Giao trách nhiệm giữ rừng - hướng đi trúng và đúng

Trong bối cảnh yêu cầu bảo vệ và phát triển rừng bền vững ngày càng cấp thiết, tỉnh Phú Thọ đã triển khai hiệu quả chủ trương giao rừng, khoán bảo vệ rừng cho người dân và cộng đồng. Từ việc trao quyền quản lý đến gắn trách nhiệm với quyền lợi, cách làm này không chỉ giúp giữ vững màu xanh của rừng mà còn mở ra sinh kế, nâng cao ý thức, tạo nền tảng cho quản lý tài nguyên rừng lâu dài.

Kỳ 1: Giao rừng cho dân - Trao niềm tin, giữ màu xanh

Chủ trương giao rừng, khoán bảo vệ rừng cho người dân, cộng đồng tại Phú Thọ đã và đang tạo chuyển biến rõ nét trong công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng. Khi người dân trở thành chủ thể thực sự, rừng không chỉ được giữ vững mà còn mở ra hướng phát triển sinh kế bền vững, góp phần bảo vệ môi trường và ổn định đời sống.

Tổ bảo vệ rừng cộng đồng ở xã Khả Cửu tuần tra, kiểm soát diện tích rừng được giao quản lý.

Trao quyền cho dân, đổi cách giữ rừng

Trước đây, công tác quản lý rừng chủ yếu dựa vào lực lượng chuyên trách. Tuy nhiên, với diện tích rừng lớn, địa hình phức tạp trong khi lực lượng mỏng, việc kiểm soát toàn diện gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, người dân sinh sống gần rừng lại chưa thực sự gắn bó trách nhiệm, bởi họ không có quyền lợi trực tiếp từ rừng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức quản lý. Việc giao đất, giao rừng, khoán bảo vệ rừng cho hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư được xác định là giải pháp mang tính căn cơ. Khi người dân được trao quyền, họ không còn đứng ngoài cuộc mà trở thành chủ thể chính trong bảo vệ rừng.

Tại nhiều địa phương trong tỉnh, diện tích rừng đã được giao khoán cụ thể đến từng hộ dân, từng nhóm cộng đồng. Ranh giới được xác lập rõ ràng, có sự giám sát của cơ quan chức năng. Người nhận khoán được hỗ trợ kinh phí bảo vệ rừng theo quy định, đồng thời được hướng dẫn các biện pháp chăm sóc, bảo vệ rừng.

Một trong những minh chứng rõ nét cho hiệu quả của mô hình giao rừng cho cộng đồng là hoạt động của Tổ bảo vệ rừng cộng đồng khu Đồng Tô, xã Thu Cúc. Tổ hiện có 15 thành viên, được giao quản lý, bảo vệ hơn 300ha rừng phòng hộ. Với địa hình đồi núi phức tạp, trước đây khu vực này tiềm ẩn nhiều nguy cơ xâm hại rừng, nhưng từ khi thành lập tổ, công tác tuần tra, kiểm soát được thực hiện thường xuyên, bài bản hơn.

Ông Hoàng Đức Mẫn - Tổ trưởng Tổ bảo vệ rừng cộng đồng khu Đồng Tô cho biết: “Chúng tôi phân công tuần tra theo lịch, kết hợp tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức. Nhờ vậy, nhiều năm nay diện tích rừng được giao quản lý cơ bản giữ ổn định, không xảy ra vi phạm”.

Không chỉ ở rừng phòng hộ, việc giao khoán bảo vệ rừng đặc dụng cũng mang lại hiệu quả tích cực. Tại khu Đức Xuân, xã Minh Hòa, ông Nguyễn Văn Sơn được giao bảo vệ hơn 250ha rừng đặc dụng khu vực lòng chảo Minh Hòa. Với tinh thần trách nhiệm cao, ông thường xuyên kiểm tra, phát hiện kịp thời các dấu hiệu xâm hại rừng.

Ông Sơn chia sẻ: “Được giao bảo vệ rừng, tôi xác định đây không chỉ là nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm với môi trường sống của chính mình và cộng đồng. Ngoài tuần tra, tôi còn tham gia tổ trồng rừng đặc dụng để góp phần phục hồi và phát triển diện tích rừng”.

Những mô hình cụ thể như ở xã Thu Cúc hay Minh Hòa cho thấy, khi người dân được trao quyền và gắn bó trực tiếp với rừng, họ không chỉ làm tốt vai trò bảo vệ mà còn chủ động tham gia phát triển rừng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng một cách bền vững.

Từ những mô hình cụ thể cho thấy, việc giao rừng cho người dân và cộng đồng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo ra sự chuyển biến rõ rệt trong nhận thức. Khi mỗi cánh rừng đều có “chủ”, trách nhiệm được cụ thể hóa, ý thức bảo vệ rừng cũng được nâng lên một cách tự nhiên, bền vững. Và nơi nào làm tốt công tác giao rừng, khoán bảo vệ rừng, nơi đó tình trạng xâm hại rừng giảm rõ rệt, diện tích rừng được giữ vững và từng bước phát triển. Người dân không còn là đối tượng quản lý đơn thuần mà trở thành lực lượng đồng hành cùng chính quyền trong giữ gìn tài nguyên rừng.

Như vậy, có thể khẳng định, giao rừng cho dân là bước đi đúng, phù hợp với thực tiễn. Tuy nhiên, để thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tạo điều kiện để người dân gắn bó lâu dài với rừng. Đây cũng chính là tiền đề quan trọng để bước sang giai đoạn tiếp theo – gắn trách nhiệm với quyền lợi, nhằm giữ rừng một cách bền vững.

Rừng được giữ, dân thêm trách nhiệm

Thực tiễn cho thấy, việc giao rừng cho dân đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực. Trước hết là giảm áp lực cho lực lượng kiểm lâm. Người dân trở thành “tai mắt” tại chỗ, nắm rõ địa bàn, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng.

Lực lượng kiểm lâm cùng người dân tham gia tuần tra, bảo vệ rừng phòng hộ, góp phần giữ vững màu xanh cho rừng.

Đồng chí Hoàng Văn Thọ - kiểm lâm viên địa bàn xã Minh Hòa cho biết: Người dân sống gần rừng, họ hiểu rõ từng lối đi, từng khu vực. Khi có dấu hiệu vi phạm, họ phát hiện nhanh, nhờ đó, công tác bảo vệ rừng hiệu quả hơn. Không chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn vi phạm, người dân còn chủ động tham gia trồng rừng, cải tạo đất trống, đồi núi trọc.

Không chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn vi phạm, người dân còn chủ động trồng rừng, cải tạo đất trống, đồi núi trọc. Nhiều diện tích rừng suy thoái trước đây đã dần được phục hồi, phủ xanh trở lại. Đáng chú ý, mô hình giao rừng cho cộng đồng dân cư phát huy hiệu quả rõ nét. Các khu dân cư xây dựng quy ước bảo vệ rừng, phân công trách nhiệm cụ thể cho từng hộ gia đình; hoạt động tuần tra, kiểm tra được duy trì thường xuyên, hình thành “lá chắn” bảo vệ rừng ngay từ cơ sở.

Điểm nổi bật của chính sách giao rừng là trao niềm tin cho người dân. Khi được trao niềm tin, ý thức trách nhiệm của người dân được nâng lên rõ rệt. Nhiều hộ không chỉ bảo vệ rừng mà còn chủ động phát triển kinh tế từ. Các mô hình trồng rừng sản xuất, trồng cây dược liệu, nuôi ong dưới tán rừng... đang dần hình thành và phát triển.

Ngoài lợi ích kinh tế, việc bảo vệ rừng còn góp phần giữ gìn môi trường sinh thái, bảo vệ nguồn nước, hạn chế thiên tai. Đây là những lợi ích thiết thực mà người dân được hưởng trực tiếp. Việc giao rừng cho dân không chỉ giải quyết bài toán trước mắt mà còn tạo nền tảng cho phát triển lâu dài - khi người dân gắn bó với rừng, họ sẽ có ý thức bảo vệ và phát triển rừng một cách tự nhiên.

Từ thực tiễn triển khai tại Phú Thọ cho thấy, giao rừng cho dân không chỉ là giải pháp tình thế mà đã trở thành hướng đi mang tính chiến lược trong quản lý, bảo vệ rừng. Khi người dân được trao quyền, được tin tưởng và trực tiếp gắn bó với từng cánh rừng, họ không chỉ làm tốt vai trò “người giữ rừng” mà còn trở thành lực lượng nòng cốt bảo vệ tài nguyên lâu dài.

Tuy nhiên, để những cánh rừng thực sự “bền gốc, xanh lâu”, việc giao rừng mới chỉ là bước khởi đầu. Bài toán đặt ra là phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tạo sinh kế ổn định, gắn trách nhiệm với quyền lợi thiết thực. Khi người dân sống được từ rừng, màu xanh ấy sẽ không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục lan tỏa, trở thành nền tảng cho phát triển bền vững.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao hiệu quả quản lý, chủ trương giao rừng cho người dân còn góp phần hình thành “thế trận” bảo vệ rừng ngay từ cơ sở. Khi mỗi hộ gia đình, mỗi cộng đồng đều tham gia, rừng được bảo vệ bằng chính ý thức và trách nhiệm của những người gắn bó trực tiếp với rừng.

Sự vào cuộc của người dân đã tạo nên mạng lưới bảo vệ rừng rộng khắp, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm hại ngay từ ban đầu. Đây là yếu tố mà lực lượng chuyên trách khó có thể thay thế nếu chỉ dựa vào nguồn lực hiện có.

Để những kết quả này được duy trì và phát huy lâu dài, cần tiếp tục củng cố vai trò của cộng đồng, đồng thời có cơ chế phù hợp để người dân thực sự yên tâm gắn bó với rừng. Khi trách nhiệm được trao đi cùng niềm tin, và niềm tin được củng cố bằng lợi ích thiết thực, công tác bảo vệ rừng sẽ ngày càng đi vào chiều sâu, bền vững hơn.

Hoàng Hương