Những khoảng trống chưa khép lại sau chiến tranh

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, gia đình vẫn chưa tìm được phần mộ của người thân. Trong căn nhà nhỏ ở phường Vĩnh Phúc, người em trai 72 tuổi vẫn lặng lẽ chờ một tin tức về anh - liệt sĩ Phùng Văn Độ, cựu học sinh Trường THPT Trần Phú. Câu chuyện của người học trò tài hoa Phùng Văn Độ là một lát cắt lịch sử của ngôi trường có hơn 300 thầy, cô, học sinh ngã xuống vì Tổ quốc...

Liệt sĩ Phùng Văn Độ hy sinh ngày 3/8/1979, là cựu học sinh xuất sắc của Trường THPT Trần Phú (phường Vĩnh Phúc).

Gác lại giấc mơ đại học để lên đường chiến đấu

Một buổi chiều giữa tháng 7, chúng tôi có dịp trò chuyện với ông Phùng Văn Trung (72 tuổi) về liệt sĩ Phùng Văn Độ (sinh năm 1949, anh trai của ông Trung), một cựu học sinh xuất sắc của Trường THPT Trần Phú.

Năm học 1968-1969, khi vừa hoàn thành lớp 10, chàng trai trẻ Phùng Văn Độ đứng trước hai ngã rẽ của cuộc đời: Một giấy báo nhập học đại học và một giấy gọi nhập ngũ. Theo lời kể của gia đình, ông đã không do dự chọn khoác áo lính.

Ngày 27/7/1969, giữa lúc chiến tranh vẫn ác liệt, Phùng Văn Độ gác lại giấc mơ đại học để lên đường nhập ngũ. Trước khi vào chiến trường, ông trải qua ba tháng huấn luyện tân binh tại Đại Từ, Bắc Thái (nay là Thái Nguyên). Sau đó là hành trình đi bộ ròng rã suốt sáu tháng để vào chiến đấu tại các mặt trận phía Nam.

Trong giấy báo tử, liệt sĩ Phùng Văn Độ mang quân hàm Trung sĩ, là Y tá, thuộc Đại đội 20 KT, đã anh dũng hy sinh ngày 3/8/1979, tại mặt trận phía Nam.

Giấy báo tử của liệt sĩ Phùng Văn Độ.

Trước khi trở thành người lính, chàng trai Phùng Văn Độ nổi tiếng thông minh. Gia đình kể rằng, từ năm 4 - 5 tuổi, ông đã bộc lộ tư chất đặc biệt, không chỉ học giỏi mà còn là kỳ thủ cờ tướng nổi tiếng, từng giành giải nhất cờ tướng của thị xã Vĩnh Yên thời bấy giờ.

Trong bức thư cuối cùng gửi từ Bắc Thái trước khi hành quân vào miền Nam, ông viết lời chia tay bố mẹ và hẹn: “Sau khi giải phóng miền Nam, con sẽ trở về làm lại cuộc đời và tiếp tục đi học đại học”.

Bức thư ấy đã không còn trong quá trình gia đình sơ tán lên vùng núi Tam Đảo để tránh bom đạn. Nhưng lời hứa của người học trò năm nào vẫn được người thân thuộc nằm lòng suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Hơn nửa thế kỷ chờ đợi

Sau bức thư cuối cùng ấy, gia đình hoàn toàn mất liên lạc với Phùng Văn Độ. Rồi một ngày, giấy báo tử được gửi về. Nỗi đau không chỉ nằm ở sự mất mát, mà còn bởi suốt hàng chục năm qua, gia đình chưa từng biết chính xác ông đã chiến đấu tại đâu, ngã xuống nơi nào.

Từ khoảng năm 2001-2002, khi nghỉ hưu, ông Trung bắt đầu hành trình đi tìm người anh liệt sĩ. Bốn lần, ông cùng người thân lặn lội khắp các nghĩa trang phía Nam, tìm đến Nghĩa trang Trường Sơn, dò từng khu vực dành cho liệt sĩ tỉnh Vĩnh Phú (cũ). Nhiều lần lên Tỉnh đội Vĩnh Phúc (cũ) hỏi thông tin. Nhưng kết quả vẫn chỉ là những khoảng lặng sau chiến tranh...

“Điều buồn nhất là đến giờ gia đình không có một thông tin gì về phần mộ của anh” - người em trai nghẹn giọng.

Ngày 8/7/2026, gia đình đã đến cung cấp mẫu ADN cho Công an phường Vĩnh Phúc với hy vọng có thể tìm được danh tính và phần mộ của liệt sĩ Phùng Văn Độ thông qua “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Ở tuổi 72, người em trai vẫn đau đáu đi tìm người anh đã khuất. Đây vừa là tâm nguyện vừa là trách nhiệm với gia đình, là khoảng trống vẫn chưa khép lại sau chiến tranh.

Câu chuyện của liệt sĩ Phùng Văn Độ là một trong hàng trăm câu chuyện còn dang dở của Trường THPT Trần Phú - ngôi trường có lịch sử bắt đầu từ tháng 1/1947 với tên gọi Trường trung học Nguyễn Thái Học. Suốt những năm tháng chiến tranh, trường nhiều lần phải sơ tán qua Tam Dương, Lập Thạch, Bình Xuyên, Phúc Yên... trước khi trở về Vĩnh Yên và mang tên Trần Phú từ năm 1960.

Trong phòng truyền thống của Trường THPT Trần Phú, giữa những tấm huân chương và danh hiệu cao quý, có một góc khiến bất cứ ai cũng phải dừng chân thật lâu. Đó là góc trưng bày chân dung của các liệt sĩ là giáo viên, học sinh của trường đã hy sinh trong các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và chiến tranh bảo vệ biên giới.

Theo tiếng gọi của Tổ quốc, hơn 300 thầy, cô, học sinh của trường đã gác bút nghiên để lên đường chiến đấu. Thế nhưng đến nay, nhà trường mới thu thập được thông tin và chân dung của khoảng 100 liệt sĩ. Nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 và hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Trường THPT Trần Phú đang tiếp tục tìm kiếm thông tin về những cựu giáo viên, học sinh đã hy sinh. Để trân trọng tri ân tại phòng truyền thống của nhà trường, tưởng nhớ những người con ưu tú đã cống hiến cuộc đời cho đất nước.

Hà Nguyễn