Những người gìn giữ lăng miếu Tổ tiên

Giữa không gian linh thiêng của núi rừng Nghĩa Lĩnh, có những người ngày ngày lặng lẽ giữ ấm nhang đèn nơi thờ Tổ, để không gian thờ tự luôn trang nghiêm, nền nếp. Họ là những thủ từ, phụ từ, nhà sư không chỉ có nhiệm vụ trông coi di tích, mà còn “giữ lửa” thực hành Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, để mỗi bước chân hành hương đều được nâng niu trong sự trang nghiêm, thành kính, góp phần giữ gìn nét đẹp văn hóa trên quê hương Đất Tổ.

Được tuyển chọn làm ông từ tại Khu Di tích lịch sử đặc biệt quốc gia Đền Hùng là niềm vinh dự, tự hào đối với mỗi cá nhân, gia đình, dòng họ, song cũng là trách nhiệm lớn lao trong việc trông coi, gìn giữ nơi thờ tự các Vua Hùng. Năm nay, ông Đào Trọng Khải (70 tuổi) ở khu 2, xã Hy Cương được tuyển chọn là Thủ từ Đền Giếng. Nhận nhiệm vụ, ông xem đây là niềm vinh dự của bản thân, gia đình, địa phương và xác định rõ tư tưởng, trách nhiệm khi được thay mặt đồng bào cả nước trông nom lăng miếu tổ tiên, hướng dẫn cộng đồng thực hành các nghi lễ tín ngưỡng nơi cội nguồn dân tộc.

Đã thành thông lệ, hàng ngày từ 6h, Thủ từ Đào Trọng Khải đã có mặt tại Đền Giếng bắt đầu ngày làm việc mới. Sau khi mở cửa đền, ông quét dọn, chỉnh trang khuôn viên, bao sái ban thờ, thay nước, lên hương để chuẩn bị đón khách. Ngày thường, công việc kéo dài đến 18h30’, nhưng vào dịp lễ, Tết hoặc những ngày cao điểm, ông ở lại muộn hơn để phục vụ du khách. Ngoài việc nhang khói, trông coi di tích, ông còn trực tiếp hướng dẫn người dân và du khách thực hiện đúng nghi thức khi dâng hương.

Thủ từ Đền Giếng Đào Trọng Khải lên hương chuẩn bị đón du khách chiêm bái.

Ông Khải chia sẻ: “Không gian trong đền không rộng, vì vậy khi hành lễ, tôi hướng dẫn người dân nên đứng thay vì quỳ gối để đảm bảo trật tự, tránh gây cản trở. Khi vào lễ, cần bỏ mũ, chỉnh lại trang phục để thể hiện sự tôn kính. Du khách thắp hương tại lư hương bên ngoài, sau đó mới vào trong hành lễ, vừa đảm bảo an toàn, vừa giữ không gian thờ tự thông thoáng”. Với cách hướng dẫn nhẹ nhàng, dễ hiểu của ông giúp du khách cảm thấy hài lòng và tự giác chấp hành. Nhờ đó, hoạt động tín ngưỡng tại Đền Giếng diễn ra nền nếp, hạn chế tình trạng chen lấn, thiếu trang nghiêm.

Thủ từ Đền Hạ Hoàng Văn Chung sắp xếp khu vực hành lễ đảm bảo trang nghiêm, tôn kính.

Tại Đền Hạ, ông Hoàng Văn Chung, sinh năm 1959, ở khu 3, xã Lâm Thao ngày ngày đảm nhiệm công việc thủ từ với tinh thần trách nhiệm cao. Mặc dù mới nhận nhiệm vụ từ tháng 1/2026, nhưng ông Chung đã nắm vững các quy định, quy chế và luôn chủ động phối hợp với lực lượng chức năng trong việc giữ gìn trật tự, vệ sinh môi trường ở khu vực đền. Những ngày đông khách, ông thường xuyên nhắc nhở du khách xếp hàng, không chen lấn, không xả rác, giữ gìn cảnh quan chung. Bên cạnh đó, ông tham gia cùng cán bộ Khu di tích kiểm tra, bảo quản đồ thờ tự, đảm bảo an toàn phòng, chống cháy nổ. Theo chia sẻ của ông Chung, làm thủ từ không chỉ là công việc thường ngày, mà còn là trách nhiệm với di sản, với cộng đồng. Mỗi hành động, lời nói đều cần chuẩn mực để tạo sự tin tưởng, góp phần xây dựng hình ảnh Đền Hùng văn minh, thân thiện trong lòng du khách.

Theo thông lệ, vào dịp cuối năm dương lịch, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng tổ chức lớp tập huấn để tuyển chọn ông từ, phụ từ tiếp quản việc trông coi tại các đền. Mỗi đền có 1 thủ từ và 3 phụ từ. Riêng thủ từ được tuyển chọn là những người từ 60 tuổi trở lên, sinh sống tại các làng cổ dưới chân núi Nghĩa Lĩnh, gia đình có nền nếp, đủ trai và gái. Vượt qua cuộc thi tuyển, mỗi người chỉ được làm ông từ duy nhất một lần trong đời và trong thời gian tròn một năm. Còn phụ từ (người giúp việc cho ông từ) có thể làm nhiều năm.

Du khách hành lễ tại Đền Giếng.

Những năm gần đây, du khách về với Đền Hùng rất đông, đặc biệt vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa, Du lịch Đất Tổ. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý, hướng dẫn hoạt động tín ngưỡng, trong đó, vai trò của các ông từ, phụ từ rất quan trọng. Họ là những người trực tiếp tiếp xúc với du khách, vừa thực hiện nhiệm vụ trông coi di tích, vừa tuyên truyền, hướng dẫn để mỗi người dân khi về với Đất Tổ đều thực hiện đúng nghi lễ, phù hợp với thuần phong mỹ tục. Những việc làm tưởng chừng nhỏ như nhắc du khách bỏ mũ, hướng dẫn thắp hương đúng nơi quy định, không để tiền lễ sai vị trí, giữ gìn trật tự... lại góp phần quan trọng giữ gìn sự trang nghiêm của không gian thờ tự.

Mỗi ngày, hình ảnh những ông từ áo the, khăn xếp đã trở nên quen thuộc với du khách thập phương. Không ồn ào, phô trương, họ lặng lẽ góp phần gìn giữ cho các đền và lăng miếu tổ tiên luôn là điểm đến trang nghiêm, an toàn, đúng với ý nghĩa là nơi hội tụ, kết nối truyền thống của dân tộc. Chính sự tận tâm đã góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại - Tín ngưỡng thờ cúng

Hùng Vương, để mỗi người khi trở về đều cảm nhận được không khí trang nghiêm, thành kính nơi cội nguồn dân tộc.

Hồng Nhung