Sử dụng nước hợp lý trong sản xuất nông nghiệp

Nước là một trong những nhân tố quyết định đến năng suất cây trồng cũng như hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Sử dụng nước tiết kiệm sẽ giúp giảm chi phí canh tác và nâng cao thu nhập cho bà con. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn ra gay gắt như hiện nay, các giải pháp sử dụng nguồn nước hiệu quả, linh hoạt và bền vững sẽ giúp người nông dân đối phó chủ động hơn với những diễn biến bất thường của thiên tai.

Mô hình tưới nhỏ giọt của gia đình anh Lý Kim Lợi, xã Thu Cúc áp dụng trong trồng nho giúp tiết kiệm chi phí, tăng hiệu quả kinh tế.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã xuất hiện một số mô hình sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả như tưới nhỏ giọt, phun sương, phun mưa... Các mô hình trên đã góp phần làm giảm chi phí sản xuất, tăng thêm thu nhập cho người sản xuất.

Hợp tác xã (HTX) Hoa Sen Lương Lỗ, xã Liên Minh là một trong những HTX đã mạnh dạn đầu tư phương pháp tưới nhỏ giọt cho toàn bộ diện tích trồng bí ngòi, măng tây... Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng - Giám đốc HTX chia sẻ: Diện tích trồng trọt của HTX thuộc vùng đất bãi nhưng lại nằm bên trong đê nên việc điều tiết nguồn nước tưới cho cây trồng khá khó khăn. Để có nguồn nước đầy đủ giúp cây trồng phát triển và sinh trưởng tốt, bên cạnh việc xây dựng hồ chứa nước, HTX đã mạnh dạn đầu tư hệ thống vòi phun, béc, dây tưới nhỏ giọt; lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt và phun mưa tự động. Sau một thời gian theo dõi, chúng tôi nhận thấy lượng nước tưới giảm một nửa so với phương pháp tưới phun truyền thống, tiết kiệm được khá nhiều chi phí mà vẫn đảm bảo cây trồng phát triển tốt.

So với các loại cây trồng khác, cây lúa cần lượng nước tưới hơn cả, nhất là sau khi cấy xong rất cần nước để lúa bén rễ, hồi xanh và hòa tan cho đợt bón lót đầu tiên. Trong vụ Xuân, sau khi các nhà máy thủy điện xả nước thì ngoài việc lấy nước đổ ải trong đợt 1, đến đợt 2, bà con nông dân cũng cần chủ động lấy nước vào ruộng, trữ nước vừa chống rét vừa bảo đảm cho cây lúa sinh trưởng.

Tưới tiết kiệm là một trong những giải pháp được HTX Hoa Sen Lương Lỗ, xã Liên Minh áp dụng nhằm tiết kiệm chi phí, bảo đảm cây trồng sinh trưởng tốt.

Để bảo đảm nguồn nước, trước mỗi vụ sản xuất, ngành Nông nghiệp đều có văn bản chỉ đạo các công ty khai thác công trình thủy lợi chỉ đạo các xí nghiệp thủy nông và có văn bản đề nghị các địa phương tổ chức duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa các công trình thủy lợi, nạo vét, tu bổ kênh mương tránh thất thoát nước; sử dụng nước tiết kiệm; điều tiết nước theo từng giai đoạn hợp lý...

Hiện nay, tại một số xã như: Tam Hồng, Yên Lạc, Vĩnh Tường, Thổ Tang và Liên Châu đang áp dụng phương pháp chăm sóc lúa theo hình thức tưới ướt - khô xen kẽ (AWD), đã cho thấy hiệu quả đáng kể trong việc tiết kiệm nước, giảm phát thải khí nhà kính. Vụ Xuân năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã tham mưu với Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục mở rộng diện tích áp dụng lên 3.000 - 4.000 ha trên địa bàn các xã đã triển khai ở các vụ trước và mở rộng sang một số xã mới, hướng tới mục tiêu: Áp dụng biện pháp canh tác tưới ướt - khô xen kẽ và quản lý nước đồng bộ trên diện tích rộng nhằm nâng cao hiệu quả canh tác lúa, tiết kiệm nước, giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng đến việc đăng ký tín chỉ các-bon theo quy định của cơ quan có thẩm quyền hoặc theo cơ chế tự nguyện, nâng cao thu nhập cho người nông dân.

Chăm sóc lúa theo phương pháp tưới ướt - khô xen kẽ ở xã Liên Châu giúp giảm chi phí nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả kinh tế.

Theo đồng chí Nguyễn Trường Giang - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật: Công nghệ tưới tiết kiệm có hiệu quả cao nhưng hiện vẫn còn nhiều rào cản để có thể áp dụng rộng rãi. Đại bộ phận bà con nông dân hiện nay vẫn mang nặng tư duy “tưới nước là phải tưới đẫm” mới hiệu quả. Hiện chi phí đầu tư trang thiết bị tưới tiết kiệm nước trong trồng trọt dao động từ 15-150 triệu đồng/ha, tùy vào từng loại cây trồng.

Đây là khoản chi phí khá lớn đối với người nông dân, chưa thể áp dụng ngay mà cần có lộ trình lâu dài. Trước mắt, cần đẩy mạnh việc tuyên truyền cho bà con nông dân, nâng cao nhận thức về sử dụng nước tiết kiệm, nhất là với cây lúa, cần phải áp dụng phương thức tưới “nông, lộ phơi” (kết hợp giữa lớp nước nông, lộ và phơi ruộng theo từng giai đoạn của cây lúa).

Trước tình hình biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp như hiện nay, nguồn nước sạch không phải là nguồn tài nguyên vô tận nên việc sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, hợp lý trong sản xuất là yếu tố then chốt giúp nông nghiệp phát triển bền vững, hiệu quả cao.

Phan Cường