Liên kết sản xuất và tiêu thụ - Hướng đi cho các hợp tác xã nông nghiệp

Kể từ khi Luật Hợp tác xã (HTX) 2023 có hiệu lực, diện mạo kinh tế tập thể đã có nhiều thay đổi rõ rệt theo hướng tích cực. Để đáp ứng yêu cầu của thị trường, nhiều HTX tổ chức liên kết với nhau hoặc với nông dân để đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng diện tích sản xuất, đồng thời bảo đảm nguồn hàng cung cấp cho đối tác.

Nhờ xây dựng chuỗi liên kết, sản phẩm mỳ gạo Hùng Lô, phường Vân Phú đã mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu, nâng cao thu nhập cho các thành viên.

Thích ứng với yêu cầu phát triển

Chỉ đạo các thành viên đóng gói rau củ, hoàn thành dán tem nhãn để vận chuyển đến các siêu thị, trung tâm thương mại, anh Nguyễn Văn Nghĩa, Giám đốc HTX Rau an toàn Tứ Xã, xã Phùng Nguyên chia sẻ: Hiện nay, ngoài hơn 20ha đất sản xuất tại địa phương, HTX đang liên kết với gần 100 hộ nông dân ở các xã như Tân Lạc, Tam Dương, Tam Đảo và khu vực Mộc Châu (tỉnh Sơn La) để trồng các loại rau với tổng diện tích gần 20ha. Tất cả đều được ký hợp đồng để bảo đảm các tiêu chuẩn theo HACCP, VietGAP, ISO... xây dựng kế hoạch gieo trồng gối vụ... Nhờ đó, HTX luôn có nguồn hàng dồi dào, đa dạng để cung ứng cho các đối tác như hệ thống siêu thị Coop Mart, Winmart, Go... bảo đảm việc làm cho các thành viên với mức thu nhập bình quân gần 10 triệu đồng/người/tháng. Theo chúng tôi nhận thấy, việc liên kết sản xuất rất thích hợp với việc phát triển của các HTX nông nghiệp hiện nay, vừa tạo được nguồn cung ứng ổn định, vừa giúp người nông dân có việc làm, thu nhập ổn định.

Đến nay, toàn tỉnh có 1.148 HTX đang hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp; 1.234 trang trại đạt tiêu chí theo quy định; 451 tổ hợp tác chuyên về sản xuất nông nghiệp. Đồng thời đã triển khai 207 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn đối với các sản phẩm chủ lực, đặc trưng: Chè, bưởi, chuối, rau, gạo, hồng không hạt, thịt và các sản phẩm từ thịt, thủy sản, sản phẩm OCOP... Nhiều HTX đã hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, góp phần mở rộng vùng nguyên liệu sản xuất, đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm cho nông dân, tránh tình trạng “được mùa mất giá”, sản xuất tập trung cùng mặt hàng, cùng thời điểm...

Trên địa bàn tỉnh đã xuất hiện nhiều mô hình liên kết đạt hiệu quả tốt như: Sản xuất ớt xuất khẩu tại xã Cẩm Khê, cho lợi nhuận 830 triệu đồng/ha, sản xuất, tiêu thụ sản phẩm chuối tiêu quy mô hơn 70ha ha tại các xã Hoàng Cương, Vĩnh Chân, Tam Nông... cho thu nhập trên 10 tỷ đồng/năm; sản xuất tiêu thụ sản phẩm bưởi tại các xã Bằng Luân, Chí Đám, Đoan Hùng, Xuân Viên... cho thu nhập bình quân 250 - 300 triệu đồng/ha; sản xuất rau an toàn ở khu vực Tam Dương, Tam Đảo; cây ăn quả ở khu vực Cao Phong, trồng mía ở khu vực Yên Thủy...

Những mô hình trên đã chứng tỏ hiệu quả hướng đi mới, phù hợp với các HTX nông nghiệp hiện nay. Tuy nhiên, để việc liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị thực sự phát triển bền vững, các ngành chức năng của tỉnh, các địa phương cần có kế hoạch phát triển cụ thể, đẩy mạnh liên kết “4 nhà” trong phát triển các loại cây trồng, vật nuôi; rà soát, quy hoạch hàng hóa theo vùng, mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng sản phẩm các vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Bên cạnh đó, cần quan tâm phát triển công nghiệp chế biến nông sản gắn với phát triển vùng nguyên liệu tập trung và tiêu thụ sản phẩm; tạo cơ chế thông thoáng để khuyến khích doanh nghiệp có tiềm lực tham gia tổ chức sản xuất theo hướng hợp tác, liên kết theo chuỗi giá trị.

Lan tỏa các hình thức liên kết

Thành viên HTX Rau an toàn Tứ Xã, xã Phùng Nguyên thu hoạch sản phẩm cung cấp cho đối tác theo hợp đồng liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Hiện nay, dù HTX có chuỗi liên kết quy mô còn nhỏ, song bước đầu góp phần tạo hướng phát triển bền vững cho kinh tế tập thể, phù hợp với yêu cầu đổi mới của kinh tế thị trường. Một số địa phương bắt đầu có định hướng, đầu tư mạnh mẽ để hình thành các HTX chuyên ngành phát triển sản phẩm thế mạnh, liên kết sản xuất tiêu thụ bền vững. Đồng thời, để phát triển các chuỗi liên kết đạt hiệu quả cao, các HTX dịch vụ nông nghiệp cần phát huy hơn nữa vai trò trong việc liên kết hợp tác, đẩy mạnh chuyển giao ứng dụng khoa học - kỹ thuật và cơ giới hóa trong quá trình sản xuất. Các cơ quan chức năng tăng cường hướng dẫn địa phương, đơn vị sản xuất xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý cho nông sản; thường xuyên dự báo thị trường tiêu thụ, giá cả hàng hóa theo tháng hoặc theo mùa để người dân, doanh nghiệp chủ động tìm đầu ra cho sản phẩm, góp phần bình ổn thị trường, tránh tình trạng “được mùa rớt giá, được giá mất mùa”.

Ông Nguyễn Văn Quân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường đánh giá: Để đẩy mạnh tổ chức liên kết sản xuất nông nghiệp, hình thành chuỗi liên kết hoàn chỉnh cần sự vào cuộc mạnh mẽ của các chủ thể gồm: HTX, doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Sự liên kết này giúp các HTX xây dựng quy trình sản xuất theo hướng an toàn; kêu gọi doanh nghiệp đầu tư, liên kết theo chuỗi gắn với tiêu thụ; tổ chức nâng cao năng lực, trình độ, kỹ năng cho cán bộ quản lý HTX, kỹ năng đàm phán ký kết hợp đồng..., từ đó giúp thành viên HTX hiểu được nhu cầu của người tiêu dùng, làm ra những sản phẩm theo yêu cầu với giá trị kinh tế cao hơn, thay vì sản xuất và tiêu thụ truyền thống “bán cái mình có” như trước.

Nhằm sản xuất quy mô lớn, chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu cạnh tranh trong thời gian tới, việc liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm rất quan trọng. Trong đó, cần sự hợp tác chặt chẽ giữa HTX với thành viên, HTX với HTX, HTX với doanh nghiệp và các thành phần kinh tế khác theo mô hình chuỗi giá trị, nhằm cung cấp vốn, vật tư, máy móc, công nghệ, kỹ thuật cho đầu vào và bao tiêu sản phẩm, tạo ra sức mạnh tổng hợp, nâng cao khả năng ứng phó với các rủi ro trong sản xuất, kinh doanh.

Để việc liên kết giữa người dân - HTX - doanh nghiệp được bền vững, các hợp đồng phải có sự ràng buộc pháp lý chặt chẽ. Các bên tham gia phải có sự tin tưởng, chia sẻ với nhau, nhất là trong thời điểm giá cả thị trường có sự biến động. Đó chính là yếu tố tiên quyết bảo đảm lợi ích cho các bên, phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế thị trường hiện nay.

Quân Lâm