Thịt chua Hợp Nga - hương vị từ núi rừng Võ Miếu

Không cầu kỳ, hoa mỹ, thịt chua Hợp Nga chinh phục thực khách bằng chính hương vị mộc mạc, đậm đà của núi rừng. Trong từng miếng thịt chua là sự hòa quyện của những nguyên liệu dân dã từ đồi rừng, đồng ruộng thân quen, cùng bàn tay khéo léo, đảm đang của những người phụ nữ Mường ở xã Võ Miếu. Từ bao đời nay, món ăn này được gìn giữ và trao truyền qua từng bếp lửa gia đình. Bằng sự tỉ mỉ, nâng niu trong từng công đoạn chế biến, người dân nơi đây đã thổi hồn vào món ăn dân dã, tạo nên hương vị riêng có. Từ bữa cơm quê giản dị, thịt chua Hợp Nga đang từng bước khẳng định giá trị, trở thành sản phẩm OCOP, mang theo dư vị văn hóa ẩm thực đặc sắc của người Mường Võ Miếu.

Sản phẩm thịt chua Hợp Nga giới thiệu tại Hội chợ Quốc tế Việt - Trung tổ chức tại Lào Cai.

Cuối năm trước, thịt chua Hợp Nga chính thức có tên trong danh sách các sản phẩm OCOP của địa phương. Đây không chỉ là niềm vui, niềm tự hào của gia đình anh Trần Quang Hợp và chị Hà Thị Nga mà còn là niềm vui chung của bà con khu Sang Trên khi món ăn truyền thống của quê hương được ghi nhận, mở ra những triển vọng phát triển mới.

Sinh sống giữa núi rừng, trước đây cuộc sống của người Mường Võ Miếu phụ thuộc nhiều vào sản vật tự nhiên. Rau củ có sẵn quanh năm, nhưng miếng thịt bổ sung chất đạm chỉ có khi may mắn săn bắt được con thú hoặc vào dịp lễ, Tết mổ con lợn đã chăm nuôi cả năm trời. Vì thế, bà con đặc biệt chú trọng cách chế biến để vừa có món ăn ngon, bổ dưỡng, vừa có thể bảo quản lâu dài. Thịt chua ra đời từ chính nhu cầu ấy. Sau khi mổ lợn, những phần thịt ngon nhất được lựa chọn, thái nhỏ rồi trộn cùng thính rang thơm từ ngô hoặc đỗ. Những ống nứa sạch được chuẩn bị sẵn, từng lớp thịt được nén chặt, bịt kín rồi đặt nơi khô ráo để lên men tự nhiên. Chỉ vài ngày sau, mở nắp ống nứa, hương thơm của thịt quyện với mùi thính rang bùi bùi lan tỏa, báo hiệu món ăn đã “chín”. Miếng thịt chua khi ăn có vị chua thanh dịu, thơm bùi, béo ngậy nhưng không ngấy - thứ hương vị mộc mạc khó nơi nào có được.

Ngày trước, hầu như phụ nữ Mường nào cũng biết làm thịt chua để dùng trong những dịp lễ, Tết, việc trọng của gia đình hay đãi khách quý. Nhưng theo thời gian, nhịp sống mưu sinh bận rộn khiến món ăn truyền đời ấy tuy vẫn hiện hữu nhưng số người còn giữ được cách làm chuẩn vị ngày càng ít.

May mắn có người mẹ nổi tiếng khéo tay nấu nướng, từ nhỏ chị Hà Thị Nga đã được dạy chế biến các món ăn truyền thống của người Mường, đặc biệt là cách làm thịt chua. Chị vẫn nhớ lời mẹ căn dặn: “Con gái mà không biết nấu nướng, vụng làm cơm, sắp cỗ cúng gia tiên, đãi khách là làm xấu mặt bố mẹ”. Có lẽ nhờ thừa hưởng sự khéo léo của mẹ, lại thêm niềm say mê bếp núc nên những món ăn chị Nga nấu luôn được gia đình, họ hàng khen ngợi. Món thịt chua chị làm có hương vị riêng nên bà con, làng xóm thường nhờ làm giúp. Khách đến chơi, nếm thử một lần là nhớ mãi, nhiều người còn đặt mua về làm quà.

Sau khi tham gia giới thiệu sản phẩm tại các hội chợ thương mại và sự kiện văn hóa ở nhiều địa phương, thịt chua Hợp Nga ngày càng được nhiều khách hàng biết đến, ưa chuộng. “Hữu xạ tự nhiên hương”, lượng khách đặt mua ngày một tăng. Không chỉ trong xã, nhiều khách hàng ở tận Hưng Yên, Hải Phòng, Lào Cai, Thành phố Hồ Chí Minh, An Giang... cũng tìm đến đặt hàng.

Sản phẩm thịt chua Hợp Nga.

Chị Hà Thị Nga chia sẻ: “Theo tôi, món ngon trước hết phải bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và giữ được hương vị riêng. Vì vậy, tôi đặc biệt chú trọng khâu nguyên liệu. Lợn được đặt các gia đình nuôi theo phương thức truyền thống để có thịt tươi ngon nhất. Ngô làm thính do gia đình tự trồng trên đất bãi ven suối, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hay phân bón hóa học...”.

Hiện nay, thịt chua Hợp Nga được đóng trong ống nứa truyền thống hoặc ống nhựa để khách hàng lựa chọn. Theo khẩu vị của thực khách, chị Nga còn bổ sung các gia vị như tỏi, ớt, hạt dổi... để món ăn thêm đậm đà. Cùng với thịt chua, gia đình chị còn làm nhiều sản phẩm khác như thịt thính riềng, thịt muối dưa, thịt gác bếp, nộm bì trâu... cũng được khách hàng ưa chuộng.

Việc sản phẩm thịt chua Hợp Nga được công nhận OCOP không chỉ góp phần nâng cao giá trị đặc sản địa phương, mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế cho người dân vùng núi. Từ món ăn quen thuộc trong bữa cơm gia đình, thịt chua hôm nay đã trở thành sản phẩm hàng hóa, góp phần quảng bá nét văn hóa ẩm thực đặc sắc của người Mường Võ Miếu đến với nhiều vùng miền.

Không chỉ là món ăn dân dã, tinh tế, thịt chua Hợp Nga còn gói ghém trong đó hương vị của núi rừng, của nếp nhà và bàn tay tảo tần của người phụ nữ Mường. Trong vị chua thanh, thơm bùi ấy dường như còn đọng lại cả hơi ấm bếp lửa và tình đất, tình người nơi miền sơn cước. Thông qua những món ăn giản dị như thế, hồn cốt văn hóa của một vùng đất được gìn giữ, lan tỏa theo năm tháng.

Hà Phương