Phát hiện sớm - mở ra cơ hội hòa nhập cho trẻ tự kỷ

Rối loạn phổ tự kỷ ngày càng được quan tâm khi số trẻ mắc có xu hướng gia tăng, kéo theo nhu cầu khám, can thiệp và phục hồi chức năng. Phát hiện sớm, can thiệp đúng phương pháp giúp trẻ cải thiện khả năng giao tiếp, phát triển các kỹ năng và từng bước hòa nhập cộng đồng. Tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc, mô hình khám, đánh giá và can thiệp đa chuyên ngành kết hợp chuyển giao kỹ năng cho phụ huynh đang mang lại hiệu quả tích cực, giúp nhiều trẻ phát triển tốt từ những năm đầu đời.

Tại Đơn nguyên Tâm bệnh - Phục hồi chức năng, mỗi ngày đều có những câu chuyện về sự thay đổi tích cực của trẻ tự kỷ. Đằng sau những tiến bộ ấy là sự phối hợp chặt chẽ giữa đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên và chính những bậc cha mẹ - những “nhà trị liệu” đầu tiên của con mình.

Chị Nguyễn Thị Vân Anh, xã Vĩnh Tường cho biết: "Khoảng 18 tháng tuổi, gia đình thấy cháu có biểu hiện chậm nói, ít giao tiếp nên đã đưa đi khám, điều trị ở nhiều nơi nhưng không tiến triển. Khi đến Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc, cháu được đánh giá toàn diện, xây dựng chương trình can thiệp cá thể hóa và theo dõi thường xuyên. Sau một thời gian điều trị, khả năng ngôn ngữ, giao tiếp cũng như tương tác xã hội của cháu cải thiện rõ rệt. Hiện cháu có thể tham gia các hoạt động học tập, vui chơi cùng bạn bè và từng bước hòa nhập với môi trường xung quanh”.

Trẻ được tham gia các hoạt động nhóm trong quá trình điều trị tại Bệnh viện Sản nhi Vĩnh Phúc.

Theo các bác sĩ, rối loạn phổ tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh xuất hiện từ rất sớm, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi của trẻ. Những dấu hiệu thường gặp gồm: chậm nói, ít giao tiếp bằng mắt, không phản ứng khi được gọi tên, không biết chỉ tay, chia sẻ sự chú ý, thích chơi một mình và có những hành vi lặp đi lặp lại hoặc quá nhạy cảm với âm thanh, ánh sáng hay xúc giác.

Các nghiên cứu cho thấy, não bộ của trẻ nhỏ có khả năng thích nghi và hình thành các kết nối thần kinh mạnh mẽ nhất trong những năm đầu đời. Vì vậy, giai đoạn từ 18 đến 36 tháng tuổi được xem là “giai đoạn vàng” để phát hiện và can thiệp. Nếu được hỗ trợ đúng thời điểm, trẻ có nhiều cơ hội cải thiện ngôn ngữ, nhận thức, hành vi và kỹ năng xã hội.

Mỗi trẻ được điều trị theo chương trình can thiệp cá thể hóa 1-1 với bác sĩ.

Không chỉ trẻ, phụ huynh cũng trở thành một phần trong chương trình can thiệp tại các phòng trị liệu của Đơn nguyên Tâm bệnh - Phục hồi chức năng. Tại đây, những người cha, người mẹ được bác sĩ hướng dẫn, chuyển giao tỉ mỉ phương pháp điều trị để có thể thực hành cùng con ngay tại bệnh viện và tiếp tục luyện tập cho con tại nhà.

Chị Nguyễn Thị Hiền, xã Vĩnh Thành có con đang điều trị tại đây cho biết: "Ban đầu tôi rất bỡ ngỡ, không biết phải dạy con như thế nào. Được các bác sĩ và kỹ thuật viên hướng dẫn từng bài tập, tôi có thể tiếp tục luyện tập với con mỗi ngày khi về nhà. Tôi thấy mình không còn đơn độc mà luôn có các bác sĩ đồng hành”.

Bác sĩ hướng dẫn các bài tập điều hòa cảm giác áp dụng tại nhà cho phụ huynh.

Theo các bác sĩ, trẻ chỉ điều trị tại bệnh viện vài giờ mỗi ngày, còn phần lớn thời gian trẻ sống cùng gia đình. Vì vậy, hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào việc phụ huynh có duy trì các bài tập, phương pháp tương tác và môi trường học tập phù hợp tại nhà hay không. Đây cũng là xu hướng can thiệp đang được nhiều trung tâm phát triển trẻ em trên thế giới áp dụng.

Hiện nay, mỗi ngày Đơn nguyên Tâm bệnh - Phục hồi chức năng khám, tư vấn cho khoảng 15 trẻ và thực hiện can thiệp, điều trị cho khoảng 50 trẻ.

Đội ngũ điều trị được tổ chức theo mô hình đa chuyên ngành, gồm bác sĩ chuyên khoa, điều dưỡng, kỹ thuật viên phục hồi chức năng, chuyên gia tâm lý và giáo viên giáo dục đặc biệt. ThS.BS Trần Thị Nương, Trưởng Đơn nguyên Tâm bệnh - Phục hồi chức năng cho biết: "Sau khi được đánh giá toàn diện, mỗi trẻ sẽ có một chương trình can thiệp riêng phù hợp với khả năng phát triển. Bên cạnh điều trị tại bệnh viện, chúng tôi đào tạo trực tiếp cho phụ huynh phương pháp can thiệp tại nhà để cha mẹ trở thành người đồng hành cùng con trong suốt quá trình phát triển. Thực tế cho thấy, nhiều trẻ được phát hiện sớm và can thiệp đúng phương pháp đã tiến bộ rõ rệt, có thể ra viện, đi học và hòa nhập với các bạn cùng trang lứa. Đó cũng là mục tiêu mà chúng tôi hướng tới: phát hiện sớm - điều trị sớm - hòa nhập sớm".

ThS.BS Trần Thị Nương, Trưởng Đơn nguyên Tâm bệnh - Phục hồi chức năng khám, đánh giá và xây dựng chương trình can thiệp phù hợp cho trẻ.

Không chỉ điều trị, Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc còn chủ động phối hợp với một số trường mầm non trên địa bàn để tổ chức sàng lọc, phát hiện sớm trẻ có nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ trong độ tuổi từ 18 đến 36 tháng. Những trường hợp có dấu hiệu nghi ngờ sẽ được hướng dẫn đến bệnh viện để được đánh giá toàn diện và xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp.

Một thuận lợi đối với người bệnh là hiện nay việc khám, chẩn đoán và điều trị cho trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc đã được quỹ Bảo hiểm y tế thanh toán theo quy định đối với nhiều dịch vụ chuyên môn, góp phần giảm gánh nặng chi phí và tạo điều kiện để nhiều gia đình tiếp cận dịch vụ can thiệp chất lượng ngay tại địa phương.

Mỗi trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ đều có tốc độ phát triển khác nhau, nhưng đều có khả năng tiến bộ nếu được phát hiện sớm, can thiệp đúng phương pháp và nhận được sự đồng hành bền bỉ của gia đình.

Phát hiện sớm, can thiệp sớm và đồng hành lâu dài là ba yếu tố quyết định giúp trẻ rối loạn phổ tự kỷ có thêm cơ hội học tập, hòa nhập và phát huy tối đa tiềm năng của mình. Đó không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà còn cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và toàn xã hội nhằm giúp trẻ có thêm cơ hội học tập, hòa nhập và phát huy tối đa tiềm năng của mình.

Hà Giang