“Lá chắn” trước biến động thiên tai

Phú Thọ nằm ở vị trí trung tâm kết nối vùng Trung du và miền núi phía Bắc với đồng bằng Bắc Bộ, có diện tích tự nhiên hơn 9,3 nghìn km2, dân số trên 4 triệu người sinh sống tại 148 xã, phường. Địa hình đa dạng với vùng núi cao, đồi trung du và đồng bằng ven sông; đặc biệt, hệ thống 7 con sông lớn cùng gần 5.000 công trình thủy lợi, trong đó có 3.882 hồ, đập đã tạo nên mạng lưới thủy văn dày đặc, đan xen.

Hồ chứa nước Ngòi Giành xã Trung Sơn có dung tích thiết kế gần 37 triệu m3 giúp trữ nước mùa khô hạn và cắt lũ, giảm áp lực cho vùng hạ lưu khi mưa lớn.

Nguồn tài nguyên nước dồi dào ấy là mạch sống cho sản xuất, là phù sa nuôi dưỡng những cánh đồng bạt ngàn, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn những hiểm họa khôn lường từ lũ dữ mỗi khi mùa mưa bão kéo về. Người xưa có câu “nhất thủy, nhì hỏa” để răn dạy về sự tàn khốc của giặc nước, và với một địa hình chuyển tiếp mạnh mẽ như Phú Thọ, thách thức này lại càng trở nên hiển hiện và trực diện hơn bao giờ hết.

Diễn biến thiên tai những năm gần đây đã không còn tuân theo những quy luật thông thường mà trở nên hung dữ, khó lường và cực đoan hơn dưới tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu. Những cơn mưa trắng trời xối xả đổ xuống, tiếng nước lũ gầm gào ào ào tràn về hay những tiếng nổ lục bục từ sâu trong lòng đất báo hiệu sạt lở đã trở thành nỗi ám ảnh kinh hoàng đối với bà con ở các vùng xung yếu. Thiên nhiên khi phẫn nộ có thể quét sạch thành quả lao động của cả một đời người chỉ trong tích tắc.

Xây dựng công trình khẩn cấp khắc phục sự cố sạt lở bờ, vở sông đê hữu Thao đoạn Km73+100 - Km73+300, thuộc xã Tam Nông.

Số liệu thực tế đã minh chứng cho sự khốc liệt này khi chỉ tính riêng trong 5 năm gần đây, tỉnh đã phải khẩn trương huy động nguồn lực để sắp xếp, ổn định chỗ ở cho 360 hộ dân trong các dự án tập trung và hỗ trợ kinh phí trực tiếp cho 93 hộ di dời khỏi vùng nguy hiểm.

Tại những bản làng xa xôi, hẻo lánh, đã có 72 hộ dân được quy hoạch lại nơi ở để tránh nguy cơ sạt lở luôn rình rập. Dù ngành Nông nghiệp tỉnh vẫn nỗ lực giữ vững đà tăng trưởng với giá trị sản xuất năm 2025 đạt con số ấn tượng 45.409 tỷ đồng, song áp lực bảo đảm an toàn trước thiên tai ngày càng lớn, đòi hỏi cách tiếp cận chủ động, bền vững hơn.

Trước bài toán hóc búa về an toàn tính mạng và tài sản của Nhân dân, tỉnh đã chuyển mạnh từ tư duy “ứng phó bị động” sang “phòng ngừa tích cực”, lấy phòng là chính, kết hợp ứng phó kịp thời và khắc phục nhanh theo phương châm “bốn tại chỗ”, “ba sẵn sàng”. Một trong những giải pháp trọng tâm là ban hành Quyết định số 514/QĐ-UBND ngày 24/2/2026 về Kế hoạch thực hiện Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đến năm 2030”, tạo nền tảng xây dựng hệ thống phòng, chống thiên tai từ sớm, từ xa và ngay từ cơ sở.

Cầu Sông Lô (xã Đoan Hùng) đang được khẩn trương sửa chữa, phấn đấu hoàn thành trước mùa mưa bão.

Cùng với đó, tỉnh tập trung đầu tư hạ tầng phòng, chống thiên tai. Năm 2025, đã triển khai 26 công trình, dự án trọng điểm; xây dựng 14,4km đê kè; bê tông hóa hơn 128km kênh mương; nâng cấp 17 hồ, đập. Các công trình không chỉ góp phần điều tiết nước, cắt lũ mà còn bảo đảm an toàn cho vùng hạ du, ổn định sản xuất và đời sống Nhân dân.

Nâng cao nhận thức và năng lực tự bảo vệ của mỗi người dân chính là chìa khóa then chốt để biến những nỗ lực của chính quyền thành sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội. Kế hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 514/QĐ-UBND đã đặt ra những mục tiêu cụ thể, sát sườn với đời sống thực tế khi phấn đấu đến năm 2030, 100% người dân ở các vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp của thiên tai được trang bị đầy đủ kỹ năng phòng tránh.

Nội dung tuyên truyền được đổi mới, kết hợp trực quan, ứng dụng công nghệ số; đồng thời đưa kiến thức phòng, chống thiên tai vào chương trình giáo dục nhằm hình thành ý thức chủ động cho thế hệ trẻ.

Việc xây dựng lực lượng xung kích tại cơ sở, duy trì trực 24/24 giờ tại các điểm xung yếu; kết hợp kinh nghiệm dân gian với ứng dụng công nghệ trong giám sát, cảnh báo thiên tai đã nâng cao hiệu quả phòng, chống. Thông tin chỉ đạo, cảnh báo được truyền tải kịp thời đến người dân thông qua hệ thống truyền thanh và các nền tảng số, góp phần giảm thiểu rủi ro.

Có thể khẳng định, với định hướng đúng đắn và giải pháp đồng bộ, tỉnh đang từng bước xây dựng “lá chắn” vững chắc trước biến động thiên tai. Khi hạ tầng được củng cố, nhận thức cộng đồng được nâng cao và “thế trận lòng dân” được phát huy, Phú Thọ sẽ chủ động ứng phó hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại, tạo nền tảng phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Lê Hoàng