Phát huy thế mạnh cây dược liệu: Hướng đi mới từ vùng đất Yên Lãng

Từ lợi thế tự nhiên, tri thức bản địa và những bài thuốc nam gia truyền của đồng bào dân tộc thiểu số, xã Yên Lãng đang từng bước hình thành vùng trồng, chế biến dược liệu sạch theo hướng hàng hóa. Sự ra đời của Hợp tác xã Trồng và Chế biến dược liệu sạch Thu Ngân không chỉ mở ra hướng phát triển kinh tế mới mà còn góp phần gìn giữ nguồn gen cây thuốc quý, bảo tồn giá trị y học dân gian và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Vùng trồng cây dược liệu của HTX Trồng và Chế biến dược liệu sạch Thu Ngân.

Là địa phương vùng trung du miền núi của tỉnh, Yên Lãng có địa hình đồi núi xen kẽ, khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp với nhiều loại cây dược liệu. Đây cũng là nơi sinh sống của số đông đồng bào dân tộc Dao và Cao Lan, nơi những bài thuốc nam gia truyền cùng kinh nghiệm sử dụng cây thuốc trong chăm sóc sức khỏe vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Chính những điều kiện tự nhiên cùng kho tàng tri thức bản địa đã tạo nên lợi thế riêng của địa phương trong phát triển cây dược liệu. Tuy nhiên, trong nhiều năm, nguồn dược liệu chủ yếu được khai thác tự phát, quy mô nhỏ lẻ, chưa hình thành vùng nguyên liệu tập trung, chưa có sự liên kết trong chế biến và tiêu thụ. Không ít loài cây thuốc quý đứng trước nguy cơ suy giảm do khai thác thiếu kiểm soát.

Trước yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị, phát triển xanh và bền vững, xã Yên Lãng đã xác định cây dược liệu là một trong những lĩnh vực có nhiều tiềm năng để khai thác. Địa phương định hướng xây dựng vùng trồng dược liệu tập trung, khuyến khích ứng dụng khoa học kỹ thuật, gắn sản xuất với chế biến và xây dựng thương hiệu, từng bước đưa dược liệu trở thành ngành hàng có giá trị kinh tế.

Nền tảng cho định hướng này bắt nguồn từ những bài thuốc nam gia truyền của đồng bào dân tộc Cao Lan - vốn được lưu truyền qua nhiều thế hệ để chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Từ nguồn tri thức bản địa quý giá đó, nhiều năm trước, xã Quang Yên (cũ) đã xây dựng mô hình vườn thuốc nam kiểu mẫu, vừa bảo tồn các cây thuốc bản địa, vừa duy trì việc bốc thuốc theo những bài thuốc cổ truyền của người Cao Lan. Qua thời gian, mô hình hoạt động hiệu quả, thu hút nhiều hộ dân tham gia trồng và phát triển cây dược liệu, tạo tiền đề để chính quyền địa phương định hướng phát triển theo mô hình kinh tế tập thể.

Tháng 5/2026, Hợp tác xã Trồng và Chế biến dược liệu sạch Thu Ngân chính thức được thành lập với 7 thành viên và 33 thành viên liên kết tham gia sản xuất. Sự ra đời của HTX không chỉ đánh dấu bước chuyển từ mô hình bảo tồn sang phát triển kinh tế, mà còn mở ra hướng đi mới trong việc gìn giữ, phát huy giá trị những bài thuốc nam gia truyền của đồng bào Cao Lan thông qua sản xuất hàng hóa, chế biến và xây dựng thương hiệu dược liệu sạch.

Không chỉ dừng lại ở việc trồng cây dược liệu, HTX hướng đến xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Hiện nay, HTX phát triển hơn 3ha vùng trồng các loại cây dược liệu bản địa và dược liệu hỗ trợ điều trị các bệnh về gan, dạ dày, xương khớp... Toàn bộ vùng nguyên liệu được quy hoạch theo hướng hữu cơ, an toàn; quy trình sản xuất từng bước ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuẩn hóa từ khâu làm đất, chọn giống đến chăm sóc.

Mỗi loại cây đều được thu hái đúng thời điểm nhằm bảo đảm hàm lượng dược chất cao nhất, đồng thời được sơ chế, bảo quản theo quy trình khoa học để giữ nguyên giá trị dược tính. Trên cơ sở đó, HTX đa dạng hóa các sản phẩm chế biến như trà túi lọc, dược liệu khô và các dòng cao thảo dược hỗ trợ xương khớp, dạ dày, gan, thận, xoang, ...

Cây thuốc được sơ chế, phơi khô ngay sau khi thu hái để đảm bảo dược tính.

Chia sẻ về định hướng phát triển của HTX, bà Nguyễn Thị Ngân - Giám đốc Hợp tác xã Trồng và Chế biến dược liệu sạch Thu Ngân cho biết, đơn vị xác định lấy chất lượng sản phẩm làm nền tảng, lấy uy tín thương hiệu làm động lực và lấy lợi ích của thành viên làm trung tâm trong mọi hoạt động. “Chúng tôi xác định phát triển dược liệu không chỉ để tạo ra sản phẩm phục vụ thị trường mà còn góp phần gìn giữ nguồn cây thuốc quý của địa phương. HTX đang tập trung mở rộng vùng trồng dược liệu sạch, chuẩn hóa quy trình sản xuất theo hướng hữu cơ, đầu tư máy móc, công nghệ chế biến hiện đại, xây dựng thương hiệu Dược liệu Thu Ngân và từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ”.

Các sản phẩm dược liệu của HTX được chế biến theo bài thuốc dân gian của đồng bào dân tộc Cao Lan.

Theo đồng chí Vũ Kim Thành - Bí thư Đảng ủy xã Yên Lãng, phát triển cây dược liệu là hướng đi phù hợp nhằm khai thác hiệu quả lợi thế tự nhiên, bảo tồn nguồn gen cây thuốc quý và gìn giữ tri thức thuốc nam của đồng bào địa phương. Việc thành lập Hợp tác xã Trồng và Chế biến dược liệu sạch Thu Ngân không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Đây là dấu mốc quan trọng trong phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững, đồng thời thể hiện tinh thần đổi mới, sáng tạo và khát vọng vươn lên làm giàu của người dân Yên Lãng.

Không chỉ tạo sinh kế cho người dân, mỗi vùng dược liệu được mở rộng còn góp phần lưu giữ những cây thuốc quý, bảo tồn các bài thuốc nam gia truyền và gìn giữ tri thức y học dân gian của đồng bào các dân tộc. Đó cũng chính là hướng phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo tồn giá trị văn hóa bản địa, hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững và giàu bản sắc trên vùng đất Yên Lãng.

Hà Giang