Đình Cả - Biểu tượng văn hóa truyền thống

Giữa vùng đất trung du, Đình Cả, xã Đồng Lương từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa tâm linh gắn bó với đời sống của bao thế hệ người dân nơi đây. Đình Cả không chỉ là nơi thờ phụng vị Thành hoàng làng - tướng quân Lê Hữu Thuyền, mà còn là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần cộng đồng sâu sắc của vùng đất từng vang danh trong chiến khu du kích Vạn Thắng anh hùng.

Đình Cả - biểu tượng văn hóa truyền thống trên đất chiến khu du kích Vạn Thắng.

Dấu ấn lịch sử hơn ba thế kỷ

Theo các sử liệu từ Viện Hán Nôm, tướng quân Lê Hữu Thuyền là vị tướng trung thần dưới triều Hậu Lê, người đã hết lòng phò vua, dẹp loạn, giữ gìn sự bình yên cho Nhân dân và đất nước. Trong một trận chiến khốc liệt, ông bị thương nặng và đã chọn vùng đất linh thiêng Đồng Lương làm nơi hóa.

Để tưởng nhớ công đức của vị tướng tài ba, người dân địa phương đã lập lăng mộ và dựng đình thờ phụng, tôn ông làm Thành hoàng làng. Trải qua nhiều triều đại, ông được sắc phong bốn lần vào các năm 1745, 1767, 1783 và 1792. Đặc biệt, năm 1792, ông được ban mỹ tự dài với nhiều danh hiệu cao quý, thể hiện sự tôn vinh đối với công lao bảo quốc an dân của ông.

Ngôi đình cổ được xây dựng từ thế kỷ XVIII, theo kiến trúc truyền thống kiểu chữ Đinh (chuôi vồ) với quy mô bề thế gồm hai tòa: năm gian đại bái và hai gian hậu cung. Tường đình được xây bằng gạch và đá ong - vật liệu quen thuộc của kiến trúc cổ vùng trung du Bắc Bộ. Đây không chỉ là công trình kiến trúc mà còn là di tích mang đậm giá trị văn hóa, tâm linh của cộng đồng địa phương.

Trải qua hơn 300 năm tồn tại, Đình Cả cũng chịu nhiều biến động của lịch sử. Những năm 60-70 của thế kỷ XX, do chiến tranh và sự tàn phá của thời gian, ngôi đình đã bị phá hủy hoàn toàn. Công trình chỉ còn lại trong ký ức và nỗi tiếc nuối của người dân Đồng Lương.

Rước kiệu về đình.

Nhưng tình yêu quê hương và lòng tri ân tiền nhân đã thôi thúc các thế hệ người dân nơi đây chung tay khôi phục lại di tích. Năm 2020, cán bộ, Nhân dân và con em quê hương đã đồng lòng quyết tâm phục dựng lại ngôi đình cổ.

Ngôi đình mới được xây dựng theo thiết kế kế thừa kiến trúc truyền thống với mặt bằng kiểu chữ Đinh, gồm hai tòa đại bái và hậu cung. Công trình có chiều dài 15,57m, chiều sâu 13,54m, chiều cao 6,48m, kết cấu khung bê tông cốt thép kiên cố. Đình được xây dựng tại khu Xóm Đồi - trung tâm của xã Đồng Lương - trên khu đất rộng hơn 2.000m², dưới tán cây đa di sản hơn 400 năm tuổi.

Ông Điêu Tiến Độ - Trưởng ban quản lý di tích Đình Cả cho biết: Việc phục dựng ngôi đình mang ý nghĩa đặc biệt đối với đời sống văn hóa của địa phương. Việc khôi phục Đình Cả không chỉ là dựng lại một công trình kiến trúc cổ, mà còn là cách để gìn giữ ký ức lịch sử, nuôi dưỡng đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và gắn kết cộng đồng. Đình là nơi để con cháu hôm nay hiểu hơn về cội nguồn, về những giá trị mà cha ông đã gây dựng.

Không gian văn hóa tâm linh của cộng đồng

Hàng năm, người dân Đồng Lương tổ chức nhiều nghi lễ truyền thống để tưởng nhớ Thành hoàng làng. Hai ngày lễ chính là mùng 1 tháng 2 và ngày 20 tháng 10 âm lịch. Ngoài ra còn có các lễ theo mùa vụ nông nghiệp như: Lễ cầu yên ngày 20 tháng Giêng; lễ hạ điền ngày mùng 1 tháng 6; lễ thượng điền ngày 15 tháng 8.

Những nghi lễ này không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn phản ánh đời sống nông nghiệp truyền thống, thể hiện ước vọng về mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống bình an.

Xuân Bính Ngọ 2026, trong không khí hân hoan của đất trời và niềm vui chào mừng những sự kiện lớn của đất nước, người dân xã Đồng Lương lại rộn ràng chuẩn bị cho lễ hội Đình Cả. Lễ hội mở đầu bằng nghi thức rước kiệu và tế lễ trang nghiêm, tiếp đó là các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao sôi nổi như bóng chuyền hơi, kéo co, cờ tướng cùng nhiều trò chơi dân gian khác.

Những nghi thức rước, tế, dâng hương không chỉ thể hiện lòng tri ân đối với tiền nhân mà còn là dịp để cộng đồng gửi gắm ước vọng về một năm mới an lành, hạnh phúc. Lễ hội Đình Cả không chỉ là một hoạt động văn hóa truyền thống, mà còn là nơi kết nối các thế hệ người Đồng Lương. Dù đi đâu, làm gì, khi đến ngày hội đình, bà con đều mong muốn trở về để thắp nén hương tri ân tổ tiên và gặp gỡ bà con quê hương.

Ngày nay, Đình Cả không chỉ là di tích lịch sử mà còn là biểu tượng văn hóa của tinh thần đoàn kết và lòng tự hào quê hương. Trong dòng chảy phát triển của đất nước, những giá trị truyền thống vẫn được gìn giữ và tiếp nối.

Từ mái đình cổ kính dưới tán cây đa hàng trăm năm tuổi, tiếng trống hội mỗi mùa xuân lại vang lên, nhắc nhở con cháu về cội nguồn và trách nhiệm giữ gìn những di sản văn hóa quý báu.

Đình Cả vì thế không chỉ là một ngôi đình - mà còn là linh hồn của làng, là ký ức của lịch sử và là niềm tự hào của vùng đất chiến khu cách mạng Vạn Thắng anh hùng.

Hạnh Thúy