Bác sĩ người Sán Dìu với hành trình bảo tồn thuốc Nam

Hơn 20 năm qua, thầy thuốc người Sán Dìu Ngô Đình Tuấn, 41 tuổi, xã Tam Đảo vẫn ngày ngày cần mẫn với công việc bốc thuốc, hái lá, phơi sấy và bào chế thuốc Nam. Ông không chỉ tiếp nối truyền thống gia đình mà còn góp phần bảo tồn, lan tỏa tri thức y học cổ truyền quý giá của dân tộc, giúp nhiều người bệnh tìm lại niềm tin vào cuộc sống.

Bác sĩ Tuấn khám bệnh, phát thuốc miễn phí cho người dân tại tỉnh Tuyên Quang.

Chữa bệnh bằng y thuật, chữa lành bằng tấm lòng

Sinh ra trong gia đình có truyền thống bốc thuốc lâu đời, ngay từ nhỏ, anh Ngô Đình Tuấn đã quen với mùi hăng của lá rừng, vị đắng của thang thuốc và những câu chuyện chữa bệnh cứu người của cha ông. Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Thể dục Thể thao Hà Nội năm 2010, anh trở về quê vừa giảng dạy vừa tiếp tục theo đuổi con đường y học cổ truyền với niềm khao khát, đam mê và quyết tâm theo đuổi. Năm 2011, anh đăng ký học lớp Bồi dưỡng Lương y Đa khoa của tỉnh rồi theo học tại Trung cấp Y dược Lê Hữu Trác (Hà Nội). Đến năm 2019, anh tiếp tục trúng tuyển vào Khoa Y dược - Đại học Thành Đông Hải Dương tiếp tục hoàn thiện kiến thức và kỹ năng chuyên môn. Từ năm 2020 đến nay, anh được tín nhiệm bầu giữ chức Phó Chủ tịch Hội Đông y xã Tam Đảo. Không chỉ giỏi nghề, bác sĩ Tuấn còn học thêm lớp Siêu âm tổng quát tại Đại học Y Hải Phòng nâng cao khả năng chẩn đoán, kết hợp siêu âm hiện đại và phương pháp bắt mạch truyền thống để việc khám chữa bệnh được chính xác hơn.

Mỗi tháng, nhà thuốc của gia đình anh tiếp nhận và thăm khám cho 200 - 300 bệnh nhân. Sau nhiều năm gắn bó với nghề, bác sĩ Y dược Ngô Đình Tuấn đã giúp không ít người phục hồi sức khỏe qua những bài thuốc Nam do ông cắt bốc hiệu quả. Có những ca bệnh mà chính anh cũng không quên được như trường hợp một bệnh nhân bị xơ gan cổ trướng, từng bị bệnh viện trả về nhưng nhờ kiên trì điều trị bằng thuốc Nam, bệnh nhân đã hồi phục và sống thêm nhiều năm trong sự ngỡ ngàng của người thân. Sau ca bệnh ấy, tiếng lành đồn xa, nhiều người tìm đến nhờ ông chữa trị. Tên tuổi của người thầy thuốc Sán Dìu ngày càng được người dân biết đến nhiều hơn. “Khoảnh khắc người bệnh khỏe lại đó là niềm hạnh phúc lớn nhất đối với tôi” - bác sĩ Tuấn tâm sự.

Ngoài vai trò thầy thuốc, bác sĩ Ngô Đình Tuấn còn là giáo viên môn thể dục tại Trường Tiểu học Minh Quang. Trong mắt đồng nghiệp và học sinh, thầy Tuấn là người giản dị, gần gũi, luôn sẵn lòng giúp đỡ. Với bác sĩ Tuấn, nghề thuốc không chỉ là nghề cứu người mà còn là cách gieo yêu thương. Trẻ em dưới 6 tuổi, người có công với cách mạng và những hoàn cảnh khó khăn đến khám chữa bệnh đều được miễn phí. Ngoài công việc, bác sĩ Tuấn còn thành lập quỹ từ thiện riêng, kêu gọi bà con ủng hộ và tổ chức các hoạt động thiện nguyện. Bác sĩ Tuấn chia sẻ: “Tôi có sân tennis nhỏ, thỉnh thoảng tổ chức giải đấu, tiền thu được đưa hết vào quỹ giúp đỡ người nghèo”. Dịp Tết Trung thu vừa qua, bác sĩ Tuấn cùng các thành viên quỹ đi tặng quà cho trẻ em ở nhiều thôn trong xã. Nhờ những đóng góp ấy, bác sĩ - thầy giáo Ngô Đình Tuấn đã nhiều lần được Hội Chữ thập đỏ tỉnh khen thưởng. Điều khiến anh tự hào nhất vẫn là sự tin tưởng và biết ơn của những người bệnh từng tìm đến mình. Bác sĩ Ngô Đình Tuấn cho biết: “Những năm trước, hằng tháng chỉ có vài ba người đến khám. Giờ ngày nào cũng có người đến khám chữa bệnh bằng thuốc Nam, có người ở xa gửi hồ sơ, tôi xem bệnh án rồi kê thuốc gửi về tận nơi.”

Tận tâm trong từng thang thuốc, anh Tuấn luôn dành thời gian tư vấn, bốc thuốc cho khách đến khám tại cơ sở.

Để lan tỏa giá trị thuốc Nam dân tộc Sán Dìu

Không chỉ là người bốc thuốc, hái, phơi sấy thuốc Nam, Bác sĩ Tuấn còn là một trong những người tiên phong trong công tác bảo tồn tri thức thuốc Nam trên vùng rừng núi của quê hương, nhất là vùng có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Năm 2020, xã Tam Đảo đã chọn nhà thuốc Nam gia truyền họ Ngô của gia đình bác sĩ Tuấn làm mô hình điểm bảo tồn và phát huy kho báu thuốc Nam vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xã Tam Đảo.

Trên diện tích 3ha vườn dược liệu với hơn 3.000 gốc cây thuốc, bác sĩ Tuấn vừa trồng vừa chế biến thuốc đồng thời hướng dẫn hội viên Hội Đông y xã đến tham quan, học hỏi kinh nghiệm trồng chăm sóc cây thuốc. Hằng tuần, bác sĩ đều dành thời gian vào rừng lấy thuốc, thu hái dược liệu quý. Nguồn dược liệu sử dụng chủ yếu được lấy từ núi rừng Tam Đảo hoặc thu mua của bà con dân tộc Sán Dìu ở Tuyên Quang. Bác sĩ Tuấn luôn quan niệm rằng cây thuốc cũng như người bạn tri kỷ mỗi loài đều có “tính khí” riêng, cần được chăm sóc, hiểu biết và tôn trọng. “Ban đầu việc trồng dược liệu gặp nhiều khó khăn vì cây chưa quen, nhưng khi đã bén rễ, cây lại sinh trưởng rất tốt.”. Những cây thuốc quý như khế rừng, dành dành (chi tử), huyết dụ,... được ông lưu giữ, nhân giống, góp phần gìn giữ nguồn gen bản địa.

Bác sĩ Ngô Đình Tuấn cùng đồng nghiệp trao đổi về kinh nghiệm chọn lựa dược liệu và quy trình sơ chế, cách bảo quản dược liệu.

Tại Đại hội thi đua yêu nước tỉnh Phú Thọ lần thứ I (2025-2030), nhà thuốc họ Ngô được vinh danh là điển hình tiên tiến của tỉnh Phú Thọ năm 2025 có thành tích đóng góp tích cực trong việc bảo tồn và phát huy giá trị y học cổ truyền dân tộc. Ngoài việc viết lại các bài thuốc gia truyền để truyền lại cho thế hệ sau, anh sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm cho những ai thật sự có tâm với nghề thuốc, anh Tuấn bày tỏ: “Tôi luôn mong có thế hệ trẻ tiếp nối, vì tri thức thuốc Nam nếu không được truyền lại sẽ dần mất đi.”

Trải qua hơn hai thập kỷ hành nghề, bác sĩ Ngô Đình Tuấn vẫn không ngừng học hỏi, tìm tòi và nghiên cứu. Dù còn nhiều khó khăn nhưng với tâm huyết và lòng yêu nghề, bác sĩ Ngô Đình Tuấn vẫn bền bỉ bước tiếp như chính cách anh vẫn kiên trì gìn giữ từng thang thuốc, từng bài thuốc quý của người dân tộc Sán Dìu. Anh không chỉ mang đến niềm tin và sức khỏe cho người bệnh mà còn góp phần lưu giữ tri thức y học dân tộc đang dần mai một giữa nhịp sống hiện đại.

Trong thời gian tới, bác sĩ Tuấn mong muốn mở rộng quy mô phòng chẩn trị, xây dựng khu vườn dược liệu bản địa, kết hợp khám chữa bệnh với giới thiệu giá trị của y học cổ truyền đến thế hệ trẻ. Đó vừa là ước mơ của một người thuốc vừa là khát vọng gìn giữ “hồn cốt” dân tộc để những bài thuốc Nam của người Sán Dìu tiếp tục được lan tỏa, chữa lành và sống mãi cùng thời gian.

Ngọc Ánh