Nâng tầm sức mạnh văn hóa vùng Đất Tổ - Động lực quan trọng cho phát triển bền vững

Phát triển văn hóa và con người là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển nhanh, bền vững. Quan điểm đó tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ trong Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, văn kiện có ý nghĩa định hướng lớn trong giai đoạn đất nước bước vào thời kỳ phát triển mới. Nghị quyết nhấn mạnh văn hóa phải thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, gắn kết hài hòa với chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại; thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia.

Biểu diễn Hát Xoan phục vụ du khách tại Đình Hùng Lô.

Nhìn lại lịch sử hơn bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc, con người Việt Nam đã tích lũy, tạo ra và phát huy nhiều giá trị, bản sắc văn hóa riêng, làm nên hồn cốt của dân tộc; đồng thời tiếp thu và góp phần đóng góp quan trọng vào nền văn hóa chung của nhân loại. Nhận thức sâu sắc được vị trí, vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của văn hóa trong sự phát triển của đất nước, của dân tộc, trong suốt quá trình lãnh đạo thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn quan tâm và khẳng định vai trò, vị trí văn hóa trong quá trình phát triển. Ngay từ năm 1930, trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên, Đảng đã đề cập đến vấn đề phải phát triển văn hóa của dân tộc; đến năm 1943, Đảng tiếp tục đề ra “Đề cương văn hóa Việt Nam”, được coi là cương lĩnh đầu tiên của Đảng về văn hóa, trong đó đã chỉ rõ “Mặt trận văn hóa là một trong ba mặt trận (chính trị, kinh tế, văn hóa)”; Chủ tịch

Hồ Chí Minh tiếp tục nâng tầm vai trò của văn hóa khi khẳng định “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Ngày 24/11/2021, tại Hội nghị văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng về lĩnh vực văn hóa, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh lại câu nói “... văn hóa nói lên bản sắc của một dân tộc, văn hóa còn dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất”.

Thực tiễn lịch sử đã chứng minh sức mạnh, vai trò, tầm quan trọng của văn hóa đối với vận mệnh của dân tộc, sự nghiệp cách mạng của Đảng và quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong mỗi giai đoạn. Ngày nay, việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa là nhiệm vụ quan trọng của mọi quốc gia, gắn liền với phát triển bền vững, làm phong phú đời sống tinh thần của người dân và sự vận hành hiệu quả của Nhà nước.

Năm 2025, tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh Phú Thọ đạt 10,52%; thu ngân sách ước đạt 57.409 tỷ đồng (cao nhất từ trước đến nay của cả 3 tỉnh Vĩnh Phúc - Phú Thọ - Hòa Bình trước hợp nhất), đứng thứ 4 toàn quốc, đứng thứ nhất vùng Trung du và miền núi phía Bắc, vượt mục tiêu tăng trưởng Chính phủ giao 10%; cùng với đó đã mở ra nhiều không gian phát triển mới với những lợi thế vượt trội cả về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên cho đến các giá trị lịch sử, di sản, văn hóa.

Theo số liệu mới nhất của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, sau sáp nhập, tỉnh có 4.758 di sản, với 2.778 địa điểm có di tích thuộc nhiều loại hình như di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật, khảo cổ, danh lam thắng cảnh. Trong đó, có 6 di tích lịch sử văn hóa được xếp hạng quốc gia đặc biệt, gồm: Khu di tích lịch sử Đền Hùng, danh thắng Tây Thiên, tháp Bình Sơn, đình Thổ Tang, cụm đình Hương Canh, hang Xóm Trại và mái đá Làng Vành. Ngoài ra còn có 176 di tích quốc gia, 797 di tích cấp tỉnh.

Tỉnh sở hữu 6 bảo vật quốc gia, gồm: Trống đồng Đền Hùng, Bộ khóa đai lưng bằng đồng, Sưu tập Nha chương, Tượng Mẫu Âu Cơ, Bàn thờ Phật bằng đá và Tháp gốm men chùa Trò. Về di sản văn hóa phi vật thể, toàn tỉnh có 1.980 di sản, trong đó, 41 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; đặc biệt, 2 di sản được UNESCO ghi danh và công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là “Hát Xoan Phú Thọ” và “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ”. Bên cạnh đó, Phú Thọ cũng là vùng đất lan tỏa của 3 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại khác là Kéo co (Hương Canh), hát Ca Trù và Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Hệ thống di tích, di sản nêu trên là tài sản quý giá, là nguồn lực quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh trong thời gian tới.

Tuy nhiên, việc khai thác và phát huy giá trị văn hóa vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế vùng Đất Tổ. Nhiều giá trị văn hóa chưa được chuyển hóa đầy đủ thành nguồn lực phát triển; sự gắn kết giữa bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, kinh tế còn hạn chế, cần tiếp tục được đẩy mạnh.

Đồng bào dân tộc Mường diễn xướng dân gian tại Lễ hội Đền Hùng.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, việc nâng tầm sức mạnh văn hóa vùng Đất Tổ có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của tỉnh. Vì vậy, cần tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọngtâm sau:

Một là, tiếp tục nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí của văn hóa; coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh, động lực phát triển bền vững và phải đặt ngang hàng với các lĩnh vực khác. Cần lấy nền tảng văn hóa, con người vùng Đất Tổ và bản sắc các dân tộc trong tỉnh làm động lực cho phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế; từng bước xây dựng công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế có thế mạnh của tỉnh.

Hai là, bám sát tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, xác định phát triển văn hóa, nguồn lực con người trở thành nền tảng, sức mạnh nội sinh, động lực cho phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Để biến chủ trương thành kết quả cụ thể, cần có tư duy mới, giải pháp đồng bộ và cách làm đột phá; nhận diện đúng các giá trị, tiềm năng, lợi thế gắn với di tích lịch sử, di sản văn hóa để đánh thức nguồn lực đang tiềm ẩn, biến tiềm năng văn hóa thành động lực phát triển.

Ba là, gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn và phát huy; lấy văn hóa để định hình phát triển du lịch và ngược lại. Cần coi các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể là tài nguyên du lịch, đưa văn hóa, du lịch trở thành hoạt động kinh tế, nguồn lực quan trọng của tỉnh. Muốn vậy, phải đổi mới tư duy, gắn phát triển kinh tế với phát triển văn hóa và du lịch; tạo đột phá về sản phẩm, cách tiếp cận, phương thức quản lý, nhất là vận dụng hiệu quả phương châm “6 biến - 2 hóa”, gồm: Biến di sản thành tài sản; biến văn hóa thành hàng hóa; biến tài nguyên thành tài chính; biến giá trị thành giá cả; biến môi trường thành thị trường; biến nguồn lực thành động lực và kinh tế hóa văn hóa; văn hóa hóa kinh tế.

Bốn là, tạo đột phá trong chuyển đổi số lĩnh vực văn hóa; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và bảo tồn, phát huy, quảng bá các giá trị văn hóa, di sản. Cần chú trọng xây dựng thương hiệu, nhận diện văn hóa - du lịch Phú Thọ thông qua các sản phẩm có bản sắc; tăng cường quảng bá trên nền tảng số.

Năm là, bám sát các chủ trương, quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển văn hóa để xây dựng kế hoạch phù hợp; huy động nguồn lực cho phát triển văn hóa, du lịch, thể thao của tỉnh. Trong đó, cần khai thác hiệu quả nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035; sớm cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị phù hợp với thực tiễn tỉnh Phú Thọ.

Sáu là, với vị thế vùng đất cội nguồn của dân tộc Việt Nam, tỉnh cần chủ động nghiên cứu, đề xuất với Trung ương ban hành chủ trương, cơ chế phù hợp để phát huy giá trị văn hóa vùng Đất Tổ; đồng thời kiến nghị cơ chế đặc thù nhằm huy động nguồn lực cho phát triển, khơi dậy tinh thần cả nước hướng về Đất Tổ.

Với những giá trị văn hóa đặc sắc và truyền thống lịch sử lâu đời, cùng với niềm tin và quyết tâm đổi mới, tỉnh Phú Thọ sẽ tiếp tục nâng tầm sức mạnh văn hóa vùng Đất Tổ, góp phần đưa văn hóa trở thành động lực quan trọng cho phát triển bền vững, tự tin cùng cả nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Hồ Đình Lưỡng - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh