Việc cần thiết

Mỗi khi một chính sách mới liên quan trực tiếp đến đời sống dân sinh được đưa ra, nhất là trong lĩnh vực năng lượng, môi trường hay tiêu dùng, thường xuất hiện nhiều luồng ý kiến khác nhau. Đó là điều bình thường trong xã hội hiện đại. Tuy nhiên, điều đáng nói là cùng với những băn khoăn chính đáng, dựa trên nhu cầu được thông tin đầy đủ và minh bạch, cũng có không ít nhận định cảm tính, suy diễn, thậm chí xuyên tạc bản chất vấn đề; từ đó tạo tâm lý hoài nghi, lo lắng không cần thiết trong dư luận.

Từ 1/6, toàn bộ cây xăng trên cả nước sẽ chuyển sang kinh doanh xăng E10 thay vì xăng RON 95.

Trước chủ trương từ 1/6/2026, xăng không chì (theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành) phải phối trộn, pha chế thành xăng E10 để sử dụng cho động cơ xăng trên toàn quốc, đã có nhiều ý kiến trái chiều, e ngại việc này sẽ làm tăng chi phí sử dụng, ảnh hưởng đến người thu nhập thấp, phá hỏng động cơ. Nguy hiểm hơn, nhận thấy sự quan tâm của dư luận xã hội, các tổ chức khủng bố, phản động ở hải ngoại cùng những đối tượng dân chủ cực đoan đã liên tiếp đăng tải nhiều bài viết có nội dung xuyên tạc cho rằng “Chính phủ ép dân”; “Đẩy người nghèo đến đường cùng”, “Bất chấp tất cả vì lợi ích nhóm”, loại nhiên liệu này có thể “phá hủy động cơ”... Tuy nhiên, nhìn nhận bằng góc độ khoa học, kinh tế và trách nhiệm phát triển lâu dài, có thể khẳng định thúc đẩy sử dụng xăng E10 là việc cần thiết, xu hướng tất yếu trong tiến trình phát triển bền vững.

Trước hết, cần khẳng định rằng xăng E10 không phải một khái niệm xa lạ hay thử nghiệm mạo hiểm. Đây là loại xăng được phối trộn khoảng 10% ethanol nhiên liệu với 90% xăng khoáng, đã được nhiều quốc gia áp dụng trong nhiều năm qua như một giải pháp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và cắt giảm phát thải. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm không khí và áp lực chuyển đổi năng lượng ngày càng lớn, việc tiếp cận các loại nhiên liệu thân thiện hơn với môi trường không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà dần trở thành yêu cầu tất yếu.

Lợi ích đầu tiên và rõ ràng nhất của xăng E10 là môi trường. Ethanol có nguồn gốc sinh học, khi phối trộn với xăng truyền thống có thể góp phần giảm một phần khí thải độc hại, giảm lượng carbon phát sinh trong quá trình vận hành động cơ. Dù mức giảm không phải là sự thay đổi mang tính đột biến, nhưng trong quy mô hàng chục triệu phương tiện sử dụng động cơ xăng trên toàn quốc, tác động tích lũy là đáng kể. Một chính sách năng lượng không thể chỉ nhìn vào từng lít xăng hay từng chiếc xe riêng lẻ, mà phải tính đến hiệu quả cộng hưởng đối với chất lượng không khí, sức khỏe cộng đồng và chi phí xã hội lâu dài.

Không ít ý kiến cho rằng việc chuyển sang xăng E10 là “không quan tâm người nghèo”, bởi có thể làm thay đổi thói quen sử dụng hoặc kéo theo lo ngại chi phí phát sinh. Lập luận này nghe có vẻ gần gũi với đời sống, nhưng chưa phản ánh đầy đủ bản chất vấn đề. Trên thực tế, người thu nhập thấp chính là nhóm chịu tác động lớn nhất nếu môi trường sống suy giảm, chất lượng không khí xấu đi hoặc giá năng lượng biến động mạnh. Một nền năng lượng phụ thuộc hoàn toàn vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu hoặc nguồn cung truyền thống sẽ đối mặt với nhiều rủi ro về giá cả, an ninh năng lượng và chi phí xã hội. Đa dạng hóa nhiên liệu, phát triển các giải pháp phối trộn sinh học không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là bước đi góp phần ổn định dài hạn cho nền kinh tế.

Cũng cần nhìn rộng hơn, xăng E10 không đơn thuần là câu chuyện ở cây xăng. Nó liên quan đến chuỗi giá trị sản xuất ethanol nhiên liệu, từ nông nghiệp, công nghiệp chế biến đến logistics, thương mại và tiêu chuẩn kỹ thuật. Nếu được quản lý minh bạch, đúng quy chuẩn và theo cơ chế thị trường cạnh tranh, việc phát triển nhiên liệu sinh học còn mở ra dư địa cho sản xuất trong nước, tạo việc làm, thúc đẩy liên kết ngành và góp phần nâng cao năng lực tự chủ năng lượng.

Một số ý kiến cực đoan quy kết rằng đây là “lợi ích nhóm”. Thực tế, bất kỳ chính sách kinh tế nào liên quan đến sản xuất, cung ứng, tiêu dùng cũng có tác động đến doanh nghiệp và thị trường. Nhưng tác động đến thị trường không đồng nghĩa với “lợi ích nhóm”. Điều cốt lõi là chính sách đó có được xây dựng trên cơ sở pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế giám sát và minh bạch hay không. Nếu quá trình triển khai bảo đảm công khai chất lượng, kiểm soát phối trộn, cạnh tranh lành mạnh và trách nhiệm giải trình rõ ràng, thì không thể vì những suy diễn thiếu căn cứ mà phủ nhận giá trị của cả một định hướng chuyển đổi năng lượng.

Luận điệu xuyên tạc của các tổ chức phản động.

Một trong những lo ngại phổ biến nhất là thông tin cho rằng xăng E10 “phá hủy động cơ”. Đây là cách diễn đạt cường điệu, dễ gây hoang mang nhưng thiếu chính xác nếu xét trên bình diện kỹ thuật. Phần lớn động cơ xăng hiện đại được thiết kế có khả năng tương thích với nhiên liệu E10. Nhiều nhà sản xuất ô tô, xe máy trên thế giới đã tính đến loại nhiên liệu phối trộn ethanol trong tiêu chuẩn vận hành. Với các phương tiện đời mới, việc sử dụng E10 về cơ bản không phải là rủi ro bất thường nếu nhiên liệu đạt chuẩn và được phân phối đúng quy cách. Dĩ nhiên, nói như vậy không có nghĩa mọi tác động đều bằng không. Với một số phương tiện cũ, hệ thống nhiên liệu xuống cấp hoặc vật liệu không tương thích tốt, có thể phát sinh những vấn đề kỹ thuật nhất định như ăn mòn, lắng cặn hoặc ảnh hưởng đến hiệu suất nếu bảo dưỡng kém. Nhưng đây là vấn đề cần đánh giá theo nhóm phương tiện, tiêu chuẩn kỹ thuật và hướng dẫn sử dụng, không thể quy chụp thành nhận định “xăng E10 phá hủy động cơ”. Chính sự thổi phồng và đánh đồng ấy mới là điều làm méo mó nhận thức xã hội.

Bất kỳ quá trình chuyển đổi nào cũng có độ trễ thích nghi. Việc thay đổi thói quen tiêu dùng, tâm lý e ngại của người dân, yêu cầu nâng cao chất lượng hệ thống bảo quản - phân phối, cũng như trách nhiệm kiểm định nhiên liệu là những thách thức có thật. Không nên phủ nhận các băn khoăn này. Nhưng thừa nhận khó khăn không có nghĩa là trì hoãn hoặc phủ nhận sự cần thiết của thay đổi. Điều quan trọng là quá trình triển khai phải đặt người dân vào vị trí trung tâm. Thông tin phải minh bạch; tiêu chuẩn phải rõ ràng; chất lượng nhiên liệu phải được kiểm soát chặt; cơ quan chức năng, doanh nghiệp và nhà sản xuất phương tiện phải có hướng dẫn cụ thể đối với từng nhóm xe, nhất là phương tiện đời cũ. Khi người dân được tiếp cận thông tin chính xác, được bảo đảm quyền lợi và thấy rõ lợi ích dài hạn, sự đồng thuận xã hội sẽ tăng lên.

Lịch sử phát triển cho thấy nhiều thay đổi từng bị nghi ngại ở giai đoạn đầu nhưng trở thành tất yếu khi xã hội hiểu đúng và thích nghi đúng. Chuyển đổi sang nhiên liệu sạch hơn cũng nằm trong quy luật đó. Một nền kinh tế muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào tư duy tiêu dùng ngắn hạn. Xã hội muốn nâng cao chất lượng sống không thể thờ ơ với môi trường. Quốc gia muốn bảo đảm an ninh năng lượng không thể chậm chân trong xu hướng chuyển đổi.

Sử dụng xăng E10, xét đến cùng, không phải câu chuyện của một loại nhiên liệu đơn lẻ. Đó là bước chuyển trong tư duy phát triển, từ khai thác sang tiết giảm; từ phụ thuộc sang đa dạng hóa; từ lợi ích trước mắt sang trách nhiệm dài hạn. Có thể sẽ còn những bất cập ban đầu, những điều cần hoàn thiện và những lo lắng cần được giải đáp. Nhưng nếu nhìn bằng tinh thần khoa học, trách nhiệm và lợi ích chung, có thể khẳng định đây là việc cần thiết, xu hướng tất yếu. Và khi chính sách đúng được thực hiện minh bạch, người dân đồng thuận, doanh nghiệp nghiêm túc, cơ quan quản lý chặt chẽ, những tác động tiêu cực nếu có sẽ chỉ là tạm thời và hoàn toàn có thể được khắc phục. Điều còn lại là cùng nhìn về một mục tiêu lớn hơn, phát triển kinh tế gắn với môi trường sống an toàn, bền vững cho hôm nay và mai sau.

Trung Tín