ khi ly hôn theo quy định, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên và trẻ em.

Đồng chí Đinh Thị Thu Huyền - Phó Chánh án Toà án nhân dân khu vực 6 - Phú Thọ nhấn mạnh: “Ly hôn là giải pháp cuối cùng khi quan hệ vợ chồng thật sự rạn nứt. Trong xét xử, Tòa án không chỉ xem xét yêu cầu xin ly hôn mà còn đánh giá toàn diện công sức đóng góp của vợ chồng, bao gồm lao động kiếm thu nhập và công việc nội trợ, chăm sóc gia đình - vốn có giá trị thực tế và pháp lý.”

Thực tế tại Toà án nhân dân khu vực 6 - Phú Thọ cho thấy, Tòa án luôn tiến hành xác minh nguồn thu nhập, tài sản chung và riêng trong hôn nhân, đồng thời thận trọng đánh giá nghĩa vụ nuôi dưỡng, chăm sóc con cái và đóng góp gián tiếp của người vợ trong việc vun đắp, duy trì hạnh phúc gia đình. Việc phân chia tài sản sau ly hôn không còn chỉ dựa trên thu nhập trực tiếp mà đã tính đến công sức lao động nội trợ và chăm sóc con cái, tạo tiền lệ pháp lý quan trọng để bảo đảm bình đẳng giới.

Bên cạnh đó, công tác thi hành án dân sự cần được tăng cường, đặc biệt đối với nghĩa vụ cấp dưỡng. Các cơ quan liên quan phải chủ động theo dõi, đôn đốc, xử lý kịp thời những trường hợp chậm hoặc trốn tránh nghĩa vụ. Đây không chỉ bảo vệ quyền lợi trẻ em mà còn đảm bảo người trực tiếp nuôi dưỡng không gánh nặng tài chính đơn độc. Thực tế cho thấy, cấp dưỡng không thực hiện nghiêm túc ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng của trẻ, một quyền con người cơ bản được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ.

Sự phối hợp giữa Tòa án, cơ quan thi hành án và chính quyền địa phương là yếu tố then chốt nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, bảo vệ quyền lợi người yếu thế, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Đồng bộ các giải pháp hữu hiệu

Để giảm thiểu hệ lụy bất bình đẳng sau ly hôn, việc xây dựng gia đình bình đẳng từ thời kỳ hôn nhân là nền tảng. Khi trách nhiệm chăm sóc con cái, quản lý tài chính và chia sẻ công việc gia đình được phân bổ công bằng, quyền lợi của vợ chồng sau ly hôn sẽ được đảm bảo, giảm nguy cơ mâu thuẫn về tài sản, nuôi con hay áp lực kinh tế.

Trên thực tế, các cấp, ngành đã triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền về bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình, hỗ trợ pháp lý cho phụ nữ, đặc biệt tại vùng nông thôn, miền núi – nơi vẫn tồn tại định kiến truyền thống về vai trò của phụ nữ. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả thực chất, cần đổi mới nội dung, hình thức truyền thông, kết hợp giáo dục và thực hành, nâng cao nhận thức của cả nam và nữ về trách nhiệm chung trong gia đình.

Hội phụ nữ xã Phùng Nguyên tổ chức nhiều chương trình, hoạt động giúp phụ nữ hoà nhập, nâng cao năng lực, khẳng định vai trò, vị trí của phụ nữ trong gia đình và xã hội.

Với vai trò nòng cốt, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) tỉnh đã triển khai nhiều chương trình, đề án lồng ghép tổ chức nhiều hoạt động nhằm thực hiện bình đẳng giới và bảo vệ quyền, lợi ích cho phụ nữ. Thông qua các dự án, Hội tổ chức truyền thông, đối thoại chính sách, xây dựng các CLB “Phụ nữ với pháp luật”, mô hình tổ truyền thông cộng đồng, CLB “Thủ lĩnh của sự thay đổi”, đồng thời duy trì địa chỉ tin cậy tại cộng đồng để hỗ trợ phụ nữ chủ động giải quyết các vấn đề xã hội, pháp lý. Hội cũng phối hợp với chính quyền giám sát chi trả trợ cấp bảo trợ xã hội, tiếp nhận và xử lý các đơn thư liên quan đến bạo lực gia đình, đất đai, chính sách, đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho phụ nữ.

Đồng chí Ngô Thu Thủy - Phó Trưởng Ban Công tác phụ nữ, Hội LHPN tỉnh cho biết: “Hội tập trung hỗ trợ sinh kế, giới thiệu phụ nữ tham gia đào tạo nghề và kết nối việc làm cho phụ nữ, nhất là phụ nữ yếu thế, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn, giúp họ tự chủ tài chính, nuôi con và tái hòa nhập cộng đồng. Các hoạt động này góp phần nâng cao năng lực, tự lực, tự cường, giảm áp lực kinh tế và tinh thần, đồng thời khẳng định vai trò, vị trí của phụ nữ trong gia đình và xã hội”.

Như vậy, việc bảo vệ quyền lợi phụ nữ trong và sau ly hôn cần giải pháp đồng bộ từ gia đình, pháp luật đến cộng đồng và chính sách xã hội. Khi trách nhiệm trong gia đình được chia sẻ công bằng, cùng với sự hỗ trợ từ pháp luật và Hội LHPN, phụ nữ sẽ giảm thiểu rủi ro, bảo vệ quyền lợi và ổn định cuộc sống sau ly hôn, góp phần xây dựng gia đình tiến bộ, xã hội bình đẳng và bền vững.

>>> Kỳ 1: Ly hôn và những bất bình đẳng sau cánh cửa gia đình

Anh Thơ