Tạo động lực phát triển cho xã vùng cao Lai Đồng

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Lai Đồng đứng trước nhiều thời cơ nhưng cũng không ít thách thức trên hành trình phát triển. Là xã thuộc khu vực III với hơn 93% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), địa hình chia cắt, xuất phát điểm kinh tế còn thấp nên Lai Đồng xác định cần triển khai hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi (Chương trình 1719) để tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, sinh kế và giảm nghèo, từ đó tạo động lực phát triển bền vững.

Nhờ thực hiện hiệu quả các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xã vùng cao Lai Đồng đang ngày càng khởi sắc.

Được thành lập trên cơ sở hợp nhất 4 xã Tân Sơn, Kiệt Sơn, Đồng Sơn và Lai Đồng, xã Lai Đồng mới có diện tích hơn 108km2 với 16 thôn, trong đó có 14 thôn đặc biệt khó khăn. Toàn xã có 3.504 hộ, hơn 16.200 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Mường, Dao, Thái... Sinh kế của người dân vẫn dựa vào trồng rừng, chăn nuôi, sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ. Theo kết quả rà soát cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo của xã còn 12,95%; hộ cận nghèo 5,19%; tỷ lệ nghèo đa chiều lên tới 18,14%, trong đó phần lớn hộ nghèo là đồng bào DTTS.

Thực tế những năm qua cho thấy, khi nguồn lực đầu tư được tập trung đúng nhu cầu, diện mạo vùng cao đã có nhiều thay đổi tích cực. Đến nay, 100% tuyến đường ô tô đến trung tâm xã và các thôn được cứng hóa; toàn bộ trường học, trạm y tế được kiên cố; 100% hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia, nước sinh hoạt hợp vệ sinh và được tiếp cận phát thanh, truyền hình. Thu nhập bình quân của đồng bào DTTS năm 2025 đạt 37,5 triệu đồng/người, tăng gấp 2,7 lần so với đầu kỳ thực hiện Chương trình 1719.

Đó là kết quả của quá trình đầu tư đồng bộ hạ tầng thiết yếu gắn với các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, đào tạo nghề, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và an sinh xã hội. Theo đánh giá của địa phương, hầu hết các chỉ tiêu về giáo dục, y tế, bảo hiểm y tế, nước sạch, nhà văn hóa, tỷ lệ học sinh đến trường... đều đạt và vượt mục tiêu đề ra.

Hệ thống giao thông từng bước được đầu tư đồng bộ, góp phần thúc đẩy lưu thông hàng hóa, phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn xã Lai Đồng.

Tuy nhiên, giảm nghèo bền vững vẫn là bài toán khó. Mỗi năm, tỷ lệ giảm nghèo của xã mới đạt trên 2%, thấp hơn mục tiêu Chương trình đề ra là trên 3%. Xã vẫn chưa đủ điều kiện ra khỏi địa bàn đặc biệt khó khăn.

Theo Chủ tịch UBND xã Hồ Sỹ Mạnh, nguyên nhân chủ yếu là sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, đất sản xuất manh mún, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật còn hạn chế, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm chưa bền vững.

Từ thực tế đó, cùng với nỗ lực đầu tư đồng bộ về hạ tầng, xã Lai Đồng đã từng bước chuyển trọng tâm sang phát triển các mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên, giúp người dân tạo thu nhập ổn định ngay trên quê hương.

Quýt đặc sản Mường Kịt từ lâu đã trở thành cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần quan trọng vào mục tiêu ổn định sinh kế, giảm nghèo bền vững ở xã Lai Đồng.

Một trong những mô hình bước đầu mang lại hiệu quả là chăn nuôi vịt suối. Năm 2026, UBND xã triển khai mô hình hỗ trợ 10 hộ dân (tại các khu Đồng, Chiềng 2, Vường 1, Vường 2 và Phắt) nuôi 1.500 con vịt bầu đất giống (cùng thức ăn, thuốc thú y, vắc xin và hướng dẫn kỹ thuật). Mô hình đã giúp các hộ thay đổi tập quán chăn nuôi, áp dụng quy trình an toàn sinh học, tận dụng lợi thế nguồn nước tự nhiên để tạo ra sản phẩm có chất lượng cao.

Bên cạnh đó, hoạt động gây nuôi động vật hoang dã hợp pháp cũng mở thêm hướng phát triển kinh tế cho nhiều hộ dân. Toàn xã hiện có 14 cơ sở gây nuôi, trong đó có 2 hộ nuôi cầy vòi mốc với 71 cá thể và 12 hộ nuôi dúi mốc nhỏ với 1.428 cá thể. Các cơ sở đều được cấp mã số, quản lý nguồn gốc, hướng dẫn kỹ thuật và kiểm tra thường xuyên theo quy định.

Các mô hình này đang từng bước tạo động lực phát triển sản xuất, hình thành những sinh kế bền vững, từ đó giúp người dân chuyển từ tư duy sản xuất tự cung, tự cấp sang sản xuất hàng hóa gắn với thị trường.

Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, Lai Đồng xác định nhu cầu đầu tư tiếp tục hướng mạnh vào phát triển sinh kế. Theo kế hoạch, tổng nhu cầu vốn thực hiện Chương trình 1719 giai đoạn này của xã khoảng 434,5 tỷ đồng, trong đó, riêng hợp phần 2 dự kiến gần 98,2 tỷ đồng. Nguồn lực sẽ ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ phát triển sản xuất, nước sinh hoạt, nhà ở, đất ở, đất sản xuất và nâng cao năng lực cho cộng đồng. Địa phương cũng đề xuất hỗ trợ đất ở cho 53 hộ, hỗ trợ nhà ở cho 18 hộ tại các khu Bản Lài, Vường và Suối Nhạ. Cùng với đó, tiếp tục đầu tư các tuyến giao thông kết nối khu dân cư vùng sâu, vùng xa.

Theo Chủ tịch UBND xã Hồ Sỹ Mạnh, cùng với nguồn lực đầu tư, địa phương mong muốn Trung ương và tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo hướng tăng cường phân cấp cho cơ sở, đơn giản hóa thủ tục đầu tư, đẩy nhanh tiến độ giải ngân, đồng thời quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cấp xã để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Nhìn từ Lai Đồng có thể thấy, Chương trình 1719 đã tạo chuyển biến rõ nét về hạ tầng, đời sống và nhận thức của người dân. Quan trọng hơn, chương trình đang chuyển từ hỗ trợ đơn thuần sang tạo sinh kế bền vững, khơi dậy nội lực của cộng đồng. Đó cũng là nền tảng để các xã vùng đồng bào DTTS và miền núi như Lai Đồng từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống và hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Ngọc Tuấn