Phiên tòa giả định - Cách làm hiệu quả trong tuyên truyền pháp luật cho học sinh

Chỉ từ những mâu thuẫn nhỏ trong học đường hoặc trên mạng xã hội, không ít thanh thiếu niên đã vướng vào vòng lao lý, để lại hậu quả nặng nề cho bản thân, gia đình và xã hội. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho học sinh theo hướng trực quan, dễ hiểu và sát với đời sống.

Một trong những cách làm đang phát huy hiệu quả là tổ chức phiên tòa giả định, đưa các quy định pháp luật đến với học sinh thông qua những tình huống cụ thể. Mới đây, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 11 - Phú Thọ đã phối hợp với Trường THPT Sông Lô, xã Sông Lô tổ chức phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật với chủ đề hành vi gây rối trật tự công cộng, thu hút sự quan tâm, theo dõi của hơn 800 học sinh, cùng cán bộ, giáo viên nhà trường.

Học sinh Trường THPT Sông Lô tập trung theo dõi phiên tòa giả định.

Phiên tòa được xây dựng dựa trên một vụ việc có thật xảy ra tại xã Tam Sơn vào tháng 8/2025. Theo nội dung vụ án, xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân và thiếu kiềm chế trong ứng xử, một nhóm thanh thiếu niên chưa đủ 18 tuổi đã tụ tập, mang theo vỏ chai bia, hung khí (dao phóng lợn) để giải quyết xung đột, gây mất an ninh trật tự tại địa phương. Vụ việc khiến nhiều người hoang mang, ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội ở khu dân cư.

Tại phiên tòa giả định, toàn bộ trình tự, thủ tục tố tụng hình sự được tái hiện đầy đủ, từ phần xét hỏi, tranh tụng cho đến tuyên án. Các vai trò như hội đồng xét xử, kiểm sát viên, luật sư, bị cáo... được thể hiện rõ ràng, giúp học sinh hình dung trực quan quá trình xử lý một vụ án hình sự trong thực tế.

Đáng chú ý, phần tuyên án đã thu hút sự quan tâm, theo dõi của học sinh khi đối tượng chủ mưu trong vụ án bị xử phạt 1 năm 9 tháng tù giam về hành vi gây rối trật tự công cộng; các đối tượng còn lại, do chưa đủ 18 tuổi và có nhiều tình tiết giảm nhẹ, bị xử phạt 1 năm 4 tháng tù treo. Qua đó, học sinh nhận thức rõ rằng, dù ở độ tuổi nào, hành vi vi phạm pháp luật đều phải chịu hậu quả tương xứng.

Trình tự phiên tòa giả định được thực hiện đầy đủ, nghiêm túc như phiên tòa xét xử.

Thầy giáo Nguyễn Công Hiếu - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Sông Lô nhấn mạnh, hình thức tuyên truyền này mang lại hiệu quả rõ rệt trong giáo dục pháp luật cho học sinh: “Thông qua phiên tòa giả định, học sinh được tiếp cận trực tiếp các quy định của pháp luật về hành vi gây rối trật tự công cộng, nhận diện dấu hiệu vi phạm, mức xử phạt hành chính cũng như trách nhiệm hình sự. So với việc học lý thuyết đơn thuần, cách làm này trực quan, sinh động, giúp các em dễ hiểu và ghi nhớ lâu hơn”.

Không chỉ truyền đạt kiến thức pháp luật, phiên tòa giả định còn giúp học sinh làm rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự, đặc biệt trong bối cảnh nhiều hành vi bộc phát, thiếu kiểm soát rất dễ xảy ra ở lứa tuổi thanh, thiếu niên. Các quy định của Bộ luật Hình sự liên quan đến hành vi gây rối trật tự công cộng được phân tích cụ thể, gắn với tình huống gần gũi, dễ phát sinh trong thực tế đời sống học sinh.

Là người trực tiếp theo dõi phiên tòa, em Trần Trung Kiên, học sinh lớp 12A3, Trường THPT Sông Lô chia sẻ: “Qua phiên tòa giả định, em hiểu rõ hơn hậu quả pháp lý của những hành vi tưởng chừng rất nhỏ. Điều này giúp em và các bạn ý thức hơn trong lời nói, hành động, tránh để bản thân vướng vào những sai lầm đáng tiếc”.

Các em học sinh được trực tiếp đặt câu hỏi, thảo luận về các hành vi vi phạm pháp luật.

Theo đại diện Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 11 - Phú Thọ, phiên tòa giả định không chỉ là hoạt động tuyên truyền pháp luật, mà còn góp phần giáo dục ý thức trách nhiệm công dân, kỹ năng kiểm soát hành vi và xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trong học đường. Đồng chí Vũ Thị Phương Thanh - Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 11 - Phú Thọ cho biết: “Chúng tôi duy trì hoạt động tổ chức phiên tòa giả định trong nhiều năm qua, lựa chọn các vụ việc có thật, đối tượng vi phạm chủ yếu là thanh thiếu niên, với những hành vi phổ biến như gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, mua bán, tàng trữ, sử dụng pháo nổ trái phép. Qua đó giúp các em nhận thức rõ đúng - sai và chủ động phòng ngừa vi phạm”.

Thực tiễn cho thấy, việc đưa pháp luật đến gần học sinh thông qua các phiên tòa giả định là hướng đi phù hợp với tâm lý lứa tuổi và yêu cầu giáo dục hiện nay. Với hình thức tuyên truyền trực quan, sinh động, có tính tương tác cao, học sinh được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để tự điều chỉnh hành vi, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh và thượng tôn pháp luật.

Kim Liên