Sức mạnh từ nguồn cội

Ngày 19/9/1954, trên núi Nghĩa Lĩnh, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên phong: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Trong thời khắc lịch sử của đất nước sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, lời căn dặn của Người đã đặt mối quan hệ giữa cội nguồn dân tộc với trách nhiệm của thế hệ hôm nay ở một tầm vóc đặc biệt: Cha ông đã dựng nên non sông, các thế hệ hôm nay phải có trách nhiệm gìn giữ và làm cho đất nước ngày càng phát triển.

Bia đá khắc ghi lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên phong ngày 19/9/1954, tại Đền Giếng.

Từ dựng nước đến giữ nước

Trước khi lời căn dặn của Bác vang lên tại Đền Hùng, ngay trong năm đầu tiên của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nơi đây đã chứng kiến một nghi lễ mang ý nghĩa đặc biệt. Ngày Giỗ Tổ năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao Bộ trưởng Bộ Nội vụ Huỳnh Thúc Kháng dẫn đầu đoàn đại biểu Chính phủ lên Đền Hùng dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng và dâng lên trước bàn thờ tổ tiên bản đồ Việt Nam cùng thanh gươm báu mang theo thông điệp thiêng liêng về một đất nước độc lập, thống nhất và ý chí bảo vệ non sông.

Từ hành động của Nhà nước Việt Nam mới năm 1946 đến lời căn dặn của Bác năm 1954 là sự tiếp nối có ý nghĩa. Cội nguồn không chỉ để tưởng nhớ mà còn là điểm tựa để xác lập trách nhiệm đối với Tổ quốc. Đền Hùng vì thế ngày càng khẳng định vị trí đặc biệt trong đời sống quốc gia, nơi trở về với tổ tiên, đồng thời là nơi nhắc nhở các thế hệ về trách nhiệm với đất nước.

Nhìn lại những dấu mốc tại Đền Hùng - từ Giỗ Tổ đầu tiên của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1946, lời căn dặn của Bác năm 1954, đến quan niệm “từ Đền Hùng nhìn ra cả nước và cả nước hướng về Đền Hùng” của Tổng Bí thư Lê Duẩn năm 1977 và thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong ngày Giỗ Tổ năm 2026 - có thể thấy một mạch tư tưởng xuyên suốt: Trân trọng cội nguồn để củng cố sức mạnh dân tộc, từ sức mạnh ấy vững bước xây dựng và bảo vệ non sông.

Năm 1946, đất nước vừa giành được độc lập, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đứng trước muôn vàn khó khăn, thử thách. Trong bối cảnh ấy, việc tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là tiếp nối một phong tục đã có từ lâu đời, mà còn mang ý nghĩa khẳng định sự kế tục của Nhà nước Việt Nam mới đối với lịch sử dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh giao cụ Huỳnh Thúc Kháng, một nhà yêu nước, một nhân sĩ lớn và là Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong Chính phủ Liên hiệp kháng chiến, dẫn đầu đoàn đại biểu Chính phủ lên Đền Hùng. Trước bàn thờ các Vua Hùng, đoàn đại biểu thực hiện nghi lễ tưởng niệm tổ tiên. Những biểu tượng của đất nước được đặt trong không gian thiêng liêng của Đền Hùng, thể hiện mối liên hệ giữa non sông hôm nay với công lao dựng nước của tiền nhân.

Cũng trong năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 22/SL, đưa ngày Giỗ Tổ Hùng Vương 10 tháng 3 âm lịch vào những ngày lễ, kỷ niệm được Nhà nước quy định nghỉ. Trong bối cảnh Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa ra đời, việc chính thức ghi nhận ngày Giỗ Tổ trong hệ thống ngày lễ của Nhà nước mang ý nghĩa sâu sắc về sự tiếp nối lịch sử dân tộc.

Tám năm sau, cũng tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục đặt vấn đề này lên một tầm cao mới. Ngày 19/9/1954, giữa lúc đất nước bước vào một giai đoạn lịch sử mới, Người nói với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên phong: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Câu nói ngắn gọn nhưng chứa đựng một quan niệm lớn về lịch sử. “Dựng nước” là công lao của các thế hệ tiền nhân; “giữ nước” là trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Giữa hai nhiệm vụ ấy là sự tiếp nối không ngừng của dân tộc. Đất nước được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác không chỉ bằng lãnh thổ, mà còn bằng lịch sử, văn hóa, bản sắc và ý chí cộng đồng.

Đáng chú ý, Bác nói “Bác cháu ta” chứ không phải một lực lượng hay một thế hệ riêng biệt. Đó là lời hiệu triệu về sự chung sức, đồng lòng. Từ các Vua Hùng đến những người đang đứng dưới chân núi Nghĩa Lĩnh hôm ấy là một mạch nối của dân tộc; từ những người đang sống đến các thế hệ mai sau cũng là một mạch nối như vậy. Vì thế, “giữ nước” trong tư tưởng của Bác không thể chỉ hiểu là cầm súng bảo vệ Tổ quốc, mà còn là giữ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; giữ gìn bản sắc văn hóa; giữ môi trường hòa bình; giữ niềm tin và sự đồng thuận của Nhân dân; làm cho đất nước ngày càng giàu mạnh.

Từ Đền Hùng nhìn ra cả nước

Con Lạc cháu Hồng dâng hương trong Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng. Ảnh Việt Thắng

Hơn hai thập niên sau lời căn dặn của Bác, ngày 5/5/1977, Tổng Bí thư Lê Duẩn về thăm Đền Hùng. Tại đây, đồng chí mong muốn “từ Đền Hùng nhìn ra cả nước và cả nước hướng về Đền Hùng”. Câu nói ấy tiếp tục mở rộng cách nhìn về vị trí của Đền Hùng. Đây không chỉ là nơi để trở về với quá khứ, mà từ nơi này phải nhìn ra hiện tại và tương lai của đất nước. Cả nước hướng về Đền Hùng để nhớ mình từ đâu mà có; từ Đền Hùng nhìn ra cả nước để thấy trách nhiệm của mình đối với non sông. Trong ý nghĩa ấy, việc gìn giữ và phát huy giá trị Di tích lịch sử Đền Hùng cùng Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không chỉ là bảo tồn một di tích hay duy trì một nghi lễ. Đó là bảo vệ một phần ký ức chung của dân tộc, củng cố ý thức cộng đồng và nuôi dưỡng những giá trị tinh thần đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Năm 2012, UNESCO ghi danh Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Sự ghi danh ấy một lần nữa khẳng định sức sống của một tín ngưỡng đã vượt qua không gian, thời gian để trở thành biểu tượng chung của cộng đồng người Việt.

Điều đáng quý là sức mạnh của nguồn cội không chỉ hiện diện trong ngày Giỗ Tổ. Nó hiện diện trong ý thức mỗi người Việt Nam về một nguồn gốc chung, trong tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái, trong ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên. Nguồn cội vì thế không phải là một khái niệm chỉ hướng về quá khứ mà là điểm tựa để đi tới tương lai.

Ngày Giỗ Tổ năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về dâng hương các Vua Hùng và gặp gỡ, nói chuyện với Nhân dân tại Đền Hùng. Từ không gian thiêng liêng của núi Nghĩa Lĩnh, đồng chí nhấn mạnh trách nhiệm tiếp nối truyền thống dựng nước, giữ nước; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, khơi dậy khát vọng phát triển và xây dựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Đặt trong dòng chảy lịch sử, thông điệp ấy cho thấy sự tiếp nối của một tư tưởng đã được khẳng định qua nhiều thế hệ. Từ công lao dựng nước của các Vua Hùng đến lời căn dặn của Bác Hồ; từ quan niệm “từ Đền Hùng nhìn ra cả nước” của Tổng Bí thư Lê Duẩn đến yêu cầu phát huy sức mạnh văn hóa, con người trong kỷ nguyên mới, cội nguồn luôn được nhìn nhận không chỉ như một giá trị để gìn giữ mà còn là nguồn lực để phát triển.

Đây cũng là tinh thần được thể hiện trong đường lối của Đảng về văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam, xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Trong cách tiếp cận ấy, những giá trị được hun đúc qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước có ý nghĩa đặc biệt. Lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường, khát vọng vươn lên cần được chuyển hóa thành năng lực và hành động cụ thể.

Từ Đền Hùng nhìn ra đất nước hôm nay là nhìn thấy một Việt Nam đang đứng trước những cơ hội lớn nhưng cũng đối diện không ít thách thức. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang tạo ra những động lực phát triển mới, sức mạnh tinh thần của dân tộc càng cần được kết hợp với tri thức, công nghệ và nguồn lực con người. Đó chính là cách để lời dạy của Bác năm xưa tiếp tục có sức sống trong thời đại mới. “Cùng nhau giữ lấy nước” không chỉ là trách nhiệm của một thế hệ, mà là lời nhắc nhở về sự tiếp nối. Mỗi thế hệ nhận từ cha ông một đất nước và có trách nhiệm trao lại cho thế hệ sau một đất nước tốt đẹp hơn, mạnh mẽ hơn, có vị thế cao hơn. Đền Hùng vì thế không chỉ là nơi chúng ta trở về mà còn là nơi nhắc mỗi người về điều mình phải làm sau khi trở về.

Hơn bảy thập niên trước, Bác Hồ đứng trên Đất Tổ và nói về công lao dựng nước của các Vua Hùng, về trách nhiệm “cùng nhau giữ lấy nước”. Hơn hai mươi năm sau, từ nơi này, Tổng Bí thư Lê Duẩn nói về việc “từ Đền Hùng nhìn ra cả nước và cả nước hướng về Đền Hùng”. Hôm nay, Đảng và Nhà nước tiếp tục đặt việc phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người và truyền thống dân tộc trong yêu cầu xây dựng một Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Những lời nói được cất lên trong những thời điểm khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: Cội nguồn không chỉ để nhớ. Cội nguồn phải trở thành sức mạnh để mỗi thế hệ tiếp tục dựng xây và bảo vệ non sông.

Hà Phương