Vị thế quốc gia

Trong quan hệ quốc tế, không có sự bảo đảm nào thay thế được năng lực tự quyết của một quốc gia. Viện trợ, liên minh và những cam kết chính trị có thể tạo thêm sức mạnh, nhưng khi lợi ích chiến lược thay đổi, sự hậu thuẫn từ bên ngoài cũng có thể suy giảm. Từ số phận ngụy quyền Việt Nam Cộng hòa năm 1975 đến những thách thức Ukraine đang đối mặt, bài học về tự chủ, tự cường và bản lĩnh bảo vệ lợi ích quốc gia vẫn vẹn nguyên giá trị.

Khi đồng minh thay đổi tính toán

Quân đội nhân dân Việt Nam luôn duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Ảnh: chinhphu.vn

Trên bàn cờ địa chính trị, sức mạnh không chỉ được đo bằng tiềm lực quân sự hay quy mô kinh tế, mà còn thể hiện ở khả năng tự quyết định vận mệnh của mỗi quốc gia. Một nước có thể nhận được sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ cường quốc, trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược khu vực của đối tác. Nhưng nếu quá phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài, vị thế ấy khó tránh khỏi biến động khi lợi ích của các bên không còn tương đồng.

Câu nói “Không có đồng minh vĩnh viễn, chỉ có lợi ích quốc gia vĩnh viễn”, thường được gắn với chính khách Anh Lord Palmerston, khái quát một thực tế của quan hệ quốc tế. Các quốc gia có thể hợp tác lâu dài, xây dựng lòng tin và chia sẻ trách nhiệm, nhưng chính sách đối ngoại vẫn chịu sự chi phối của lợi ích chiến lược, những thay đổi trong nội bộ và tương quan quyền lực quốc tế.

Lịch sử ngụy quyền Việt Nam Cộng hòa đến nay vẫn là vết nhơ cay đắng với những kẻ ôm mộng dựa vào ngoại bang, sùng bái nước lớn. Trong nhiều năm, Mỹ cung cấp nguồn viện trợ quân sự, kinh tế khổng lồ và trực tiếp đưa quân tham chiến tại miền Nam Việt Nam. Tuy nhiên, sau Hiệp định Paris năm 1973, Mỹ rút quân chiến đấu, trong khi những bất đồng nội bộ nước Mỹ về việc tiếp tục can dự ngày càng gay gắt.

Thắng lợi của Nhân dân Việt Nam bắt nguồn từ cuộc đấu tranh chính nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, cùng tinh thần chiến đấu kiên cường, hy sinh của quân đội và Nhân dân. Sự sụp đổ của ngụy quyền Sài Gòn tháng 4/1975 trước hết gắn với những hạn chế về bản chất chính trị, cơ sở xã hội và năng lực tự đứng vững của chính quyền này. Đồng thời, sự phụ thuộc kéo dài vào viện trợ Mỹ khiến những thay đổi trong chính sách của Washington cũng đã tác động trực tiếp đến khả năng duy trì chiến tranh của ngụy quân Việt Nam Cộng hòa.

Từ góc nhìn ấy, hình ảnh “con tốt thí” trên bàn cờ chính trị có sức gợi đáng suy ngẫm. Một đối tác có thể được coi trọng khi còn phục vụ những mục tiêu chiến lược nhất định, nhưng không vì thế mà được bảo đảm sẽ tiếp tục nhận sự hậu thuẫn vô điều kiện. Khi chi phí tăng cao, lợi ích thay đổi hoặc sự đồng thuận trong nước của cường quốc bảo trợ suy giảm, những cam kết trước đó có thể bị điều chỉnh.

Điều này không có nghĩa mọi liên minh đều thiếu tin cậy, càng không có nghĩa quốc gia nhỏ tất yếu trở thành quân cờ trong tay nước lớn. Vấn đề cốt lõi là khả năng bảo vệ lợi ích của chính mình, duy trì năng lực tự chủ và không để sự hỗ trợ bên ngoài trở thành điều kiện sống còn duy nhất.

Trong cuộc xung đột với Nga, Ukraine phụ thuộc đáng kể vào vũ khí, tình báo, hỗ trợ tài chính và ngoại giao của Mỹ cùng các đối tác phương Tây. Nguồn lực này có vai trò quan trọng đối với khả năng phòng thủ và duy trì hoạt động của nhà nước Ukraine. Bởi vậy, những thay đổi trong chính sách của Washington có thể tác động lớn đến tình hình chiến trường và triển vọng đàm phán.

Những thông tin được truyền thông quốc tế phản ánh trong tháng 10/2026 về bất đồng giữa Washington và Kyiv, những chậm trễ trong cung cấp một số hệ thống phòng không, hỗ trợ tình báo và liên lạc vệ tinh cho thấy tính dễ tổn thương của một quốc gia khi năng lực phòng thủ gắn chặt với quyết định của đối tác. Dù Mỹ vẫn có những hình thức hỗ trợ nhất định và các nước châu Âu tiếp tục tham gia, Ukraine vẫn phải tính đến khả năng nguồn lực bên ngoài thay đổi theo ưu tiên chính trị của từng chính phủ.

Tất nhiên, không thể đồng nhất Ukraine với Việt Nam Cộng hòa. Hai trường hợp khác nhau căn bản về bối cảnh lịch sử, tính chất chiến tranh, vị thế pháp lý quốc tế và năng lực huy động nguồn lực. Ukraine là quốc gia có chủ quyền được quốc tế công nhận, có quân đội riêng và đang tìm kiếm sự hỗ trợ từ nhiều đối tác. Tuy nhiên, điểm chung đáng lưu ý là nguy cơ chiến lược nảy sinh khi một quốc gia không thể tự bảo đảm những nhu cầu thiết yếu nếu nguồn viện trợ chủ chốt bị thu hẹp.

Bài học không phải là từ chối viện trợ hay quay lưng với đồng minh. Trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau, hợp tác quốc tế là nhu cầu khách quan. Nhưng viện trợ chỉ thực sự tạo ra giá trị bền vững khi giúp quốc gia tiếp nhận tăng cường năng lực của chính mình, thay vì tạo nên sự lệ thuộc ngày càng sâu sắc. Nếu thiếu sức mạnh nội sinh để đứng vững trước biến động, vị thế quốc gia vẫn có thể bị chi phối bởi những quyết định nằm ngoài tầm kiểm soát.

Tự chủ để giữ vững vị thế

Tự chủ, tự cường không chỉ là bài học từ những biến động quốc tế, mà còn là yêu cầu chiến lược đối với tương lai đất nước. Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết số 06-NQ/TW về đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng (ngày 19/5/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền đối ngoại dựa trên tinh thần “tự chủ chiến lược” và “tự cường”. Tự chủ chiến lược thể hiện ở năng lực làm chủ vận mệnh quốc gia, định vị đúng vị thế, lựa chọn đúng hướng đi và chủ động ứng phó linh hoạt; tự cường là phát huy nội lực, tự tin dân tộc để làm cho quốc gia mạnh lên.

Thông điệp ấy đặt ra yêu cầu Việt Nam phải củng cố nội lực, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế, phát triển khoa học, công nghệ, tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh; đồng thời mở rộng quan hệ đối ngoại, đa dạng hóa thị trường, đối tác và nguồn lực phát triển. Một nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào một thị trường, một nguồn cung công nghệ hay một tuyến vận tải đều có thể chịu sức ép khi môi trường bên ngoài biến động. Nếu năng lực quốc phòng không đáp ứng yêu cầu, dư địa lựa chọn chính sách cũng bị thu hẹp.

Vì thế, xây dựng nội lực và mở rộng hợp tác phải song hành. Việt Nam cần tranh thủ vốn, công nghệ, tri thức quản trị và thị trường quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, làm chủ những công nghệ thiết yếu, bảo đảm an ninh năng lượng, lương thực và các chuỗi cung ứng quan trọng. Hội nhập sâu rộng không làm suy giảm tự chủ nếu đất nước biết chuyển hóa nguồn lực bên ngoài thành sức mạnh bên trong.

Trên phương diện đối ngoại, đường lối độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế là sự lựa chọn nhất quán, phù hợp với lợi ích lâu dài của dân tộc. Trường phái ngoại giao mang đậm bản sắc “cây tre Việt Nam”, được cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khái quát và phát triển, thể hiện tư duy ấy: Gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển. Gốc vững là kiên định độc lập, tự chủ và lợi ích quốc gia, dân tộc; thân chắc là phát huy sức mạnh đoàn kết và nội lực; cành uyển chuyển là linh hoạt trong sách lược, chủ động thích ứng với biến động quốc tế.

Một quốc gia có quan hệ rộng mở, được nhiều đối tác tin cậy và có khả năng kết nối lợi ích sẽ có thêm dư địa chiến lược. Nhưng sự tin cậy ấy chỉ bền vững khi được nâng đỡ bởi nội lực và uy tín của chính quốc gia đó. Không nước nào có thể thay Việt Nam quyết định con đường phát triển, cũng như không đối tác nào có thể thay thế trách nhiệm của Việt Nam trong bảo vệ lợi ích dân tộc.

Vị thế quốc gia, suy cho cùng, không chỉ nằm ở số lượng đồng minh hay những lời cam kết nhận được, mà ở khả năng đứng vững trước thử thách, bảo vệ lợi ích cốt lõi và chủ động lựa chọn tương lai. Việt Nam kiên định đường lối độc lập, tự chủ, phát huy sức mạnh nội sinh, đồng thời chủ động hội nhập và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác chính là để giữ vững quyền tự quyết ấy.

Trong mọi bàn cờ địa chính trị, quốc gia có thể tranh thủ sự ủng hộ của nhiều đối tác, nhưng không thể phó thác vận mệnh của mình cho bất kỳ ai. Tự chủ để không bị động, tự cường để không lệ thuộc, hợp tác để cùng phát triển, đó là nền tảng để Việt Nam giữ vững vị thế và vững vàng tiến bước trong một thế giới không ngừng đổi thay, tự tin vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Trung Tín