“Quyền lực mềm” xua tan khói thuốc

Để phòng, chống tác hại của thuốc lá, tạo môi trường sống trong lành, không phải lúc nào những quy định cứng nhắc cũng phát huy hiệu quả. Đôi khi, chính cách ứng xử tinh tế, khéo léo, giàu tình cảm của người thân lại trở thành “quyền lực mềm”, tạo nên sức thuyết phục bất ngờ.

Trường THCS Yên Kỳ tuyên truyền tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử và ma túy cho học sinh.

Trong một nhà hàng, vừa dùng xong bữa tối, gia đình bốn thành viên chuyển sang bàn bên cạnh để thưởng thức món tráng miệng. Trong khi người mẹ và hai cô con gái đang ăn sữa chua, hoa quả thì ông bố rót chén chè, rút điếu thuốc, châm lửa và khoan khoái nhả khói. Người mẹ khẽ kéo tay cô con gái nhỏ chừng 5 - 6 tuổi, mặc chiếc váy trắng muốt như công chúa. Cô bé hiểu ý, nháy mắt tinh nghịch rồi sà vào lòng bố, nũng nịu: “Bố hãy thể hiện mình là một quý ông lịch thiệp đi nào...”. Ông bố thoáng ngẩn người rồi dụi điếu thuốc mới hút được một phần vào gạt tàn, cười vui vẻ: “Bố hiểu rồi, thưa quý cô. Nhưng bố đoán có quý bà đứng sau xúi giục đúng không?”. Cả nhà bật cười. Chứng kiến cảnh ấy, một số người đang hút thuốc ở những bàn bên cạnh cũng lặng lẽ dụi điếu thuốc đang cháy dở.

Không lời trách móc, chẳng cần tranh luận đúng sai, cô bé đã khiến bố mình tự nguyện dừng hút thuốc bằng một lời nhắc hồn nhiên. Sự lịch thiệp không chỉ thể hiện ở cách ăn mặc, lời ăn tiếng nói, mà còn ở việc biết tôn trọng sức khỏe và cảm nhận của những người xung quanh.

Tuy nhiên, để khói thuốc lùi xa khỏi đời sống, sự tinh tế trong ứng xử cần song hành với ý thức chấp hành pháp luật và trách nhiệm của mỗi người. Khói thuốc không chỉ gây hại cho người trực tiếp hút mà còn đe dọa sức khỏe những người hút thuốc thụ động, nhất là trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá quy định những địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn, trong đó có cơ sở y tế, cơ sở giáo dục và nhiều địa điểm công cộng. Chấp hành quy định không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cách tôn trọng quyền được sống, học tập, làm việc trong môi trường không khói thuốc của cộng đồng. Dẫu vậy, pháp luật chỉ phát huy hiệu quả bền vững khi mỗi người tự giác thực hiện, không đợi nhắc nhở hay xử phạt mới thay đổi hành vi.

Gia đình là nơi đầu tiên nuôi dưỡng ý thức ấy. Một lời nhắc nhẹ nhàng của người vợ, ánh mắt không đồng tình của con trẻ hay sự thống nhất xây dựng ngôi nhà không khói thuốc có thể trở thành động lực để người hút thuốc thay đổi. Người thân nên động viên, chia sẻ với người quyết tâm cai thuốc; người lớn cần làm gương, không hút thuốc trước mặt trẻ nhỏ, không để khói thuốc ảnh hưởng đến không gian sinh hoạt chung.

Tại nhà trường, việc tuyên truyền cần được thực hiện thường xuyên, phù hợp với từng lứa tuổi, giúp học sinh hiểu tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử và biết cách từ chối trước những lời rủ rê. Thầy cô nêu gương, nhà trường xây dựng môi trường không khói thuốc, phụ huynh phối hợp giáo dục sẽ góp phần hình thành lối sống lành mạnh cho thế hệ trẻ.

Trong cộng đồng, các cơ quan, đơn vị, khu dân cư, nhà hàng, khách sạn cần thực hiện nghiêm quy định, nhắc nhở người vi phạm bằng thái độ kiên quyết nhưng văn minh. Các tổ chức đoàn thể và cơ quan truyền thông cũng cần lan tỏa những cách làm hiệu quả, khuyến khích người hút thuốc từ bỏ thói quen có hại, xây dựng nếp sống tôn trọng sức khỏe cộng đồng.

Phòng, chống tác hại của thuốc lá không thể chỉ trông chờ vào biển cấm hay chế tài xử phạt. Pháp luật tạo khuôn khổ, nhà trường bồi đắp nhận thức, cộng đồng xây dựng chuẩn mực, còn gia đình trao gửi yêu thương và sự sẻ chia. Khi những yếu tố ấy cùng phát huy sức mạnh, “quyền lực mềm” sẽ góp phần thay đổi hành vi từ chính sự tự giác, chứ không chỉ vì sức ép bên ngoài.

Mỗi người hãy bắt đầu từ chính mình: Không hút thuốc ở nơi bị cấm, không làm ảnh hưởng đến người khác và chủ động từ bỏ thuốc lá để bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình, cộng đồng. Bởi môi trường sống trong lành không chỉ được tạo nên bằng những quy định nghiêm minh, mà còn bằng sự tự giác và cách mỗi người biết nghĩ cho nhau.

Hà Phương