“Làng cá nổi” đổi thay đời sống người dân Đà Bắc

Giữa trùng điệp núi non, lòng hồ sông Đà trải rộng mênh mông như một “biển nước” giữa đại ngàn. Trên mặt nước ấy, những “làng cá nổi” ở xã Đà Bắc từ lâu đã mang lại nguồn sinh kế ổn định cho nhiều hộ dân với nghề nuôi trồng thủy sản, từng bước làm thay đổi diện mạo vùng lòng hồ.

Những làng cá nổi đặc trưng trên lòng hồ sông Đà mang lại cuộc sống no ấm cho người dân xã Đà Bắc.

Những “làng cá nổi” giữa mênh mông sông Đà

Sáng sớm, khi lớp sương mỏng còn bảng lảng trên mặt nước, trên những bè cá ở xã Đà Bắc đã bắt đầu một ngày mới. Tiếng mái chèo khua nhẹ, tiếng cá quẫy nước, tiếng người gọi nhau í ới... tất cả hòa vào nhịp sống đặc trưng của những “làng nổi”, nơi mà mặt nước không chỉ là sinh kế mà còn là mái nhà của hàng trăm hộ dân.

Sau sáp nhập, một diện mạo mới của xã Đà Bắc dần hình thành với không gian phát triển rộng lớn, dân số trên 19.000 người. Trong bức tranh kinh tế ấy, nghề nuôi cá lồng tiếp tục giữ vai trò là sinh kế chủ lực của người dân ở các xóm ven lòng hồ sông Đà. Trên mặt nước mênh mông, hàng trăm lồng cá xếp thành từng cụm, tạo nên những “làng cá nổi”. Theo đồng chí Quản Hoàng Nam, Trưởng phòng Kinh tế xã Đà Bắc, hiện toàn xã có 320 lồng nuôi cá, sản lượng đạt khoảng 2.250 tấn/năm. Toàn xã có hơn 100 lao động gắn bó trực tiếp với nghề.

Đó không chỉ là con số mà chính là những cuộc đời, những gia đình đã bám hồ, bám nghề suốt hàng chục năm qua. Người dân nơi đây kể rằng, những năm đầu việc nuôi cá còn đơn giản. Lồng cá chủ yếu được làm bằng tre và những vật liệu có sẵn ở địa phương, giống cá nuôi cũng chủ yếu là giống cá truyền thống. Theo thời gian, cùng với các chính sách hỗ trợ từ tỉnh, người nuôi đã mạnh dạn chuyển sang lồng sắt kiên cố, áp dụng kỹ thuật mới, đưa các giống cá giá trị cao như cá lăng, cá ngạnh, cá tầm vào nuôi. Chính sự chuyển đổi đó đã tạo bước ngoặt rõ rệt về năng suất và thu nhập.

Với diện tích 47ha mặt nước nuôi trồng thủy sản, xã Đà Bắc hiện có 320 lồng nuôi cá.

Theo chiếc thuyền máy lướt nhẹ trên mặt hồ, không khó để bắt gặp hình ảnh những bè cá được dựng lên như những ngôi nhà thu nhỏ giữa lòng hồ. Trên đó có đủ vật dụng sinh hoạt, có cả những chậu cây xanh, tạo nên không gian sống đặc biệt. Người nuôi cá gần như “ăn, ngủ” cùng lồng cá, theo dõi từng thay đổi của nguồn nước, từng dấu hiệu bất thường của đàn cá.

Gia đình ông Xa Văn Chính ở xóm Ké là một trong những hộ tiên phong. Gắn bó với nghề nuôi cá lồng từ đầu năm 2010, đến nay gia đình ông vẫn duy trì hơn 20 lồng cá. “Ngày trước, gia đình tôi khó khăn. Từ khi nuôi cá lồng, gia đình có thu nhập ổn định, cuộc sống nâng lên rõ rệt” - ông Chính chia sẻ.

Gia đình ông Xa Văn Chính là một trong những hộ tiên phong phát triển nghề nuôi cá lồng ở xã Đà Bắc.

Không dừng lại ở quy mô hộ gia đình, nhiều mô hình sản xuất lớn đã hình thành và phát triển. Anh Xa Văn Huy - Giám đốc HTX dịch vụ sản xuất kinh doanh nông, lâm nghiệp Hiền Lương đầu tư hơn 40 lồng cá đặc sản, mang lại doanh thu trên 500 triệu đồng mỗi năm. Theo anh, việc liên kết theo mô hình HTX giúp người nuôi giảm chi phí, ổn định đầu ra và hạn chế rủi ro thị trường.

Thực tế cho thấy, trung bình mỗi lồng cá mang lại lợi nhuận từ 10 - 15 triệu đồng/năm sau khi trừ hết chi phí. Nhờ đó, nhiều hộ dân không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên làm giàu.

Mở đường đi tới ấm no

Theo đồng chí Quản Hoàng Nam - Trưởng phòng Kinh tế xã Đà Bắc, sau khi sáp nhập, dư địa phát triển của nghề nuôi cá lồng của xã càng được mở rộng. Toàn xã hiện có gần 50ha mặt nước nuôi trồng thủy sản trên lòng hồ sông Đà, với 320 lồng cá nuôi, tập trung chủ yếu ở khu vực Hiền Lương. Đây là lợi thế lớn để xã phát triển theo hướng hàng hóa, quy mô lớn.

Cùng với đó, nghề nuôi cá lồng đang chuyển mạnh sang sản xuất theo chuỗi liên kết, ứng dụng công nghệ, hướng tới tiêu chuẩn an toàn sinh học và xây dựng thương hiệu. Các nhãn hiệu như “Cá sông Đà - Hòa Bình” đã được bảo hộ và cấp quyền sử dụng cho nhiều tổ chức, cá nhân, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường.

Với định hướng gắn kết nghề nuôi cá lồng với phát triển du lịch sinh thái, nhiều hộ dân ở xã Đà Bắc có thêm nguồn thu từ hoạt động đón khách tham quan, trải nghiệm.

Một điểm mới đáng chú ý là sự kết hợp giữa nuôi cá lồng và phát triển du lịch sinh thái. Trên lòng hồ thuộc địa bàn xã, nhiều hộ dân đã đầu tư thuyền chở khách, tổ chức tham quan bè cá, phục vụ ăn uống ngay trên mặt nước. Du khách không chỉ được thưởng thức cá tươi mà còn trải nghiệm đời sống của người nuôi cá như một nét văn hóa đặc trưng của vùng lòng hồ.

Với nghề nuôi cá lồng trên lòng hồ sông Đà, nhiều hộ dân đã vươn lên khấm khá, đời sống no ấm.

Tuy nhiên, phía sau những “làng cá nổi” vẫn còn không ít trăn trở, bởi nghề nuôi cá lồng hiện vẫn mang tính nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch đồng bộ. Hạ tầng phục vụ sản xuất còn hạn chế, chưa có bến cá, khu chế biến tập trung. Nguồn vốn đầu tư của người dân còn yếu trong khi rủi ro từ thiên tai, biến động môi trường nước luôn hiện hữu.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn, để phát triển bền vững, cần đẩy mạnh quy hoạch vùng nuôi tập trung, tăng cường liên kết chuỗi giá trị, hỗ trợ người dân tiếp cận khoa học kỹ thuật và nguồn vốn. Đồng thời, kiểm soát mật độ lồng nuôi hợp lý để bảo vệ môi trường nước nhằm phát triển nghề nuôi cá một cách bền vững.

Để giải quyết được bài toán đó, đồng chí Quản Hoàng Nam - Trưởng phòng Kinh tế xã Đà Bắc cho biết: "Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục định hướng phát triển nuôi cá lồng theo hướng bền vững, gắn với tiêu chuẩn OCOP và du lịch sinh thái. Chúng tôi cũng khuyến khích người dân tham gia tổ hợp tác, HTX để nâng cao hiệu quả sản xuất và ổn định đầu ra cũng như phát triển sinh kế với nghề nuôi cá lồng một cách bền vững."

Chiều xuống, mặt hồ lại trở nên yên ả. Những bè cá lặng lẽ soi bóng xuống làn nước xanh thẳm. Trên những “ngôi làng nổi”, ánh đèn bắt đầu le lói. Một ngày lao động khép lại, nhưng hành trình làm giàu từ lòng hồ vẫn đang diễn ra âm thầm, bền bỉ như chính nhịp sống của những con người nơi đây.

Mạnh Hùng