Sản phẩm OCOP - Khi tinh hoa bản địa trở thành động lực phát triển

Trong chiến lược phát triển kinh tế nông thôn giai đoạn mới, tỉnh xác định Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) không chỉ là giải pháp tổ chức lại sản xuất mà còn là con đường bền vững để gìn giữ, đánh thức và lan tỏa những giá trị tinh hoa bản địa. Với việc không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, chú trọng tiêu chí chất lượng, mẫu mã, bao bì, kiểu dáng, xúc tiến thương mại và quảng bá thị trường, Phú Thọ đang từng bước đưa những sản vật quê hương vượt ra khỏi không gian làng xã, khẳng định vị thế trên thị trường và trở thành động lực phát triển bền vững.

Những sản phẩm OCOP của tỉnh đã trở thành món quà tinh tế, giàu giá trị văn hóa.

Những món “quà quê” vượt ra khỏi lũy tre làng

Từng là sản vật tiến vua, song suốt một thời gian dài, bưởi Sửu Chí Đám, xã Chí Đám vẫn lặng lẽ trong khu vườn của người dân địa phương, ít người biết đến. Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi giống bưởi cổ này được phục tráng, xây dựng thương hiệu và được công nhận sản phẩm OCOP.

Ông Đỗ Quốc Đoàn, người gắn bó nhiều năm với cây bưởi Sửu ở khu Chí chia sẻ: Bưởi Sửu Chí Đám nổi tiếng bởi hương thơm đặc trưng, vị ngọt thanh, múi mọng nước. Có thời điểm, do biến động thị trường và tập quán canh tác manh mún, giống bưởi quý từng đứng trước nguy cơ mai một. Từ khi được xác định là cây trồng chủ lực, hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất và nâng hạng OCOP, bưởi Sửu không chỉ “hồi sinh” mà còn trở thành sản vật tiêu biểu của vùng đất này, có mặt tại các siêu thị, trung tâm thương mại lớn trong và ngoài tỉnh.

Câu chuyện của bưởi Sửu là bức tranh thu nhỏ cho hành trình nâng tầm sản phẩm OCOP của Phú Thọ. Theo thống kê, đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 698 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 6 sản phẩm đạt 5 sao. Những con số ấy không chỉ phản ánh quy mô, mà còn cho thấy sự chuyển biến căn bản từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển theo chuỗi giá trị, hướng tới tiêu chuẩn hóa và bền vững.

Từ làng nghề truyền thống, mì gạo Hùng Lô đã trở thành niềm tự hào của người dân Đất Tổ.

Các sản phẩm OCOP 5 sao của Phú Thọ hôm nay là kết tinh của tri thức bản địa, bàn tay lao động cần mẫn và tư duy đổi mới. Mì gạo Hùng Lô là minh chứng sinh động. Từ một làng nghề hàng trăm năm tuổi, mì gạo Hùng Lô đã được chuẩn hóa quy trình sản xuất, đầu tư hệ thống sấy khép kín, đóng gói hiện đại, gắn tem truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường, trở thành niềm tự hào của vùng Đất Tổ.

Cùng với đó là Chè Đinh cao cấp của Công ty TNHH chè Hoài Trung, Chè búp tím Thanh Ba của Công ty TNHH Đầu tư và phát triển trà UT là những sản phẩm được ví như “tinh hoa của đất và người trung du”. Sự kết hợp hài hòa giữa giống chè đặc hữu, quy trình chăm sóc nghiêm ngặt và công nghệ chế biến hiện đại đã giúp những sản phẩm này chinh phục người tiêu dùng bằng cả chất lượng lẫn câu chuyện văn hóa phía sau.

Sản phẩm gạo nếp Trứng Khe của Hợp tác xã Nông nghiệp Miền Đồi, xã Mường Vang được nâng tầm khi đạt sản phẩm OCOP 3 sao.

Không dừng ở nông sản truyền thống, nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn đổi mới tư duy, nâng cao giá trị gia tăng cho sản vật địa phương. Các sản phẩm măng nứa khô nấu ngay, măng chua thái sẵn của Công ty Cổ phần Kim Bôi hay “Set quà Con Cui” của Công ty Cổ phần Lita Foods là minh chứng cho hướng đi sáng tạo, biến sản vật quen thuộc của núi rừng thành hàng hóa tiện ích, phù hợp nhịp sống hiện đại. Đáng chú ý, Phú Thọ hiện còn 4 sản phẩm tiềm năng OCOP 5 sao của Công ty Cổ phần Ong Tam Đảo đang được đề nghị Hội đồng OCOP Trung ương đánh giá, xếp hạng. Điều này cho thấy dư địa phát triển các sản phẩm tinh hoa bản địa vẫn còn rất lớn nếu được đầu tư bài bản và định hướng đúng.

Ở quy mô cơ sở, các HTX và hộ sản xuất chính là “trụ cột” gìn giữ giá trị truyền thống. HTX nông nghiệp Yên Trị với các sản phẩm cao xạ đen, cao cà gai leo, cao gắm... đã chứng minh từ những cây thuốc Nam quen thuộc, nếu được đầu tư công nghệ, chuẩn hóa quy trình và xây dựng thương hiệu, hoàn toàn có thể tạo ra các sản phẩm chăm sóc sức khỏe hiện đại, có giá trị kinh tế cao mà vẫn giữ trọn “linh hồn” của nghề xưa.

Từ sản vật quê hương đến động lực phát triển bền vững

Theo đồng chí Nguyễn Huy Nhuận - Giám đốc Sở NN&MT tỉnh, điểm nổi bật trong phát triển OCOP của Phú Thọ là cách tiếp cận theo hướng bền vững và bao trùm, gắn sản xuất với xây dựng nông thôn mới và bảo đảm an sinh xã hội. Toàn tỉnh hiện có 1.148 HTX nông nghiệp, hơn 1.200 trang trại đạt tiêu chí cùng 20 làng nghề truyền thống và 95 làng nghề. Đây là nền tảng quan trọng để OCOP không chỉ tạo ra sản phẩm hàng hóa, mà còn tạo sinh kế ổn định cho người dân nông thôn.

Các sản phẩm cao dược liệu của HTX Nông nghiệp Yên Trị được công nhận là sản phẩm OCOP góp phần tạo động lực phát triển, giữ gìn nghề truyền thống của địa phương.

Chương trình OCOP đã góp phần tích cực vào công tác giảm nghèo, nâng cao đời sống người dân. Tỷ lệ hộ nghèo của Phú Thọ ước giảm còn 2,71%; chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát đã hoàn thành với 10.800 căn. Những con số biết nói ấy cho thấy hiệu quả lan tỏa của phát triển kinh tế gắn với chăm lo đời sống và giữ gìn bản sắc văn hóa. Tại các cửa hàng chuyên kinh doanh sản phẩm OCOP, mỗi sản phẩm không chỉ được bày bán như một món hàng, mà còn được kể như một “câu chuyện quê hương”. Từ gói mì gạo, hộp chè, chai mật ong đến lọ cao dược liệu, tất cả đều mang theo ký ức làng quê, trở thành món quà tinh tế, giàu giá trị văn hóa.

Cửa hàng của chị Trịnh Thị Thủy ở phường Hòa Bình chuyên kinh doanh các sản phẩm OCOP.

Thời gian tới, Phú Thọ tiếp tục xác định OCOP là trụ cột trong phát triển kinh tế nông thôn. Đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, gắn OCOP với du lịch sinh thái và trải nghiệm văn hóa là những bước đi chiến lược. Khi đó, mỗi sản phẩm OCOP không chỉ là hàng hóa trên thị trường mà còn là biểu tượng của tinh hoa bản địa, niềm tự hào và khát vọng vươn lên của người dân Phú Thọ.

Mạnh Hùng