Người Mường hướng về Giỗ Tổ Hùng Vương

Trong lịch sử dựng nước, người Mường, đặc biệt là người Mường ở Phú Thọ luôn gắn bó mật thiết với Đền Hùng và thời đại Hùng Vương, một biểu tượng thiêng liêng của cội nguồn dân tộc. Mỗi dịp Giỗ Tổ mùng 10 tháng Ba (âm lịch), tình cảm ấy lại được bồi đắp, lan tỏa qua nhiều thế hệ.

Thiếu nữ Mường dâng hương tại Đền Hùng.

Trên núi Nghĩa Lĩnh uy nghi, Đền Hùng không chỉ là không gian tâm linh mà còn là điểm hội tụ văn hóa của cộng đồng người Việt, trong đó có người Mường, một dân tộc người Việt cổ được xem là “anh em gần gũi” với người Kinh trong tiến trình hình thành nhà nước Văn Lang.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, người Mường và người Việt có chung một gốc từ cư dân Lạc Việt cổ. Theo truyền thuyết hay Sử thi “Đẻ đất đẻ nước” của dân tộc Mường đã kể về thời kỳ dựng nước đầu tiên, nơi các Vua Hùng hiện lên như những vị thủ lĩnh tối cao của cộng đồng. Chính vì vậy, trong tâm thức người Mường, Đền Hùng không phải là một không gian xa lạ, mà là phần ký ức chung, là nơi khẳng định mối liên kết huyết thống và văn hóa giữa các nhóm cư dân.

Ở các vùng miền núi của tỉnh như các xã Thanh Sơn, Tân Sơn, Yên Lập..., cộng đồng người Mường chiếm tỷ lệ lớn. Từ nhiều đời nay, họ vẫn duy trì phong tục hướng về ngày Giỗ Tổ với những nghi thức riêng mang đậm bản sắc.

Ông Bùi Văn Khánh - 62 tuổi, người Mường ở xã Thanh Sơn chia sẻ: “Từ nhỏ tôi đã được cha ông dạy bảo về nguồn gốc tổ tiên. Mỗi năm đến ngày mùng 10/3 âm lịch, dù bận đến đâu, gia đình tôi cũng thu xếp lên Đền Hùng thắp hương. Đó là cách để con cháu nhớ về nguồn gốc của mình”.

Không chỉ người Mường vùng gần trung tâm của tỉnh, cộng đồng người Mường vùng Nam - miền đất từng được xem là “cái nôi” của văn hóa Mường cũng hướng về Đền Hùng với tình cảm sâu sắc.

Cứ đến dịp Giỗ Tổ, nhiều đoàn người từ các xã Lạc Sơn, Tân Lạc, Cao Phong... lại tổ chức hành hương về Đền Hùng. Có những đoàn mang theo các làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống, góp phần làm phong phú thêm không gian lễ hội.

Bà Đinh Thị Mến, người Mường ở xã Lạc Sơn cho biết: “Chúng tôi coi việc về Đền Hùng như về thăm ông bà tổ tiên. Đi không chỉ để lễ mà còn dạy cho con cháu hiểu rằng mình từ đâu mà có. Người Mường hay người Kinh đều cùng chung một gốc”.

Đồng bào dân tộc Mường luôn gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Trong lịch sử, vai trò của người Mường đối với vùng đất Đền Hùng không dừng lại ở khía cạnh văn hóa, tâm linh mà còn gắn liền với việc bảo vệ và gìn giữ không gian thiêng. Nhiều tư liệu cho thấy, trong các giai đoạn lịch sử khác nhau, cư dân Mường sinh sống quanh khu vực Đền Hùng đã góp phần bảo vệ vùng đất linh thiêng, duy trì các nghi lễ thờ cúng Vua Hùng khi đất nước trải qua biến động.

Những làng Mường cổ ở ven vùng Đền Hùng từng là nơi lưu giữ nhiều phong tục, tập quán gần gũi với nghi lễ thờ Hùng Vương. Chính sự tiếp nối bền bỉ này đã góp phần giúp Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không bị gián đoạn, trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Ở góc độ văn hóa, người Mường còn đóng góp quan trọng vào việc làm giàu bản sắc lễ hội Đền Hùng. Những làn điệu dân ca, những điệu múa truyền thống, hay cách chế biến các món ăn đặc trưng... đều góp phần tạo nên một không gian lễ hội đa dạng, phản ánh sự giao thoa giữa các tộc người trong cùng một cội nguồn. Điều này càng làm nổi bật ý nghĩa đoàn kết dân tộc, một giá trị cốt lõi của Giỗ Tổ Hùng Vương.

Đặc biệt, những năm gần đây, chính quyền địa phương đã chú trọng phát huy vai trò của cộng đồng người Mường trong các hoạt động liên quan đến Đền Hùng. Các chương trình giao lưu văn hóa, trình diễn nghệ thuật dân gian, trưng bày sản phẩm truyền thống... có sự tham gia tích cực của người Mường, qua đó góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Không chỉ ở phạm vi địa phương, tinh thần hướng về cội nguồn của người Mường được lan tỏa đến người Mường sinh sống xa quê. Nhiều người dù đi làm việc ở các tỉnh, thành phố vẫn thu xếp thời gian về Phú Thọ vào dịp Giỗ Tổ, hoặc tổ chức các hoạt động tưởng nhớ Vua Hùng tại nơi sinh sống.

Chị Hà Thị Lan - người dân tộc Mường đang làm việc tại Hà Nội chia sẻ: “Năm nào tôi cũng cố gắng về quê dịp Giỗ Tổ để đi Đền Hùng cùng gia đình. Nếu không về được thì thắp hương tại nhà, đó là cách để tôi giữ sợi dây kết nối với quê hương”.

Có thể thấy, từ quá khứ đến hiện tại, người Mường luôn giữ một vị trí đặc biệt trong không gian văn hóa Đền Hùng. Họ không chỉ góp phần gìn giữ ký ức về thời đại Hùng Vương, mà còn là những chủ thể tích cực trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Trong dòng chảy hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, sự gắn bó của người Mường với Đền Hùng càng trở nên ý nghĩa.

Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày lễ chung của dân tộc Việt Nam. Hình ảnh những đoàn người Mường trong tỉnh và nhiều nơi khác cùng các dân tộc anh em trên cả nước hội tụ về Nghĩa Lĩnh đã trở thành minh chứng sống động cho sức mạnh cội nguồn, nơi mọi khác biệt được dung hòa trong một niềm tin chung “Con Lạc cháu Hồng”.

Hồng Trung