Hát Xoan phường Vân Phú: Tinh hoa hội tụ

Vùng đất Vân Phú hôm nay không chỉ mang diện mạo của một đơn vị hành chính hiện đại mà còn khẳng định vị thế là “trái tim” di sản trên Đất Tổ Hùng Vương. Vân Phú trở thành điểm sáng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị Hát Xoan, đưa di sản từ các văn bản hồ sơ thực sự “sống” lại rực rỡ và bền vững trong dòng chảy hiện đại.

Hát Xoan Phú Thọ thường xuyên có mặt trong các chương trình biểu diễn nghệ thuật lớn của tỉnh.

Thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, phường Vân Phú trở thành nơi quy tụ của cả bốn phường Xoan gốc là An Thái, Phù Đức, Kim Đới và Thét.

Việc gìn giữ Hát Xoan tại Vân Phú không chỉ đơn thuần là bảo tồn một loại hình nghệ thuật diễn xướng mà còn là bảo vệ một phần linh hồn của dân tộc, tạo sợi dây kết nối vô hình nhưng bền chặt giữa hiện tại và cội nguồn. Ngay sau khi Đề án gìn giữ, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại Hát Xoan Phú Thọ giai đoạn 2020-2025 được ban hành, chính quyền địa phương đã nhanh chóng biến nhiệm vụ bảo tồn thành một cuộc vận động chính trị văn hóa sâu rộng, gắn liền với phong trào đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa tại từng khu dân cư. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa quản lý di tích, sinh hoạt lễ hội và tuyên truyền giáo dục đã tạo nên một hệ sinh thái văn hóa bền vững, nơi tinh hoa được nuôi dưỡng và lan tỏa.

Tìm hiểu và thực hành Hát Xoan là hoạt động giáo dục được tổ chức thường xuyên trong các nhà trường.

Một trong những kết quả ấn tượng nhất trong 5 năm qua là việc duy trì và tổ chức thành công hơn 100 buổi sinh hoạt, trình diễn Hát Xoan tại các di tích lịch sử trên địa bàn. Tiếng hát Xoan giờ đây không chỉ vang lên trong các dịp lễ hội truyền thống như Lễ hội Cướp bông ném chài đền Vân Luông hay Lễ hội đình An Thái mà còn trở thành món quà tinh thần đặc sắc phục vụ du khách thập phương. Chính sự hiện diện thường xuyên này đã giúp quảng bá mạnh mẽ hình ảnh vùng đất và con người Phú Thọ giàu bản sắc đến với cộng đồng trong và ngoài tỉnh, biến di sản thành động lực phát triển văn hóa - xã hội địa phương.

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch – Trùm phường Xoan An Thái chia sẻ: Khi biểu diễn Hát Xoan phục vụ du khách, tôi cảm nhận rằng họ rất yêu thích và mong muốn được tham gia cùng trong các tiết mục, đặc biệt là du khách nước ngoài. Trong các chương trình, chúng tôi luôn giành một tiết mục để giao lưu, hướng dẫn và cùng du khách biểu diễn. Qua đó, Hát Xoan một lần nữa đến gần hơn với mọi người, ở khắp mọi nơi trên thế giới. Tại địa phương, tôi rất tự hào vì mỗi phường Xoan hiện nay đã có 4-5 thế hệ cùng tham gia trình diễn, đó là minh chứng rõ nét nhất cho sự thành công trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản này.

Thế hệ trẻ đang tiếp nối truyền thống của cha ông, trở thành hạt nhân văn nghệ, trình diễn Hát Xoan phục vụ du khách tại đình Hùng Lô.

Song song với các hoạt động biểu diễn, công tác truyền dạy cho thế hệ kế cận tại Vân Phú cũng được triển khai một cách bài bản và đầy tâm huyết thông qua các lớp học trực tiếp do những nghệ nhân gạo cội đứng lớp. Với 5 lớp truyền dạy cho hàng trăm lượt học sinh và đoàn viên thanh niên, Vân Phú đã thành công trong việc “truyền lửa” di sản cho những mầm non tương lai. Những buổi học không chỉ dừng lại ở kỹ thuật lấy hơi, gõ phách mà còn giúp các em hiểu về nguồn cội, hình thành lòng tự hào và trách nhiệm đối với truyền thống quê hương. Đặc biệt, việc đưa Hát Xoan vào các chương trình ngoại khóa trường học đã tạo ra những khoảnh khắc xúc động khi các em nhỏ tự nguyện tham gia để tiếng Hát Xoan không bao giờ tắt.

Để tạo môi trường thực hành di sản tốt nhất, công tác phục hồi không gian diễn xướng cũng được chú trọng. Những di tích gắn liền với lịch sử Hát Xoan như đình An Thái, Hùng Vương Tổ Miếu đã được đầu tư tôn tạo khang trang, giúp các phường Xoan có đầy đủ điều kiện để thực hành nghi lễ đúng với giá trị gốc. Bên cạnh nguồn ngân sách nhà nước, địa phương đã huy động hiệu quả nguồn lực xã hội hóa để mua sắm nhạc cụ, trang phục, cho thấy sự đồng lòng rất lớn từ các doanh nghiệp và cá nhân trong việc bảo vệ báu vật quốc gia. Đồng thời, phường cũng đóng góp tích cực vào việc đào tạo đội ngũ nghệ nhân kế cận có trình độ kỹ năng biểu diễn xuất sắc, đảm bảo tính nối tiếp không đứt quãng của dòng chảy văn hóa qua các thế hệ.

Dù hành trình gìn giữ di sản vẫn còn những thách thức, nhưng Vân Phú đã chủ động thích ứng bằng những định hướng sáng tạo trong giai đoạn mới. Địa phương đang tăng cường ứng dụng công nghệ số, xây dựng kho tư liệu điện tử để di sản có thể tiếp cận rộng rãi hơn thông qua các nền tảng mạng xã hội mà giới trẻ ưa chuộng. Trong thời gian tới, Vân Phú tiếp tục kiên trì với mục tiêu xây dựng không gian biểu diễn cộng đồng gắn với du lịch trải nghiệm. Hát Xoan sẽ trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng qua các mô hình “Hát Xoan làng cổ”, biến các di tích tại Vân Phú thành những điểm đến văn hóa hấp dẫn, nơi du khách có thể trực tiếp tham gia học hát và trải nghiệm đời sống văn hóa bản địa đầy sức sống.

Lê Hoàng