Phát huy giá trị văn hóa dân tộc dưới chân núi Tam Đảo

Ven chân núi Tam Đảo, từ miền núi Ngọc Thanh (phường Xuân Hòa) đến xã Hải Lựu, có trên 40 nghìn người thuộc 29 dân tộc thiểu số (DTTS) cùng sinh sống như Sán Dìu, Cao Lan, Tày, Nùng... Mỗi dân tộc đều có nét văn hóa riêng, phong phú và độc đáo, góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng. Việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ gìn giữ di sản mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Phiên chợ tình ở xã Đạo Trù được tổ chức thường xuuyên thu hút người Sán Dìu đến giao lưu hát Soọng Cô

Các DTTS vùng ven núi Tam Đảo, núi Sáng, núi Thằn Lằn, Ngọc Thanh... vẫn lưu giữ nhiều phong tục cổ truyền đặc sắc, dù còn tồn tại một số hủ tục trong cưới hỏi, tang ma hay sinh hoạt thường ngày. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thần linh vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần. Những vùng tập trung đông người Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu, Cao Lan... có nhiều lễ hội và làn điệu dân ca đặc sắc như hát Sình ca (Cao Lan), Soọng cô (Sán Dìu), Then và Sli (Nùng), hát Lượn (Tày)... cùng các trò chơi dân gian như ném pao, thổi khèn, bắn nỏ, kéo co, múa dân tộc...

Người Sán Dìu chuẩn bị múa hát giao duyên Soọng Cô

Những năm gần đây, thực hiện chủ trương xây dựng đời sống văn hóa mới và Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, công tác bảo tồn văn hóa các DTTS được quan tâm sâu sắc. Từ năm 2010, Sở Dân tộc - Tôn giáo tỉnh phối hợp với Viện Khoa học Xã hội Việt Nam triển khai nhiều đề tài đánh giá, hỗ trợ vùng đồng bào khó khăn, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc.

Nhờ sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền và đồng bào, nhiều phong tục đẹp được khôi phục, nhân rộng; các hủ tục dần bị loại bỏ. Nhiều lễ hội truyền thống được tổ chức thường niên như hát Soọng cô (Sán Dìu), Tết Nhảy (Dao), hát Sình ca và Lễ hội xuống đồng (Cao Lan)... góp phần khơi dậy lòng tự hào dân tộc, gìn giữ nét đẹp truyền thống. Phong trào văn hóa - văn nghệ, thể dục - thể thao quần chúng được đẩy mạnh, nâng cao tinh thần cộng đồng, bài trừ mê tín, tệ nạn xã hội.

Nhà giáo, nhà nghiên cứu văn hóa Lâm Quang Hùng (dân tộc Sán Dìu, xã Tam Đảo) chia sẻ: “Văn hóa các dân tộc thiểu số rất phong phú, được chắt lọc qua thời gian, tạo nên dòng chảy văn hóa đặc sắc trong cộng đồng. Bản sắc ấy chính là động lực tinh thần thúc đẩy lao động, sản xuất, góp phần xây dựng nông thôn mới”. Ông cũng cho biết nhiều lễ hội như Lễ hội Lồng Tồng của dân tộc Cao Lan, xã Hải Lựu nay trở thành nét đẹp không thể thiếu mỗi dịp Tết, Xuân.

Mua dây đeo túi trầu chợ Vực Chuông, xã Đạo Trù - phong tục đẹp của dân tộc Sán Dìu

Ông Nguyễn Phú Phương – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đạo Trù nhấn mạnh: “Phát huy vai trò chủ thể của đồng bào trong bảo tồn và tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống đã giúp khơi dậy sức mạnh đoàn kết, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân vùng DTTS.”

Tuy nhiên, hiện nay việc gìn giữ văn hóa DTTS ở một số nơi chưa được quan tâm đúng mức. Sự tác động của đời sống hiện đại khiến chữ viết, trang phục, lễ hội truyền thống dần mai một; nhiều nơi vẫn tồn tại tập tục lạc hậu trong tang ma, cúng bái, mê tín. Các hoạt động văn hóa - thể thao truyền thống như kéo co, ném còn, lễ hội cồng chiêng... ngày càng ít người tham gia.

Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số không chỉ là bảo tồn mà còn là quá trình chọn lọc, loại bỏ hủ tục, tiếp thu tinh hoa các nền văn hóa khác để làm giàu thêm văn hóa dân tộc. Mỗi người dân cần có ý thức gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa của cộng đồng mình, góp phần xây dựng đời sống mới đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ hội nhập.

Xuân Nguyễn